De sauna blijkt een luxe die de meeste Zweden koud laat

Bericht uit Zweden

De sauna voor jezelf alleen.

Foto Hollandse Hoogte

'Altijd je naam en de tijd vooraf in het saunaschrift schrijven. Verderop in de wasruimte vind je een dweil.' Met die instructies liet vrouw van de woningbouworganisatie van de zomer de zelfbedieningssauna zien die beneden in ons gebouw is gevestigd.

Het is een gemeenschappelijke luxe die je er in Zweden soms bij krijgt als je een appartement huurt. Ik deel de sauna met nog zo'n vijftig Zweedse gezinnen. Op de houten banken is zeker plaats voor vijf man en met wat passen en meten misschien wel meer. Het zal hier vast druk zijn in de winter, dacht ik nog.

Maar het blijkt een luxe die de meeste bewoners hier koud laat. In meer dan dertig bezoeken ben ik nog niemand tegengekomen. Bladerend door het saunaschrift zie ik dat er al maanden veelal blanco pagina's zijn. Behalve mijn naam komen er slechts twee andere in voor. Hoe kan dat? Zweden is toch een saunaland?

In de jaren zestig en zeventig was de sauna hier inderdaad hip en kwam er in bijna elk nieuw huis en menig appartementsgebouw een sauna. De overheid en projectontwikkelaars hadden er een stichtelijke bedoeling mee. De zweetkamers zouden de algemene hygiëne bevorderen. Daarom ook hebben de meeste publieke zwembaden er een. In de sauna zitten was toen net zo gewoon als douchen, hoorde ik de vader van mijn vriendin eens zeggen.

Dat is verleden tijd. Bij nieuwbouw schrappen de ontwerpers de standaard sauna. Veel bestaande sauna's in appartementencomplexen veranderen in spooksauna's en die in de kelders van huizen dienen tegenwoordig vooral als extra bergruimte voor oude kleren, boeken of schoenen. Ook doet de sauna voor sommige Zweden dienst als droger voor gewassen overhemden, sokken en broeken. Het leidt tot saunabranden en oproepen van de brandweer de elektrische kachel alleen te gebruiken waarvoor hij bestemd is.

De huidige jongere generaties Zweden geven minder om de sauna: ze hebben het te druk of zitten ter ontspanning liever in een hottub in de tuin. Wie in Zweden eens in de week naar de sauna gaat, geldt als een saunafanaat, als een uitzondering.

In Finland lachen ze daar om. Daar is het nog steeds de normaalste zaak van de wereld om vier, vijf keer of vaker in de week te gaan. Menig in Zweden wonende Fin beklaagt zich dan ook over het gebrek aan serieus te noemen saunarituelen. In hun ogen klooien die Zweden maar wat aan.

'De saunacultuur heeft zich hier nooit zo sterk ontwikkeld als in Finland', zegt sauna-expert Hans Hägglund, verbonden aan de Zweedse Sauna-academie, een organisatie ter bevordering van saunagebruik. Hägglund gaat minimaal vier keer per week. Tien minuten erin, een keer water opgieten, even afkoelen in een koud bad of onder de douche en dan terug de sauna in om het ritueel nog een paar keer te herhalen. 'We hebben wel veel sauna's, maar we zijn op saunagebied toch nog onopgevoed.'

Best stil hier in de sauna, ging er laatst door mijn hoofd toen ik er naar het plafond staarde. Gaat voor mij straks het bijzondere ervan af en mijd ook ik dan de zweetkamer? Misschien. Nu heb ik de Zweedse sauna nog heerlijk voor mij alleen.

Eric van den Outenaar is Volkskrant-correspondent in Zweden.