De sardana moet je leren voelen

OM TE BEGINNEN komt de fictieve kennismakingsles met de sardana er op neer, dat de door volstrekte leken maar al te vaak gebezigde uitdrukking cobla-orkest wordt uitgebannen....

Vooral, maar niet altijd. Want de streken rond Barcelona daargelaten, mag cobla La Principal d'Amsterdam zich de enige vertegenwoordiger van het genre wanen. En een goede: bij de bezoeken die het ensemble tweejaarlijks aan de bakermat van de sardana aflegt, struikelt het niet zelden over de complimenten.

Met de sardana heb je een gekunstelde soort van volksmuziek te pakken. De composities zijn netjes uitgeschreven, improviseren is er niet bij. En de bezetting van de cobla is altoos hetzelfde: een contrabas benevens tien hout- en koperblazers, waarbij vooral de tibles en tenoras in het oog springen. Die uit de familie der schalmeien afkomstige dubbelriet-instrumenten doen nog het meest denken aan superhobo's, schel en hard - vooral de tenora is een knoert van een toeter.

Rolf van Kreveld, die tenora speelt en drijvende kracht is achter La Principal d'Amsterdam, zegt dat de intonatie gelijk ook het grootste probleem vormt. 'Het zijn lastige instrumenten. In Catalonië heb je een honderdtal van deze orkestjes. Ik denk dat er maar twee of drie zijn die het zuiver spelen werkelijk beheersen.'

Zijn eigen ensemble is vanavond te horen met traditionele sardana's in De IJsbreker in Amsterdam. Maar het programma bevat ook werk van zeven Nederlandse componisten, onder wie Huba de Graaff en Jeff Hamburg. 'Wereldpremières' zijn het, in de meeste gevallen speciaal voor de Nederlandse cobla geschreven. Daaraan ligt een hoop nieuwsgierigheid ten grondslag. Menigeen vroeg zich af hoe het zou klinken als hedendaagse componisten in hun eigen stijl iets vervaardigden voor het typische cobla-instrumentarium.

Geen wonder dus dat de wortels van gelegenheidsdirigent Rutger van Leyden te vinden zijn in moderne-muziekvormen. Tot twee maanden geleden wist hij van cobla noch sardana. 'Vroeger hadden we wel een plaat thuis met allerlei inheemse instrumenten. Daar kan ik me de tibles nog van herinneren. Leuk om dat nou weer eens terug te horen.'

La Principal d'Amsterdam is ontstaan in 1987. Lang voordien had Van Kreveld, van huis uit klarinettist, een 'kamermuziekcursus schuine streep vakantie' aan de Costa Brava uitgezeten. 'In zo'n dorpje hoorde ik die sardana's voor het eerst, en dat heb je dan wel eens, dat je onmiddellijk gefascineerd raakt. Toen heb ik het idee opgevat om dat hier na te gaan doen.'

Het kostte hem een paar jaar om de instrumenten te vinden, om in Nederland de juiste muzikanten bijeen te krijgen. 'Sommige mensen hebben een half jaar nodig om partijen te leren spelen. We hebben ook hoboïsten, die konden het binnen drie weken.'

Veel meer tijd hadden ze nodig om vertrouwd te raken met 'die stijl van muziek', met de karakteristieken van het ritme. Van Kreveld: 'Eerst vind je het gewoon mooi, wil je het alleen maar imiteren. Maar je moet het eigenlijk leren voelen hè, wil je dat echt onder de knie krijgen. En je moet het met z'n allen ook nog eens op dezelfde manier leren voelen.' Blijkens de cd The sardana, music from Catalonia die het orkest twee jaar geleden maakte, is dat wel aardig gelukt.

Nu hoeft dirigent Rutger van Leyden bij het repeteren alleen op intonatie en balans acht te slaan, 'that's it, verder niks aan de hand, het zijn allemaal professionele musici, je hebt nooit te maken met problemen van mensen die iets niet kunnen spelen'. En tegen Van Kreveld: 'Nou jij weer.' Die zegt: 'Ja, we gaan mekaar wel stroop om de mond smeren. Voordat we begonnen, was ik wat huiverachtig. Ik dacht dat Rutger enorm zou schrikken van het geluid, van het volume. Dat is meegevallen. Hij heeft ons uitstekend afgedempt. Soms maken we te veel grappen.'

HENRICO PRINS

Cobla La Principal d'Amsterdam voert het programma Sardana? vanavond uit in De IJsbreker, Amsterdam, en op 1 april in de zaterdagmiddagserie van het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.