Weblog

De 'Russische wandeling': een nieuwe vorm van protest

Er is in Moskou de afgelopen dagen een nieuwe vorm van protest tegen de - kersverse, maar niet zo nieuwe - president Poetin ontstaan: de Russische wandeling. Volkskrant-correspondent Arnout Brouwers beschrijft deze nieuwe protestvorm.

Duizenden gingen de afgelopen dagen de staat op om te demonstreren tegen Poetin. Beeld EPA

Wie vanuit Nederland de tweets van mijn collega en nachtridder Olaf Koens (@obk, tevens auteur van een prachtig juist verschenen boek over de Kaukasus) niet volgt, en directe Russische nieuwsbronnen niet kan lezen of verstaan, zal het waarschijnlijk ontgaan zijn. Maar er is in Moskou de afgelopen dagen een nieuwe vorm van protest tegen de - kersverse maar niet zo nieuwe - president Poetin ontstaan.

De Russische wandeling.

Sociologen buigen zich nog over de precieze aard en betekenis ervan, maar sommige kenmerken zijn duidelijk. Het protest is 24/7, vreedzaam - en het gaat nog steeds door. Grote massa's komen er nog niet op af, nooit meer dan duizend mensen op enig moment (al staan er vanavond bij de Schone Vijvers al tweeduizend) maar het houdt de hoofdstedelijke politie druk bezig - evenals de vrije Russische media.

De blogger en protestleider Aleksej Navalny begon er maandagavond mee, in Kitaj Gorod. Aanvankelijk moest het een sit-in zijn, maar eeuwig zitten gaat niet - zeker als de politie elke tent die wordt opgezet binnen een minuut verwijdert. De 'happy go lucky'-atmosfeer zat er direct goed in. It's the sixties in Russia, man! Het zelforganiserende potentieel van een groep mensen die wordt geleid door dezelfde gedachte (Putin sucks) en verbonden via het internet, is schier onbegrensd. Na middernacht stroomden de mensen toe. Evenals de dekens, water, koekjes - en gitaren. En wat zongen ze? Jazeker, Let it Be van The Beatles.


Nieuwe traditie
Na een paar uur vertelde de sympathieke politiechef van het district dat ze toch moesten inrukken en begon de nieuwe traditie - de nachtelijke wandeling door Moskou. Altijd en overal gevolgd door de Omon-oproerpolitie. Commentatoren mogen de demonstranten 'marginals' noemen, de Omon - en de leiding van de Omon, en waarschijnlijk de leiding van het land - volgen elke stap die ze zetten nauwgelet.

Het scenario van de afgelopen dagen (terwijl ik dit schrijf zitten we in het 60ste uur van de marathondemonstratie en tweet Miriam Elder van The Guardian vanaf Schone Vijvers: 'Mini-Woodstock at Chistie Prudi, drums and all. Less mud') is grofweg als volgt: mensen verzamelen zich, verpozen, zingen, dansen, spelen - dit alles zonder leuzen of plakkaten, al slipt er wel eens een guitige anti-Poetin tekst in de liedjes of wordt per ongeluk 'Poetin dief' op het trottoir gekalkt. Dan komt de Omon, die de hele tijd al toe stond te kijken en pakt een stel mensen op. Die beginnen vervolgens druk te twitteren vanuit het arrestatiebusje, en worden later weer vrijgelaten. Ondertussen heeft een groep activisten zich elders alweer verzameld, of op meerdere plekken tegelijk, en zet de actie voort - tot het volgende Omon-ingrijpen, en zo voort.

Een van de favoriete plekken is in het parkje achter Schone Vijvers, bij het 'monument van de onbekende Kazach' zoals het beeldhouwwerk naast de fontein spottend wordt genoemd. De sfeer valt niet anders te omschrijven als die van een heuse happening, inclusief de vrede-op-aardesfeer, acts of random kindness en groepsgezang. Water en koekjes worden nog steeds uitgedeeld en iedereen ruimt zijn troep ook op. Wie zulke politieke manifestaties een jaar geleden had voorspeld, was direct naar een psychische hulpinstelling verwezen.

Maar spontaniteit en flexibiliteit zijn sleutelwoorden bij deze nieuwe protestvorm. Vandaag was het 9 mei, de grootste feestdag van Rusland - en in Moskou de dag van de militaire parade en daarna van de jaarlijkse mars van de Communisten (onder wie veel gedecoreerde veteranen) van het Poesjkin plein naar Loebjanka. Honderden witte-linten-demonstranten voegden zich bij de mars, evenals Oedaltsovs Links Front-aanhang. Het resultaat: voor het eerst weerklonken anti-Poetin leuzen binnen gehoorafstand van het Kremlin. Want deze mars is heilig, daarbij blijft zelfs de politie op afstand.

Celstraf
De afgelopen dagen zijn meer dan vijfhonderd mensen opgepakt en, zoals gezegd, meestal weer snel vrijgelaten. Daar kwam woensdag verandering in toen Navalny en Sergej Oedaltsov elk 15 dagen celstraf kreeg. Omdat zelfs het Russische wetboek geen bepaling bevat die het staan of lopen ver straat verbiedt, zijn ze veroordeeld wegens 'ongehoorzaamheid tegen de politie'.

Blijkbaar hebben de autoriteiten genoeg van het feit dat demonstranten, al is hun aantal niet groot, er al dagenlang in geslaagd zijn hun protest vol te houden - ondanks de overal aanwezige van politie, Omon en wat dies meer zij.

Ik vermoed dat we dit keer de anonieme bronnen wel kunnen geloven die beweren dat Vladimir Poetin zich precies en veelvuldig op de hoogte laat houden van de protesten, al doen zijn onderknuppels er alles aan om een tegenovergestelde indruk achter te laten. Opvallend was de aankondiging dat Poetins eerste bezoek als president hem naar Nizjni Tagil voert, waar een arbeider van de tankfabriek in december (in een live vraag- en antwooordsessie met de premier) aanbood dat hij en zijn makkers wel naar Moskou wilden komen om te helpen de 'stabiliteit te bewaken'.

Deze week werd ook duidelijk dat de protestgevoelens zijn overgelopen van de straat naar het parlement - jazeker, de nieuwe GosDoema die volgens de demonstranten frauduleus is verkozen, wat aanleiding was voor de eerste grote protesten. Deze week stemden twee partijen, Rechtvaardig Rusland en de Communisten, tegen de benoeming van Dmitri Medvedev als premier. Poetin oogde woest over deze vermetelheid. Sommige parlementariërs van Rechtvaardig Rusland spannen zich voortdurend in voor de rechtsbescherming van activisten. Niet alleen de vrije internetmedia berichten over de protesten, de televisie kan er ook niet meer omheen (al gaat het nog steeds erg gekleurd).

En de celstraf voor Navalny en Oedaltsov zal waarschijnlijk weer (net als in december) het tegendeel van het beoogde effect sorteren: meer media-aandacht en grotere volharding bij de demonstranten om niet op te geven. Rusland wekt bij buitenstaanders vaak een beeld van 'L'histoire se répète". Maar Poetins Rusland anno 2012 is allang niet meer het Rusland waar de meeste Russen zich in herkennen. Zoals Irina Prochorova zei in een interview met de Volkskrant: die protesten zijn maar het topje van de ijsberg. Beter is het dus te zeggen: 'L'histoire se continue.'

Arnout Brouwers is correspondent in Moskou voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.