De schijnwerkelijkheid van het GVB

Volgens zijn eigen website is het heel duidelijk waar het Amsterdamse vervoersbedrijf GVB voor staat. In een bedrijfsfilmpje zien we kleurrijke beelden van de hoofdstad. Amsterdammers lijken hierin massaal aan de ritalin geslagen, want van enige levendigheid is bij geen van allen sprake. Deze kunstmatige rust wordt nog eens versterkt door achtergrondmuziek die niet zou misstaan op een derderangs meditatie-cd in de uitverkoopschappen van Kruidvat en een zalvende mannenstem waar de EO God op blote knieën voor zou bedanken.


Die stem declameert teksten als: 'GVB verbindt mensen' en 'GVB is er om mensen samen te brengen'. Mensen samenbrengen, verbinden: schitterend! Ja-ha: verbinding als vervoersterm, maar ook als term voor gemeenschapszin, is dat even leuk gevonden.


Dubbele betekenissen van woorden om het eigen merk een warmbloedige uitstraling te geven: het is bewonderenswaardig (en ook nog eens heel duur, vraag maar aan de copywriter die hiermee op de proppen is gekomen). Nu weet u inmiddels dat een beetje weeïge oproep tot gemeenschapszin en een vleugje emotioneel prediken best aan een idealistische/naïeve (streep door wat niet van toepassing is) twintiger als ik besteed is. Maar ik zie het dan wel graag terug in de werkelijkheid. Dat valt helaas nogal eens flink tegen.


Het openbaar vervoer is volgens het GVB-filmpje 'een operatie waarbij elke reiziger voor ons belangrijk is en zich persoonlijk aangesproken voelt'. Dat laatste zal wel lukken. Als ik in de tram zit, hoor ik altijd wel een conducteur op geïrriteerde toon door de speaker roepen: 'Dames, die deur is geen ingang! En dat weten jullie dondersgoed en nu snel hier komen om een geldig vervoersbewijs te tonen.'


Die dames, of heren, zijn vaak nietsvermoedende reizigers die een deur zien opengaan, en daar instappen met de beste intenties: namelijk gewoon om hun chipkaart te scannen, of om door te lopen naar de conducteur om een kaartje te kopen. Maar nog voor zij daartoe in staat zijn, worden ze al toegeschreeuwd alsof ze zojuist twaalf intellectuelen met een bootje naar Ford Zeelandia hebben vervoerd.


Niemand in de tram kijkt ervan op wanneer een conducteur een onschuldige reiziger weer eens zo toespreekt. Het lijkt misschien ook een onbeduidend voorbeeld, maar eigenlijk is het exemplarisch voor de pijnlijk hopeloze basishouding die we ten opzichte van de ander hebben. Ons vertrouwen in de medemens is tot zo'n drastisch dieptepunt gedaald dat we zelfs iemand die bij de verkeerde ingang van een tram instapt meteen bestempelen als een doelbewuste wanbetaler, iemand die geniepig de regels wil omzeilen.


Natuurlijk zijn er ook genoeg conducteurs die een leuk praatje met je maken, je de weg wijzen en je vriendelijk goedenavond zeggen, maar het ergerlijke is dat de vele vijandelijke uitspattingen die dagelijks voorkomen niet lijken te bestaan in de schijnwereld van zo'n GVB-spotje. De evangelische stem gaat verder met tranentrekkende dooddoeners als: 'We zorgen dat we iedere dag beter presteren dan de dag ervoor.' En: 'We zien de reiziger als vertrekpunt.' De reiziger is geen vertrekpunt. Een halte is een vertrekpunt. Misschien is het een goed idee om niet elke dag beter te presteren (dat rijden met die trams gaat prima), maar gewoon eens wat aardiger te doen.


Het gaat de laatste weken veel over een gebrek aan fatsoen op de sociale media. Maar dat mensen online soms veranderen in bloeddorstige beesten is niet ons grootste probleem. Het begint veel dichter bij huis. In de tram, in de supermarkt, op straat. Waar we het doodgewoon vinden als een conducteur de deur van een stilstaande tram niet meer opent voor een reiziger die op de deur klopt, waar taxichauffeurs meters opvoeren en je hun auto uittrappen als je daar wat van zegt, waar caissière Shenaynay je niet eens behoorlijk goedemiddag zegt als je haar groet, terwijl je op de televisie alsmaar ziet hoe die olijke man met zijn innemende collega's een hartstikke leuke supermarkt runt.


Ik hoef geen wereld waarin we elkaar als een stel prozacslikkende musical-acteurs de hele dag dwangmatig vrolijk toezingen, ik hoef die mierzoete commercials niet terug te zien op straat, maar met een beetje meer vriendelijkheid zou het hier al een stuk aangenamer zijn.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden