De sappigste taboes van de Arabische wereld

Libanon is een land vol taboes en mensen die ze willen doorbreken. Zo kan het dat een geestelijk leider zich op tv uitspreekt over masturbatie. Dat soort gesprekken vinden ze in de rest van de Arabische wereld aanzienlijk minder leuk.

Ondanks de opkomst van internet brengt elke wereldbewoner nog steeds gemiddeld drie uur per dag voor de tv door. Waar kijken ze naar? Volkskrant-correspondenten van over de hele wereld kiezen het tv-programma dat het best de ziel van het land laat zien. Vandaag het laatste deel: Libanon


'Seksuele bordspellen, eetbaar ondergoed, massageolieën voor gevoelige lichaamsdelen, dat soort dingen.' Giechelend als een ondeugende tiener doet een verkoopster van seksuele speeltjes vanonder een groene hoofddoek haar collectie uit de doeken. 'We hebben ook speciale touwen, voor seksuele posities, zodat de man de Gspot raakt.'


Naast haar op de bank zit de schrijfster van een boek over Syrische lingerie, eveneens meesmuilend, die wil laten zien dat 'wij Arabieren dit ook doen'. Er tegenover verklaart een geestelijk leider met getinte zonnebril dat islam niet tegen masturbatie is, verderop zit een man die straks zal roepen dat dit soort dingen 'niet kan in een oosterse maatschappij', en even later kondigt de presentator aan dat een vrouw zich in de show zal ontkleden. Na de reclame.


Welkom bij De dikke rode lijn, met elke week opnieuw een controversieel onderwerp en een - meestal gemoedelijk - ruziënd publiek. 'Tot gisteren was het een taboe, maar nu gaan we erover praten', verkondigt presentator Malek Maktabi opgetogen aan het begin van de aflevering.


In de rest van de Arabische wereld vinden ze dit soort gesprekken aanzienlijk minder leuk. Een Saoedische meneer die in de show uitgebreid zijn collectie seksspeeltjes toonde, werd bij thuiskomst opgepakt, veroordeeld tot zweepslagen en vervolgens opgesloten. Maar in Libanon kan het allemaal wel. Het is tekenend voor de vreemde eend van de Arabische wereld, een kuststaatje dat zich geografisch en cultureel ergens tussen Italië en Irak bevindt. Libanon is een Arabisch land met diepgewortelde tradities en mores, maar vol jonge en hoogopgeleide mensen die er naar hartelust tegenaan trappen.


Daar boeren de makers van Ahmar bel Khat al-Areed, De dikke rode lijn, goed bij. Het programma trekt elke donderdag 650 duizend kijkers, een op de zes Libanezen. De show is het vlaggeschip van LBCi, de zender die door veel Libanezen wordt gezien als het meest neutraal. Andere kanalen leunen doorgaans sterk naar een politieke coalitie en/of religieuze groep in de maatschappij.


Veel programma's op de Libanese televisie - van komedie tot praatprogramma's - hebben een politieke lading, net als de favoriete discussieonderwerpen van Libanezen in de cafés. Sport trekt weinig kijkers op de lokale televisie; behalve op het vlak van basketbal doet Libanon niet vaak mee op hoog niveau. Internationaal voetbal, net zo populair als op de rest van de aardbol, kijken Arabieren vaak op Al Jazeera Sports.


Maar ook als er wat te huilen of te ruziën valt, zit de Libanese kijker net als ieder ander met een bak chips voor het scherm. Realityshows naar Nederlands format trekken vele honderdduizenden toeschouwers, en ook sociaal drama uit eigen keuken doet het goed op de televisie - met De dikke rode lijn bovenaan.


Elke aflevering zet twee delen van de maatschappij, met grondig verschillende meningen over wat voor gedrag in Libanon betamelijk is, tegenover elkaar. Op een dik rood voetpad tussen beide drentelt de presentator heen en weer, gewapend met klembord en puntige wijsvinger, van moslims die zich tot het christendom hebben bekeerd, via ziekelijk jaloerse echtgenoten, naar plattelandsjongens die de eremoord op hun zussen zitten goed te praten. Zij worden bijgestaan door een opgewonden publiek dat regelmatig de microfoon krijgt.


De grootste en sappigste taboes zijn natuurlijk seksueel van aard - seksueel misbruik, seksspeeltjes, aseksualiteit. Maar bij De dikke rode lijn passeren alle controverses de revue: overheidscorruptie, heavymetalmuziek en haar vermeende link met duivelsaanbidderij, de behandeling van Aziatische arbeiders in Libanon, eerwraak, racisme, de doodstraf.


Soms neemt de discussie een intelligente vorm aan. De uitzending die begint met een bloemlezing van soorten eetbaar ondergoed, eindigt met een kort debat over blote borsten als manier om aandacht voor politiek activisme te krijgen, zoals de Europese actiegroep Femen dat doet.


Maar vaak zorgt De dikke rode lijn ook gewoon voor een vermakelijke dosis plaatsvervangende schaamte. Maktabi nodigt graag extremen uit - een graag geziene gast is sjeik Zamzami, die zwangere vrouwen aanraadt om alcohol te drinken zodat de baby geen handicap krijgt, en on air beklemtoonde dat het mannen is toegestaan nog één keer gemeenschap te hebben met hun net overleden vrouw.


Een flink deel van de kijkers komt dan ook vast om te grinniken, of geschokt te worden. Dat is nu net het grootste probleem dat critici van de serie hebben; niet met de inhoud, maar met de vorm. Het programma zwengelt discussie aan, maar getuigt bepaald niet altijd van goede smaak.


Wie zou er wegzappen terwijl een Jordaanse man stamelend omschrijft hoe zijn 4-jarige nichtje door haar krankzinnige vader het hoofd werd afgesneden? De presentator staart ernaar met karakteristieke open mond, die - dit keer ten overvloede - aangeeft dat we nu wel met iets heel vreselijks te maken hebben. Maar het blijft onduidelijk wat het verhaal te zoeken heeft in een uitzending over eerwraak.


Toch maakt het programma, onder alle drama, wel degelijk echte taboes bespreekbaar. Zo deed een show over seksueel onderwijs voor kinderen veel stof opwaaien in de Libanese media. Geestelijk leiders riepen 's lands matig actieve censuurdienst op het programma te verbieden, terwijl liberale Libanezen in de sociale media klommen om te pleiten voor nieuw beleid op de scholen.


De combinatie van veel tranen en soms een interessant debat maakt het de op twee na populairste show op televisie - na Celebrity Duets en een waarzeggersprogramma.


Het programma eindigt altijd op dezelfde manier. De tijd is op, en met de woorden 'dit was De dikke rode lijn, slaap lekker' neemt Maktabi afscheid. Een conclusie wordt niet bereikt, en een aanbeveling voor hoe het anders kan, is evenmin vereist. Over alles mag worden gepraat, maar vooralsnog verandert er weinig. Misschien is ook dat een beetje Libanon.


ZELDZAAM NEUTRALE TALKSHOWHOST

De presentator van Kalam Ennas danst retorisch om zijn gasten heen, vat hun woorden samen en dwingt hen verantwoording af te leggen als zij zichzelf tegenspreken. Soms gaat hij wat ver, als hij weer eens glimlachend een gast te kakken zet. Maar hij kan het zich veroorloven: Marcel Ghanem, de presentator van Libanons populairste talkshow, is een instituut.


Ghanem pionierde achttien jaar geleden met Woorden van de mensen door politici uit de hele Arabische wereld uit te nodigen voor discussies over gevoelige thema's. Het was de tijd van vóór Al Jazeera, en zoiets was nog een unicum. Inmiddels heeft Ghanem concurrentie van anderen, maar zijn show zorgt nog altijd voor het meest spraakmakende politieke spektakel op televisie.


Ghanem staat bekend als een kundige en neutrale gespreksleider - zeldzaam in Libanese talkshows, die vaak op de hand zijn van een bepaalde politieke of religieuze groep, en waar de spreker zijn mening geeft onder bewonderend geknik van de presentator. Zijn reputatie stelt Ghanem in staat de studio te vullen met aartsrivalen die nergens anders samen aan tafel zouden zitten, en hij gaat geen enkel onderwerp uit de weg. De show trekt elke donderdagavond ruim een half miljoen kijkers, die via Twitter en Facebook bij de uitzending worden betrokken.


Bij grote gebeurtenissen zoals verkiezingen of de recente bomaanslag in de noord-Libanese stad Tripoli krijgt Kalam Ennas extra zendtijd en zit Libanon aan de buis gekluisterd. Iedere uitzending eindigt met een opiniepeiling onder de kijkers. Onlangs vroeg Ghanem het publiek of zij voor of tegen militaire interventie in naburig Syrië zijn. De uitslag was Libanon in een notedop: 51,5 procent tegen, 48,5 voor.


OOK POPULAIR IN LIBANON

POLITIEKE CLOWNERIE

Nog iets dat je tot voor kort nauwelijks ergens anders in de Arabische wereld tegenkwam: politieke satire. Basmat Watan (een woordgrap die 'kusjes vaderland' of 'maar het vaderland is dood' betekent), doet het al sinds 1995 en staat met 400 duizend kijkers hoog op de ladder van veel bekeken programma's. Shi NN ('iets NN') en Douma Kratiyeh (met poppen) zijn andere voorbeelden.

De shows steken de draak met uiterlijk, uitspraken, en standpunten van politici. Ook in Libanon is er echter een rode lijn: toen Basmat Watan Hezbollahleider Hassan Nasrallah 'uitnodigde', gingen diens aanhangers de straat op om vuilnisbakken en banden in brand te steken. Sindsdien worden alleen andere politici belachelijk gemaakt.

TURKSE EN SYRISCHE SOAPS

Terwijl de aarde huilt toonde afgelopen seizoen wederom dat ook Libanon lijdt aan een chronische soapverslaving. De serie, vol schietende mannen en huilende vrouwen in perfecte make-up, gaat over een jongeman die verliefd wordt op een vrouw uit een rivaliserende criminele clan. De Romeo en Juliet-taferelen die volgden trokken ruim 600 duizend kijkers en plaatste de serie op nummer 4 in de rangorde.

De serie is Libanees. Een uitzondering: de meeste soaps in de Arabische wereld komen uit Syrië of - steeds vaker - Turkije. Tijdens de vastenmaand ramadan afgelopen zomer, topseizoen voor soaps, gingen zeker drie series over de Syrische burgeroorlog. Pro-regimesoaps werden in Syrië opgenomen, kritische soaps in de Arabische Golf of Libanon.

OOG OP DE VIJAND

De zender Al Manar richt zich op een specifiek deel van de maatschappij en is daarom geen kijkcijferkanon zoals LBCi. De programmering - zoals op veel andere Libanese zenders - dient het doel van de moederorganisatie: het promoten van Hezbollahs strijd tegen Israël, en haar politieke agenda in Libanon. Religieuze programma's, patriottistische series en politieke talkshows wisselen elkaar af, en culturele programma's vertegenwoordigen de conservatieve ideologie van de beweging. Maar ook sport-, wetenschappelijke en medische programma's vol adviezen komen voorbij.

ENDEMOL IN LIBANON

Met bijna een miljoen kijkers was Star Academy een van de meest bekeken programma's ooit, tijdens het laatste seizoen in 2011. Eind september begon een nieuwe reeks van de Arabische variant op het geesteskind van Endemol, zoals de meeste topprogramma's uitgezonden op LBCi. Reality is populair in Libanon, en als pionier in dit soort programma's doen ook andere Nederlandse tv-makers hier goede zaken. Splash, een idee van Eyeworks waarbij sterren met veel (bloot) bombarie leren om van een duikplank te springen, trok 600 duizend kijkers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden