Column

De schaduw op het gezicht van Johan Cruijff

Zoals wel meer mensen vond ik zondag 7 juli 1974 een waardeloze dag. Het Nederlands elftal verloor in München de finale van het wereldkampioenschap met 2-1 van West-Duitsland.

West-Duitsland heeft de bal nog niet geraakt als Johan Cruijff langs drie Duitsers danst en in de zestien naar de grond gaat: penalty! Het begon zo mooi... Beeld anp

Lang was dit een jeugdtrauma. Ik koketteerde er zelfs mee. Had ik in mijn jeugd ook een keer iets akeligs meegemaakt. De zaak was min of meer opgelost toen Oranje de Duitsers veertien jaar later in Hamburg versloeg in de halve finale van het EK. We hadden onze revanche, we konden verder.

Dat was ook de tijd dat het beeld over de finale in 1974 langzaam begon te kantelen. De nederlaag was altijd volkomen onverdiend geweest. Alleen dankzij idioot veel geluk, een ten onrechte toegekende strafschop (Bernd Hölzenbein!) en een paar krankzinnige reddingen van keeper Sepp Maier waren de Duitsers erin geslaagd ons van een welverdiende wereldtitel af te houden.

Dat bleek niet te kloppen. Het besef drong door dat het Nederlands elftal in de finale ver onder zijn kunnen had gespeeld, gemakzuchtig, slordig en voorspelbaar. De tegenstander was onderschat en Wim Jansen had die onhandige sliding op Hölzenbein nooit mogen maken. De pijnlijkste constatering was dat Johan Cruijff een schim was van zichzelf.

Het was de vraag hoe dat kwam. Inmiddels weten we het: het zwembadincident, ook wel de zwembadaffaire genoemd.

Cruijff was mentaal gesloopt; door het lange verblijf van huis, dat ook, maar vooral door de commotie die ontstond toen Bild had gemeld dat na de wedstrijd tegen Oost-Duitsland in het zwembad van het Waldhotel in Hiltrup spelers met 'naakte meisjes' hadden gezwommen. Ze hadden er ook wat bij gedronken, sekt. Zijn vrouw Danny reageerde woedend en belde hem talloze malen op.

In de autobiografie van Johan Cruijff die deze week verscheen, wordt deze uiterst belangrijke kwestie karig behandeld. Cruijff doet het af met 'indianenverhalen'. Met zijn vrouw zou hij destijds niet één keer hebben gebeld.

Het huis bij Andorra, waar ze tijdens het WK verbleef, had geen telefoonaansluiting, zegt Cruijff. 'Dat ik door de publicatie minder geconcentreerd zou zijn geweest is daarom flauwekul. Volledige flauwekul.' Een paar 'reservespelers' zouden het 'onzinverhaal' hebben verspreid.

Hier had Jaap de Groot, de journalist van De Telegraaf die het boek over Cruijff schreef, misschien toch even moeten doorvragen.

De Groot had Cruijff bijvoorbeeld kunnen wijzen op het waterdichte bewijs uit het boek dat Auke Kok tien jaar geleden over het WK'74 schreef, Wij waren de besten. Daarin zegt bijvoorbeeld een voormalige Telegraaf-collega van hem, Jan de Deugd, dat op de dag na de publicatie in Bild al een schaduw over het gezicht van Cruijff hing. 'Die is er in die week niet meer afgegaan.'

Een half dozijn ooggetuigen (spelers, een fysiotherapeut, journalisten, een elftalbegeleider) waren tegenover de receptie van het hotel getuige van de gesprekken. Cruijff kreeg telefonisch 'verschrikkelijk op zijn donder', stapte met 'bezweet, nat haar' uit de telefooncel en stond 'ongelooflijk lang' te bellen. Dat herhaalde zich vele malen.

Soms probeerde hij zijn vrouw niet te woord te staan. Johan, kom nou, zei elftalbegeleider Carel Akemann dan. 'En dan hoorde je Michels roepen: Johan, ga maar.'

De gevolgen waren verstrekkend. Cruijff, de familieman, de echtgenoot van een vrouw die had gezegd dat het einde van zijn voetballoopbaan haar 'het toppunt van gelukzaligheid' leek, werd gesloopt - en gesterkt in zijn plan om nooit meer een WK te spelen.

Vier jaar later ontbrak hij in Argentinië. In de autobiografie voert hij een andere reden aan, een mislukte ontvoeringspoging in 1977 in Barcelona. Het was een traumatische ervaring, maar zijn besluit stond al lang vast.

Dat weet Jaap de Groot natuurlijk ook allemaal wel. Vrijdag besprak ik de autobiografie van Cruijff in de Volkskrant. Ik gaf drie sterren. Dat is er bij nader inzien een teveel.

Reageren? p.onkenhout@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden