Analyse Afvalberg Sint-Maarten

De rokende afvaldump op Sint Maarten: hoe heeft het zo ver kunnen komen, wat zijn de gevolgen en wat is de rol van Nederland?

Begin dit jaar noemde minister Miklos Giterson, verantwoordelijk voor de afvalberg op Sint Maarten, de stortplaats een ‘gigantische moordenaar’. Hij doelde op de problemen voor de volksgezondheid die de dump veroorzaakt. Tot optreden kwam het niet.

De enorme afvalberg die een bedreiging vormt voor volksgezondheid. Foto Guus Dubbelman

Daarin lijkt nu verandering te moeten komen. De verklaring van het Openbaar Ministerie op het Caribische eiland, dat zegt onderzoek te doen naar partijen die ‘wettelijk verantwoordelijk’ zijn voor de chaos op de dump, zet de zaken op scherp. Maar het onderzoek ‘zal tijd nodig hebben,’ voegt het OM toe.

Een kenner van de problematiek rond de dump, die anoniem wil blijven, spreekt van een ‘briljante, maar mogelijk ook riskante’ strategie van het OM: ‘Ze zeggen feitelijk dat ze de boeven kennen. Maar wat als die boeven nu hard weglopen? Als justitie flink wil uitpakken, dan zal ze haar zaken ook goed op orde moeten hebben.’

Illegaal

Kenners van de situatie op de stortplaats gaan ervan uit dat sprake is van illegale afvalpraktijken, waarmee voor sommigen op Sint Maarten veel geld valt te verdienen. Het Openbaar Ministerie zou dat patroon terugzien met al dan niet zwaar vervuild afval, dat in het verleden is aangeboden uit Puerto Rico, uit Saint Barths en vanaf de Franse kant van Sint Maarten, maar ook met ongecontroleerde afvalstromen vanaf het Nederlandse deel zelf. Ook hierop zal het onderzoek zich waarschijnlijk steeds meer gaan richten.

De regering van Sint Maarten ziet zich dus steeds meer gedwongen actie te ondernemen. Toen de Nederlandse premier Mark Rutte het eiland in mei voor het eerst sinds de verwoestende orkaan Irma van september 2017 bezocht, noemde hij de aanpak van het afvalprobleem een prioriteit. De Wereldbank, verantwoordelijk voor de besteding van de 550 miljoen euro die Nederland voor de wederopbouw van Sint Maarten wil uittrekken, werkt aan een plan.

Medische klachten

Officieel gaat het er op de eerste plaats om een halt toe te roepen aan de milieuschade die de dump veroorzaakt voor de inwoners en toeristische bezoekers van Sint Maarten. De dump ligt zo’n beetje in het hart van het Nederlandse deel van het eiland, is in de afgelopen twintig jaar en zeker na Irma enorm gegroeid, en vervuilt de bodem, het grondwater en de lucht.

Deskundigen als de medewerkers van de Nature Foundation (NF) waarschuwen hier al jaren voor. ‘80 procent van de mensen die in de buurt van de dump wonen, heeft medische klachten’, zegt Tadzio Bervoets van NF. Giftige stoffen op de afvalberg, zoals zware metalen, lekken de bodem in en komen ook in het oppervlakte- en grondwater terecht. ‘Na het onderzoek dat ik hiernaar heb gedaan, moest ik zelf ook antibiotica slikken.’

Rookwolken

Bijna dagelijks trekken rookwolken van de afvalberg over het eiland. Zoals over de Boardwalk, waar de meeste toeristen komen die de cruiseschepen voor een dagje naar Sint Maarten brengen. Regelmatig staan delen van de dump in brand, bijvoorbeeld door autobanden. Het dikke, zwarte wolkendek dat dan boven Philipsburg hangt, zorgt er zelfs voor dat de nabijgelegen regeringsgebouwen ontruimd en gesloten dienen te worden.

De ‘gigantische moordenaar’ heeft ook directe economische effecten. Sint Maarten was, tot de komst van Irma, de tweede bestemming voor cruiseschepen in de Cariben, en de negende in de wereld. ‘Vrijwel dit hele eiland is afhankelijk van het toerisme’, zegt Wyb Meijer van de Sint Maarten Hospitality and Trade Association (SHTA). ‘Het helpt de wederopbouw niet, als de gasten van ons eiland die hete en verstikkende rookwolken over zich heen zien komen.’

De SHTA verstuurde in april dit jaar een brandbrief, onder anderen gericht aan Willem-Alexander, het staatshoofd van het Koninkrijk der Nederlanden – en dus ook van Sint Maarten. ‘Wij eisen een onmiddellijke kortetermijnoplossing om een halt toe te roepen aan de branden en de gassen die onze samenleving doden’, staat er in het schrijven.

Zaak van hele koninkrijk

De milieudeskundige Bervoets gaat nog een stapje verder. ‘Dit is een zaak van het hele koninkrijk’, zo meent hij. Nederland is daarbij voorzitter en de facto de machtigste partij binnen de Rijksministerraad. Volgens Bervoets zijn er ‘meer dan voldoende redenen’ voor Den Haag om aan Sint Maarten een zogeheten aanwijzing te geven, om de regering van het autonome eiland te dwingen te handelen naar Nederlandse voorschriften. Maar zo ver is het nog niet.

Staatssecretaris Raymond Knops van Koninkrijksrelaties heeft het probleem van de dump wel een hoge urgentie toegekend. ‘Na dertig jaar is deze zaak nog steeds niet opgelost en het wordt enkel erger’, zo liet de CDA-bewindsman in mei weten. De ‘giftige wolk’ die van de stortplaats komt, ziet hij als een ‘schande’ voor het eiland. Afvalscheiding en recycling zijn er nog altijd onbekend.

Alle betrokken partijen zijn het erover eens, dat een zaak die de laatste decennia steeds verder uit de hand is gelopen, niet op heel korte termijn tot een oplossing is te brengen. Nederland bijvoorbeeld, zo stellen ingewijden, kan via de Wereldbank van alles willen, maar tegelijk blijft de vraag in hoeverre de autoriteiten op Sint Maarten hieraan ook uitvoering zullen geven. Een kwestie die hierbij steeds de kop opsteekt, is die van ‘goed bestuur’ op Sint Maarten, of liever gezegd het ontbreken daarvan, in Nederlandse ogen.

Meer over het afvalprobleem van Sint Maarten

Openbaar Ministerie begint onderzoek naar ‘criminele’ vuilstort Sint Maarten na zoveelste brand
Het Openbaar Ministerie op Sint Maarten is een onderzoek begonnen naar ‘diverse instanties en individuen’ die de zwaar vervuilde vuilnisstort op het eiland beheren. Dat laat het OM in een verklaring weten.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.