De samenleving is behaarde vrouw met putjes in de dijen

Media en politiek hebben volstrekt geen idee wat dat is, die 'samenleving' waarover ze berichten en debatteren. Martin Bril wel.

Dames en heren, goedenavond,

Mij is gevraagd hier iets over de samenleving te zeggen. Dat doe ik graag. De samenleving, moet u weten, is als een vrouw met praktisch haar en putten in haar dijen. En er bestaan veel misverstanden over.

Vooral in de wereld van politiek en journalistiek. Daar is men er bijvoorbeeld heilig van overtuigd dat de samenleving al maanden sidderend op de bank zit te wachten tot die verdomde rolprent van Wilders het daglicht zal zien.

Welnu - dat is niet het geval.

De samenleving komt pas tot leven als een gorilla in Blijdorp een overjarige huisvrouw die iedere dag met een natte onderbroek bij zijn kooi komt kijken aan stukken rukt.

De samenleving ligt heus niet wakker van pensioengaten, glazen plafonds, topinkomens (iedereen zou wil de baas van Eneco willen zijn), de toestand op de Antillen, het miezerige gezeur over een paar kwartjes in de politie-CAO of de teloorgang van de postbezorging. De samenleving heeft wel belangrijker zaken aan het hoofd.

Wat doen we dit weekend? Gaan we naar Ikea? Hoe laat komen de kinderen thuis? Zal ik morgen de auto stofzuigen? Wat doen we van de zomer, mede in verband met het EK? Wanneer hebben we voor het laatst geneukt? Zullen we nu even? Wat had de Aldi deze week ook alweer in de aanbieding? Haal jij de foto's van de wintersport even op bij de Hema of doe ik het? Is het niet leuk om binnenkort weer eens een dagje Amsterdam te doen? De Bijenkort, de Wallen, de negen straatjes, BN-ers kijken, kopje koffie appelgebak erbij ergens, even langs Madame Tussaud, naar Balkenende kijken? Ooh ja, shit - de aangifte moet de deur nog uit.

Laatst was ik in het Vondelpark en er kwamen mij twee vrouwen in sportieve kleding volgepleisterd met ING-logo's tegemoet gehold. Het was zondagochtend. Links en rechts stond van alles in bloei. De dames hadden er al een rondje op zitten.

Alles wat aan hen kon schudden en trillen, schudde en trilde uitbundig: ook de dames, zou je kunnen zeggen, stonden in bloei. De één droeg het blonde haar los, de ander had het in een kek staartje gebonden. Ze namen al hollend het leven door en hadden ieder in hun hand een mobiele telefoon.

'Ik zou wel weer eens een leuke man willen,' hijgde het losse haar toen ze mij passeerden. Het sloeg niet op mij, want ik ben niet leuk, en bovendien: de dames zagen mij niet eens staan; lucht was ik.

Ik hoorde de ander nog net 'Joh!' kreunen (er klonk enige afgunst in door, ook zij zou wel eens wat verandering in haar leven willen), en toen waren ze al voorbij. De geur van hun zweet bleef nog even bij me hangen. Lekker, eerlijk gezegd, en ik plofte op een bankje neer.

Daar dacht ik aan de samenleving van Jan Peter Balkenende, Wouter en Doekle Terpstra. Inderdaad: een vreemde overgang. Ik stond er zelf ook van te kijken. Maar het kwam door een interview dat Jan Peter onlangs aan de Volkskrant had gegeven.

Wel tien keer had ik het gelezen, en iedere keer leek er minder te staan. Het enige dat was blijven hangen, was het woord samenleving, door Balkenende, volgens de interviewers, uitgesproken als sameving.

Sameving.

Ik heb wel eens het gevoel dat ik in een andere samenleving vertoef dan de regering en haar leider. Kent u dat gevoel? Zo'n Balkenende: overal waar hij komt, ziet hij het zaad van hoopgevende ontwikkelingen ontkiemen.

Oude wijken, scholen, bedrijven, debiele buitenlanden als Polen: overal zijn de mensen eendrachtig en met wederzijds respect bezig met de toekomst. Zou het door de Here Jezus komen?

Ik vrees het.

Gelovigen zijn altijd blij; hun kostje is immers gekocht. Na de dood komen ze in de hemel waar de maagden liggen te smachten. Op aarde en bij leven en welzijn zien ze alleen maar voorbodes van wat komen gaat - types die met een roze bril op lopen en hun Goede Vrijdag doorbrengen met de Matteus Passion, een chirstelijke musical.

Gelukkig was er in het interview ook een donker wolkje aan de horizon: Geert weer. Die verpest de sfeer. Door zijn taalgebruik en nakende film zouden de spanningen in de samenleving wel weer eens op kunnen lopen. Dat brengt de verbondenheid en dynamiek in de samenleving in een gevaar, in ieder geval de verbondenheid en dynamiek in de sameving van Jan Peter.

Mijn samenleving heeft het, tussen haakjes, helemaal gehad met moslims en hun gekke gewoontes. Echt waar. Laatst had ik het er over met mijn uitgever, een man die vuistdiep in de samenleving vertoeft: 'Boeken over moslims en de islam raak je aan de straatstenen niet kwijt,' zei hij, 'het zal de mensen worst zijn.'

'Ja maar,' pruttelde ik, 'de kranten staan er vol van.'

'Daarom gaat het ook zo slecht met die kranten,' luidde het antwoord.

Nu ik toch bezig was, op mijn bankje in het Vondelpark, dacht ik ook maar even aan Wouter Bos en zijn onnozele belofte van de gratis schoolboeken. Als er nou iets leuk is aan lesgeven, lijkt het mij om als leraar zelf je stempel op je leerlingen te drukken, onder andere door zelf te bepalen welke poster je in je lokaal hangt (persoonlijk zou ik als geschiedenisleraar gaan voor die beroemde PSP-poster met die koe en die heerlijk behaarde, naakte vrouw) en welke boeken je gaat gebruiken. Kan niet meer - het moet weer eenheidsworst worden, alle scholen dezelfde boeken.

En zie, daar heb je die domme PvdA weer met hun gelijkheidsideaal. Als er één partij is die niet weet wat er in de samenleving leeft is het de club van Wouter wel. Mensen willen niet gelijk zijn, mensen zijn niet gelijk en mensen zullen nooit gelijk worden.

Dat blijkt overigens het zonneklaarst als je ze gelijke kansen geeft - de helft blijft dan toch liever thuis op de bank zitten met een halve liter Euroshopper in de ene en een homp leverworst in de andere hand. Het leven is zo slecht nog niet, en straks gaan we weer lekker naar de camping - nog meer Euroshoppers drinken, en voetbal kijken in de kantine.

Dan Doekle.

Naar verluidt ziet Doekle Terpstra zichzelf als de kroonprins van Balkenende. Sinds zijn beweging die ergens voor is en zijn bemiddelingswerk in het CAO-conflict tussen Ter Horst en de politiebonden heeft de voorzitter van de HBO-raad de smaak helemaal te pakken. Hij evalueerde laatst in Trouw het eerste jaar van dit kabinet. De kop boven het stuk was veelzeggend: 'Mep maar eens stevig terug naar die samenleving.'

Jan Peter heeft zijn hoogst particuliere beleving van de samenleving, hij leeft zogezegd in zijn eigen illusies, maar zijn zelfbenoemde opvolger gaat nog een stapje verder: Doekle ziet de samenleving als tegenstander van de politiek, als vijand. De mensen verwachten teveel van de politiek, dom als ze zijn, en als er niet wordt geleverd, worden ze cynisch en kritisch, en de media vergroten dat ook nog eens uit.

De samenleving is in Doekle's beleving een monster dat getemd moet worden, en als het zich niet laat temmen, moet de baas de hond afsnauwen. Dit beeld van de verhouding overheid - samenleving werd overigens later bevestigd door een onderzoek van de Nationale Ombudsman Brenninkmeyer. De overheid gedraagt zich lomp, onbehouwen, lui en arrogant.

Dames en heren,

Er gebeuren, je zou het bijna vergeten, ook nog andere dingen in de samenleving. Zo ging er in de Groningse uithoek Ter Apel (gemeente Vlagtwedde) onlangs een stem op die het plaatselijke openluchtzwembad Moekesgat van naam wilde doen veranderen.

Die stem behoorde toe aan een christenpolitica (de gelovigen in Jezus roeren zich dezer dagen net zo onbekommerd als de aanhangers van Mohammed) die zich levendig kon voorstellen dat opgeschoten jongens en shagrokende kampeerders bij Moekesgat alleen maar aan de dikke reet van hun moeder denken.

Zulke associaties moeten in de knop worden gesmoord, en daarbij geeft zo'n naam als Moekesgat Ter Apel ook nog eens een beroerd en achterlijk imago. Stel je voor dat eenzame rukkers uit heel het land met hun Ford Mondeos naar Ter Apel komen om aan de boorden van Moekesgat hun droeve werk te verrichten! En dus stelde de christenpolitica voor de naam te veranderen in Moekespark.

Helaas, de plaatselijke samenleving heeft het idee afgewezen. Een eenvoudige enquete per internet leverde twaalfhonderd antwoorden op. Een krappe honderd Ter Apelaren was voor Moekespark, elfhonderd zielen kozen voor Moekesgat. De christelijke politica wilde voor de camera's van RTV Noord niet reageren op haar nederlaag die natuurlijk een overwinning van het gezonde verstand en het geloof in tradities is.

Moekesgat, dat is nog wel leuk om te weten, heet overigens Moekesgat omdat het openluchtzwembad is aangelegd op een plek waar ten behoeve van zandwinning voor een spoordijk door de firma Moeke ooit een diep gat is gegraven. Die firma bestaat al lang niet meer, maar het gat dus wel, en hopelijk tot in de eeuwigheid, amen.

Tot slot, terug naar het bankje waar ik op zat. De Amsterdamse samenleving ontvouwde zich voor mijn ogen. Jonge gezinnen met kinderen, bejaarden, dames met hondjes, een joggende, al wat oudere Marokkaanse man inclusief baard en mutsje, geuniformeerde toezichthouders met enorme reten, daklozen met flessen bessenjenever, Boris Dittrich, even over uit New York, in een korte broek. Leuk altijd, zo'n homo.

Het wachten was op mijn twee blonde dames; als ik maar lang genoeg bleef zitten, kwamen ze beslist nog een keer langs. Hé, daar zag ik ze al. Ze hadden de wind er nog steeds goed onder. Het verlangen van die ene naar een nieuwe man hadden ze uitputtend behandeld, en nu hadden ze het over kinderen, bakfietsen en de voorjaarsmode. Ik had het niet het idee dat ze zich ook maar een klein beetje om de samenleving bekommerden en daar hadden ze groot gelijk in.

Dankuwel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden