De ruwe diamant is geslepen en terug in de familie

De presentatie van een eigen juwelenlijn lijkt een happy end van de affaire-Margarita. Haar aanval op de Oranjes was opmerkelijk, haar ommezwaai ook. Maar strijd is een rode draad in haar familiegeschiedenis. De kwestie is behalve een Hollands hofschandaal het sluitstuk in een Europees adeldrama.

Prinses Margarita is weer teruggekeerd in de schoot van de koninklijke familie. Begin dit jaar gaf haar tante, prinses Beatrix, acte de présence op de tribune van Jumping Amsterdam waarvan Margarita bestuurslid is. De stille boodschap: ze doet weer mee. De ruzie is bijgelegd, verklaarde Margarita.


Onlangs presenteerde ze een eigen juwelenlijn. De vroegere luis in de pels van de koninklijke familie is hertrouwd en moeder van twee kinderen. Ze lijkt zichzelf te hebben heruitgevonden. Ze is niet meer het ernstige, pips ogende meisje van vroeger. Ze lacht uitbundig en draagt make up en koninklijke kleding. Alsof het nooit gebeurd is: de onthullingen, de geheime bandopnamen, het nationale schandaal.


Nooit eerder klapte iemand uit de koninklijke familie zo uit de school als Margarita met haar ex-man, Edwin de Roy van Zuydewijn, gedaan heeft. Heel Nederland stond paf. Ze accepteerde het niet langer: de schijnwereld. De 'arrogantie' van haar familie en de dwingelandij van haar tante, Beatrix, die 'letterlijk en figuurlijk' ging 'stampvoeten', als ze haar zin niet kreeg. Nu zegt ze: Edwins strijd is de mijne niet. Met haar nieuwe echtgenoot, Tjalling ten Cate, woont ze op het landgoed De Horsten, vlakbij haar neef, de koning.


Toch was Margarita destijds wel een drijvende kracht achter de aanval, zegt Thieu Vaessen die het paar dagenlang ondervroeg voor de onthullende interviewserie in HP/De Tijd. 'Ze was echt vastbesloten om haar verhaal te doen. Het kwam zeker niet alleen van Edwin.' Haar aanval was opmerkelijk, haar terugkeer in de familie evenzeer. Maar toch, in het licht van haar familiegeschiedenis lijkt alles plotseling een stuk gewoner. Strijd is daarin een rode draad. Metamorfose ook. En familievetes zijn dat zeker. De Margarita-affaire was behalve een Hollands hofschandaal het voorlopige sluitstuk in een Europees adeldrama.


Margarita's vader, Carlos Hugo de Bourbon de Parme, regeerde nooit en stierf arm. Toch werd hij begraven als een staatsman. Met een Nederlands regeringsvliegtuig werd hij vanuit zijn woonplaats Barcelona naar Parma gebracht, de plaats waar zijn voorouders ooit hertog waren. Zijn kist, versierd met de Spaanse vlag, werd in het bijzijn van de haast voltallige koninklijke familie uit Nederland bijgezet in de familiecrypte. In zijn hand lag de rode baret, symbool van de Carlistische strijd om de Spaanse troon. Schijn en werkelijkheid liepen in zijn leven dikwijls door elkaar, over status bestond altijd verwarring.


Voor de familie de Bourbon de Parme waren de dingen in de afgelopen anderhalve eeuw niet wat ze hadden kunnen zijn en zelden wat ze leken. De rechten die ze op diverse tronen in Europa claimden, werden niet verzilverd. Margarita's achternaam wordt in diverse talen geschreven. De laatste troon, die van het hertogdom Parma, werd haar voorouders in 1859 ontnomen.


Als nazaat van de Spaanse Koning Filips V én van de Franse koning Lodewijk XIV kon Margarita's grootvader dat moeilijk accepteren. Hij claimde in 1936 de Spaanse troon, zich daarmee aansluitend bij een strijd die de zogenoemde 'Carlisten', verre Spaanse familie van hem, al bijna een eeuw voerden.


Het was Margarita's vader die deze strijd na de Tweede Wereldoorlog voortzette en het was haar moeder, prinses Irene, die er nieuwe glans aan gaf. De 'inlijving van prinses Irene van Oranje-Nassau' was volgens de biograaf van Carlos Hugo een 'groot geluk' voor hem en zijn 'dynastie'. Al hadden hij en Irene tegelijkertijd de pech dat het katholieke huwelijk haar in Nederland buiten het Koninklijk Huis plaatste.

Strijdlust

Maar Margarita heeft haar strijdlust van geen vreemde. Carlos Hugo en Irene waren vastbesloten om na Franco's dood op de Spaanse troon te komen. Carlos Hugo ging er bij de dictator zelfs voor op de knieën. Toen die niet thuis gaf, koos hij tot veler verbazing een radicaal linkse koers. Hij en Irene wilden vanaf het eind van de jaren zestig het pad effenen naar een heel nieuw Spanje: een land met 'socialistisch zelfbestuur'. Ze reisden naar Joegoslavië, Cuba en China, om te zien hoe dit ideaal daar in praktijk gebracht werd. Mao Zedong nodigde het 'koninklijke' paar zelfs officieel uit.


In die met soevereiniteit beklede eigenzinnigheid moet Margarita zich herkend hebben. Carlos Hugo en Irene kwamen niet alleen in botsing met de Spaanse staat, maar ook met Carlos Hugo's eigen familie. Margarita was 4 jaar oud toen een opeenvolging van bizarre gebeurtenissen in het voorjaar van 1976 een diepe familievete aan het licht bracht. Carlos Hugo deed aangifte van de 'ontvoering' van zijn vader door zijn broer Sixto; zijn vader had bij een notaris verklaard dat Carlos Hugo zijn enige wettige opvolger was en zijn moeder beschuldigde hem er vervolgens van dat hij zijn vader tot het afleggen van die verklaring had gedwongen.


Een maand later liepen Irene en Carlos Hugo tijdens een Carlistische bedevaarttocht in een hinderlaag, waarbij twee doden vielen. Volgens Carlos Hugo was zijn broer Sixto de aanvoerder van het moordcommando. Intussen leverde de strijd weinig op: niet Carlos Hugo, maar Juan Carlos werd koning van Spanje.


Margarita weet niet beter dan dat familierelaties gecompliceerd zijn. Met het Spaanse echec eindigde ook het huwelijk van haar ouders. Toen ze in 1981 met haar moeder naar Soestdijk verhuisde, werd het niet eenvoudiger. Haar Nederlandse grootouders, prinses Juliana en prins Bernhard, bewoonden verschillende delen van het paleis. Er waren diverse 'stiefvaders'. Haar eigen vader confronteerde haar op een dag onverwacht met een halfbroertje. Haar oudste broer, Carlos, werd nog altijd behandeld alsof hij de kroonprins van Spanje was, maar intussen draaide alles aan het hof om haar tante Beatrix. Daar gold Margarita als 'prinsesje', maar ook als de mindere van haar drie zelfbewuste neven. Alles was mogelijk. Niets sprak voor zich. De wat dromerige Margarita moest veel zelf oplossen. 'De enigen die ze kon vertrouwen, waren de paarden in de stal van haar grootmoeder', zegt een vriendin van de familie.


In 1998 ontmoette ze Edwin de Roy van Zuydewijn. Hij was groot en sterk. Hij had een échte titel, een academische. Hij voelde zich aangetrokken tot de hoogste kringen, maar legde ook de schijn graag bloot. Margarita had haar prins gevonden.


'Eigenlijk wilde ze gewoon moeder worden', zegt een goede kennis van het vroegere paar. Maar het liep anders. Carlos Hugo vertrouwde Edwin niet. De familiecirkel sloot zich. Dat liet Margarita niet over haar kant gaan.


Niets was wat het leek, onthulde ze. Grootvader Bernhard woonde op Soestdijk samen met zijn vriendin. Neef Friso stak stiekem zijn middelvinger op als hij langs Oranjefans reed, Beatrix dronk de hele dag wijn en probeerde het huwelijk van Willem-Alexander met Máxima tegen te houden. Deze familie, die in niets leek op het ideale plaatje dat werd geprojecteerd, zette de geheime dienst in om de man van haar dromen uit te drijven. Het werd tijd dat de wereld het allemaal te weten kwam.


Het pijnlijke aan de hele affaire was dat Carlos Hugo juist aan het Nederlandse hof zoveel steun had gevonden voor zijn levenslange strijd: de erkenning van zijn 'dynastie'. In 1996 werden zijn kinderen onder de Franse naam 'de Bourbon de Parme' ingelijfd bij de Nederlandse adel met het predikaat 'Koninklijke Hoogheid'. Adelspecialist Titus von Bönninghausen probeerde er via een WOB-procedure achter te komen hoe dat mogelijk was: een familie 'inlijven' die in geen enkel ander land officieel als adel werd erkend. In Spanje staat de Borbón Parma niet als adel geregistreerd en de republieken Italië en Frankrijk hebben geen adelstatuut. Een duidelijk antwoord bleef uit, maar Von Bönninghausen bemachtigde wel een papier waaruit de betrokkenheid van de toenmalige koningin Beatrix valt af te leiden: de rekening was gericht aan haar thesaurier, R.M. Smits. De voormalige koningin had naar verluidt een zwak voor Carlos Hugo; in 1999 mocht hij ook mee op familiereis naar India.


Uitgerekend op het voor Carlos Hugo zo vriendelijke Huis van Oranje richtte Margarita in 2003 haar pijlen. De verzoening kwam net op tijd. De strijd had Margarita uitgeput, ook financieel. Edwin wilde de familie op de knieën krijgen. Voor haar was dat nooit het doel. Margarita wilde gehoord worden. Erkenning krijgen voor wie zij is. Voor die identiteit bleken haar dynastieke wortels belangrijker dan zij zelf misschien dacht. In de juridische strijd tegen Edwin toonde ze zich de afgelopen jaren net zo stoïcijns als toen ze nog met hem vocht. De eerdere onthulling van een opgenomen gesprek met Beatrix ontkende ze onder ede. Volgens een kennis kan ze dat goed: een draai maken. De ene werkelijkheid verruilen voor de andere. 'En dan is het net alsof het niet bestaan heeft.'


Noem het een dynastieke vaardigheid.


Sinds haar tweede huwelijk in 2008 hoort Margarita formeel tot het 'huis' van haar man, de jurist Tjalling ten Cate. Ze prefereert haar meisjesnaam. Voor zaken die de 'familie de Bourbon de Parme', betreffen, deelt ze met haar twee broers en zus een woordvoerder. De oude naam en wat eraan vastzit, wordt gekoesterd. In 2010 werd Margarita's oudste broer, Carlos, nog ceremonieel 'ingehuldigd' als 'de nieuwe hertog van Parma'. In een officiële verklaring liet hij onlangs weten dat hij ook de 'plicht' om Spanje te dienen, nog altijd voelt. Margarita's jongere broer, Jaime, werd onlangs benoemd tot Nederlands ambassadeur bij de Heilige stoel in Rome. De paus ontving Margarita en haar broers en zus eerder op privé-audiëntie, een privilege dat gewoonlijk is voorbehouden aan staatshoofden.


Inspiratie voor haar juwelen vindt Margarita 'in de natuur', vertelde ze onlangs. Maar in de branche zijn wereldse contacten niet onbelangrijk. Ze zou het 'erg bijzonder' vinden, verklaarde ze, als haar ontwerpen bij Máxima in de smaak zouden vallen. Beatrix' Haagse hofleverancier Steltman doet in ieder geval alvast mee. 'Juwelen met royal touch' noemt hij Margarita's collectie op zijn website.


CV


Prinses Margarita


1972 Geboren


1990-2001 Studie Culturele Antropolgie (niet voltooid). Werkzaam als binnenhuisarchitecte


2001 Huwelijk met Edwin de Roy van Zuydewijn


Februari 2003 Eerste publicatie in HP/De Tijd van de interviews met Edwin en Margarita


Oktober 2003 Kamer eist naar aanleiding van de 'Margarita-affaire' dat het Kabinet der Koningin voortaan onder ministeriële verantwoordelijkheid valt


Augustus 2004 Edwin en Margarita maken bekend te gaan scheiden


Mei 2008 Huwelijk met Tjalling ten Cate


September 2008 Geboorte dochter Julia


Februari 2011 Geboorte dochter Paola


Mei 2014 Presentatie eigen juwelenlijn

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden