De rotte oligarchie van Griekenland

Het echte Griekse probleem is de elite die zich voordoet als ondernemer, maar van de staat leeft, zegt

Democratie is net een fiets: als je ophoudt met trappen, val je om. Helaas is de fiets van de Griekse democratie al heel lang kapot. Na de val van het kolonelsbewind in 1974 is er in Griekenland alleen maar een halfslachtige, aangelengde vorm van democratie gekomen. Je kunt stemmen, lid zijn van een partij en protesteren. De echte politieke macht is echter in handen van een kleine kliek.


Er is veel over de Griekse crisis gezegd, maar ook heel veel niet. De crisis is het strijdperk geworden van belangen en ideologieën, waarbij de rol van de publieke sector en van de verzorgingsstaat op het spel staat. Ja, we hebben in Griekenland een niet-functionerende publieke sector. In de afgelopen veertig jaar hebben de regeringspartijen overheidsbanen uitgedeeld aan hun aanhangers, zonder erop te letten of die geschikt waren voor de functie.


Het echte probleem van de publieke sector is echter de kleine elite van zakenmensen die van de Griekse staat leven terwijl ze zich voordoen als 'ondernemer'. Ze kopen politici om teneinde vette overheidscontracten in de wacht te slepen, meestal tegen kunstmatig hoge prijzen. Ze hebben ook veel van de media in het land in handen, waardoor ze in staat zijn om hun handel en wandel verborgen te houden. Soms kopen ze zelfs een voetbalelftal om het volk te paaien en hun misdrijven achter volkssteun te verbergen, net zoals drugsbaron Pablo Escobar in Colombia deed en krijgsheer Arkan in Servië.


In 2011 heeft Evangelos Venizelos, destijds minister van Financiën en nu de leider van de socialistische partij Pasok, een nieuwe onroerendgoedbelasting ingevoerd. Maar voor onroerend goed dat groter is dan 2.000 m2 werd de belasting met 60 procent verlaagd. Daarmee regelde Venizelos een forse uitzondering voor de enige mensen die het zich konden permitteren om de belasting te betalen: de rijken. (Venizelos is ook verantwoordelijk voor de wet die een brede onschendbaarheid regelt voor ministers.)


Dat soort trucs worden al tientallen jaren uitgehaald. De bevolking krijgt geen echte informatie, want de televisiezenders, kranten en nieuwswebsites zijn allemaal in handen van de economische en politieke elite.


De zogenoemde Lagarde-lijst is ook zo'n schandaal. In 2010 heeft Christine Lagarde, destijds minister van Financiën in Frankrijk en nu hoofd van het Internationaal Monetair Fonds, om te helpen bij het achterhalen van belastingfraude de Griekse regering een lijst overhandigd met de namen van zo'n tweeduizend Griekse burgers met een Zwitserse bankrekening. De Griekse ambtsdragers deden praktisch niets met de lijst. Twee vroegere ministers van Financiën, George Papaconstantinou en zijn opvolger Venizelos, hebben in het parlement zelfs gezegd dat ze niet wisten waar de lijst was. Intussen werden in diverse media sommige politici en zakenmensen er valselijk van beschuldigd dat ze op de lijst stonden, om de akelige waarheid te verbloemen: dat rijke mensen belasting ontdoken terwijl hun wanhopige landgenoten in het afval naar voedsel zochten.


Toen Hot Doc, het maandblad waarvan ik redacteur en uitgever ben, de lijst in oktober 2012 publiceerde, werd ik gearresteerd en aangeklaagd wegens het schenden van de privacy, maar vervolgens vrijgesproken. Dat resultaat beviel de mensen aan de macht niet. Dus moet ik nu opnieuw terechtstaan (een datum is nog niet vastgesteld) op grond van vergelijkbare vage beschuldigingen. Gedurende het hele proces - van de publicatie van de lijst tot mijn arrestatie en de vrijspraak - schitterden de Griekse media door afwezigheid. In de internationale pers was deze zaak voorpaginanieuws, maar niet in het land waar alles zich afspeelde.


De reden daarvoor is eenvoudig. De Lagarde-lijst vestigt de aandacht op een groep corrupte mensen die in naam de democratie aanhangen, maar die diezelfde democratie terloops om zeep helpen: beambten met offshore companies, vrienden en verwanten van ministers, bankiers, uitgevers en iedereen die zich bezighoudt met de zwarte markt.


Toen mijn blad de lijst publiceerde, onthield de Griekse regering zich van elk commentaar.


Toen Venizelos in maart 2012 vertrok als minister van Financiën, heeft hij verzuimd de cd met de gegevens van de lijst aan zijn opvolger over te dragen. Hij heeft de cd meegenomen. Pas toen zijn opvolger Yannis Stournaras in oktober aan The Financial Times vertelde dat hij de lijst nooit had gekregen, heeft Venizelos die alsnog overhandigd aan de minister-president. Niemand stelde vragen over deze vertraging en de leiders van de drie partijen van de coalitieregering hebben zijn gedrag niet gemeld bij de onderzoekscommissie van het parlement.


Vervalsen van gegevens

Intussen is uit een nieuwe versie van de lijst gebleken dat iemand de namen heeft verwijderd van drie verwanten van de heer Papaconstantinou, die van 2009 tot 2011 minister van Financiën was vóór Venizelos. Vorige maand is Papaconstantinou uit de Pasok-partij gezet. Hem staan nu een parlementair onderzoek, de mogelijke opheffing van zijn onschendbaarheid als voormalig minister en een aanklacht wegens het vervalsen van gegevens te wachten. Het lijkt erop dat hij een nieuwe Iphigenia wordt, een zondebok die wordt opgeofferd aan het voortbestaan van het corrupte politieke systeem.


Dit alles voltrekt zich in een tijd waarin Griekenland aan het koorddansen is boven de afgrond van het bankroet en de coalitieregering nieuwe belastingen invoert voor de lagere klassen. De helft van de jonge Grieken zit zonder werk. De economie krimpt jaarlijks met 6,9 procent. De mensen schrapen hun eten bijeen. En de neonazi-Partij Gouden Dageraad spint er garen bij door misbruik te maken van gevoelens van wraak en woede tegenover de heersende klasse.


Het Griekse volk moet weer op zijn democratische fiets stappen door te eisen dat er een einde komt aan het bedrog en de corruptie. Journalisten moeten zich verzetten tegen manipulatie en zich weer bewust worden van hun journalistieke plicht. En de regering zou het aloude democratisch erfgoed van Griekenland nieuw leven moeten inblazen, in plaats van de boodschapper te onthoofden.


Vertaling: Leo Reijnen


. Voor de publicatie van een lijst met mogelijke belastingontduikers moet de Griekse onderzoeksjournalist opnieuw terechtstaan. Illustratie


held


journalist die doos van pandora wil openen


Voordat Kostas Vaxevanis (46) in oktober vorig jaar de Lagarde-lijst publiceerde in zijn magazine Hot Doc genoot hij in Griekenland al bekendheid als een spraakmakende journalist. Hij werkte voor meerdere grote kranten, stapte in 1991 over naar de tv en bezocht als oorlogsverslaggever onder meer Bosnië, het Midden-Oosten en Kosovo. Bij de staatsomroep presenteerde hij de laatste jaren een programma met de naam De doos van Pandora. Daarin onthulde hij onder meer schandalen waarbij Griekse politici en geestelijken betrokken waren. Hot Doc, het magazine dat hij april vorig jaar begon, verspreidt normaal gesproken zo'n 25 duizend exemplaren. Van het nummer met de Lagarde-lijst werden er vier keer zo veel verkocht. Veel van zijn landgenoten zien hem als een moderne Griekse held, die het opneemt tegen de in hun ogen verrotte elite. Bovenstaand opinieartikel werd door enkele Griekse kranten overgenomen en ook op televisie werd er aandacht aan besteed. Mede gezien zijn populariteit houden zijn critici zich koest. Als er al openlijke kritiek is, dan richt die zich puur op de publicatie van de lijst. Die bevat niet meer dan een groot aantal namen van Grieken, die in het bezit zijn van een Zwitserse bankrekening. Velen vermoeden dat deze mensen belasting ontduiken, maar bewijs is er niet. Volgens de openbare aanklager verandert Vaxevanis Griekenland zo in 'een Colosseum' waarin mensen zonder proces schuldig worden verklaard.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden