De schedel schittert een beetje saai

Een golf van teleurstelling, gisteren in het Rijksmuseum...

Van onze medewerkster Marina de Vries

Amsterdam Het is alsof je het Heilige der Heiligen betreedt. Door het detectiepoortje, langs het fouilleren, de trap op, door de museumzalen, een smalle gang in, de hoek om, in totale duisternis, en dan schittert midden in de donkere, vierkante zaal de schedel For the Love of God van Damien Hirst.

Het kostbare voorwerp, een platina afgietsel van een mensenschedel ingelegd met 8.601 diamanten, leunt een beetje achterover in een vierkante glazen vitrine en wordt permanent geflankeerd door twee bewakers.

De schedel (productiekosten 17 miljoen euro, geschatte marktwaarde nu meer dan 63 miljoen euro) laat zich in eerste instantie alleen van de zijkant bewonderen. Hij is kleiner dan zijn beeltenis op plastic tasjes en affiches doet vermoeden, maar ook schitterender, met uiterst verfijnde edelstenen ingelegd in regelmatige, decoratieve patronen. Hij tovert dankzij een tiental lichtbundels honderden rood-blauw-groene vonken de ruimte in.

De voorkant is de beste kant. Daar prijkt het grote pronkjuweel op het voorhoofd, daar liggen de diepe oogkassen, daar gaapt het gat van de neus met het schotje er nog in, daar zijn de licht verwonderde grijns en de – echte – tanden te zien van de man die tweehonderd jaar voor ons moet hebben geleefd.

En toch gaat tijdens de presentatie een golf van teleurstelling rond. ‘Is dit alles? Het is wel knap vakmanschap, maar het windt mij niet op.’ ‘Het hoort eerder thuis op een juweliersbeurs.’

De teleurstelling is begrijpelijk en dat komt niet alleen door de hooggespannen verwachtingen, het woedende debat over kunst, kitsch of commercie en de extreme expositievoorwaarden, waarin onder meer staat dat niemand de schedel mag fotograferen.

Hirst zou met de diamantenschedel, net als met zijn haai op sterk water, een blik willen bieden op de vergankelijkheid en de kwetsbaarheid van het leven. Hij zou de mensen heel dicht bij het geheim van de dood willen brengen, terwijl het glas voor afstand en onaanraakbaarheid zou zorgen, zei museumconservator Ludo van Halen nog maar eens.

Maar alles wat naar dood en vergankelijkheid verwijst, is gesmoord in decoratieve patronen en in perfecte, door geen spoor van tijd aangetaste diamanten. Zelfs de tanden – het enige echte aan de schedel – zijn gebleekt en geperfectioneerd, alsof ze nep zijn. Weg dubbelzinnig spel met leven en dood, weg stoet aan associaties. Ook de schittering van de diamanten is zoals te verwachten valt van diamanten: imponerend maar ook een beetje saai.

Met de schedel hoopt het Rijksmuseum een nieuw publiek warm te maken en met andere ogen te laten kijken naar oude meesters. Om die reden laat Hirst in een belendende zaal zijn keuze zien uit de 17de-eeuwse collectie.

Zestien werken – van de jachttaferelen van de familie Weenix tot het meisjesportret van Gerard ter Borch – zijn door Hirst opgehangen en van commentaar voorzien. Dat zal de jonge kijker zeker amuseren. Zo ziet Hirst in het juridische spottafereel van Johan van Oldenbarnevelt een man die ‘te veel paddo’s heeft gegeten.’ En over Het Toilet van Jan Steen zegt hij: ‘Sexy. Een vrouw of man die zich aan- of uitkleedt, zal altijd een goed onderwerp voor een schilderij blijven.’

Of deze ietwat platvloerse blik tot een andere manier van kijken leidt, is de vraag. Maar het debat gaat voort. Want ter ere van de schedel heeft het Rijksmuseum een interactieve website geopend (www.fortheloveofgod.nl), waarop iedereen na het kijken in de tot Hirst Space omgedoopte informatietent zijn mening mag geven.

Een oplichter, zegt journalist en BN’er Jort Kelder alvast. Een van de mooiste kunstwerken die ik in mijn leven heb gezien, zegt dj-fotograaf Krijn van Noordwijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden