De rogge heeft nu eenmaal tijd nodig om te volgroeien

De positie van het CDA is niet te vatten in termen van macht en verval. Dit miskent het wezen van de christen-democratie als beweging voor de publieke zaak....

HOE DUN staat de rogge er bij voor het CDA? Het weekblad The Economist meldde vorige week vertwijfeld dat het geen onderscheid meer ziet tussen Tony Blair en de continentale christen-democraten, gezien de overeenkomsten wat betreft hun visie op gezin, waarden, veiligheid en werk.

Javier Solana, eertijds een fervent NAVO-tegenstander, organiseert de politieke rugdekking voor een militaire interventie van het bondgenootschap en hij krijgt daarbij vooral de steun van de sociaal-democraten, die anderhalf decennium geleden nog huiverden van diezelfde alliantie.

Het D66-Kamerlid Boris Dittrich krijgt het aan de stok net nota bene de Coornhert Liga in zijn pleidooi voor verruiming van het gebruik van DNA-testen.

Is de christen-democratie aan het einde van deze eeuw overbodig geworden zoals een bijenkoningin na haar volbrachte taken?

De christen-democratie weigert om een politieke partij te zijn die zich laat vatten in de spelregels van macht, posities en benoemingen. Die tellen ook en veel christen-democraten zijn niet vies van macht. Maar het is in wezen een miskenning van de christen-democratie, althans van haar idealen, om haar als een beweging van de macht te zien. En dat is ook haar handicap, want bij alle flexibiliteit en binnensluipende technocratie, zijn er grenzen die niet overschreden mogen worden op straffe van verlies van het wezenskenmerk van de partij.

Vandaag liggen bij De Slegte de boeken waarin de journalisten Ornstein en Van Weezel het verval van de PvdA aankondigen. Ook de echo van de Gentse rede van Bolkestein over het einde van de sociaal-democratie in Europa is nog niet weggestorven.

Is er dus nog hoop? Er is in de afgelopen vier jaren geïnvesteerd in drie beslissende terreinen. Allereerst en ondanks alles is het CDA niet uit elkaar gespat. Er is intern gewerkt aan behoud en versterking van het vertrouwen en wie de politieke partij als een voorlopig moeilijk vervangbaar element van onze democratie ziet, weet dat de christen-democratie als beweging met voorsprong de eerste is gebleven en lijkt te blijven in ons land.

In de tweede plaats de steeds belangrijker wordende factor van de kwaliteit van democratie, politiek en bestuur. Is de christen-democratie in staat nieuwe, bekwame mensen te boeien en te engageren voor de publieke zaak, over de Politikverdrossenheit, de weerzin tegen de politiek, heen?

De kernvraag is: is er een nieuw verhaal? Een nieuw verhaal nu de oude boodschap is overgenomen of uitgewerkt en vooral nu het aantal betrokkenen bij de kerk zo is geslonken. Als het nieuwe verhaal er komt, dan is dat het resultaat van een wisselwerking tussen de objectieve analyse van wat er echt in onze samenleving aan de gang is en de dilemma's en paradoxen zoals ze ervaren worden door grote groepen van vooral jongere burgers. Wie goed luistert weet dat er iets aan de hand is, dat de Politikverdrossenheit alles heeft te maken met het feit dat het probleemoplossend vermogen en meer nog de relevantie van de politiek voor hedendaagse dilemma's laag wordt aangeslagen.

Burgers willen meer zijn dan consumenten of belastingbetalers. De maatschappij is meer dan een verzameling individuen, en het gaat om meer dan het hier en nu. Wie is het daar niet mee eens? Wie is het niet eens met het belang van het gezin, of de cohesie in de samenleving of de aandacht voor het milieu. Maar dan komt de uitwerking. Het formuleren van eigentijdse antwoorden is dé opgave van de christen-democratie. De christen-democratie was succesvol in de promotie van de sociale markteconomie en zal zich nu moeten bewijzen in een eigen antwoord op de relatie tussen markt, gemeenschap en milieu.

De grootste uitdaging is de afbakening van het domein van het niet-materiële en dat van de markt. Of het nu gaat om het gebruik en beheersing van de technologie, om werk en tijd voor elkaar, om de globalisering en de behoefte zich ergens thuis te voelen, om vrijheid en veiligheid, om welvaart nu én investeren in de toekomst, om overregulering, deregulering of zelfregulering, om lastenverlichting óf kwaliteit van gemeenschappelijke voorzieningen of om nationaal en Europees eigenbelang én herstel van het internationalisme.

Het gaat er om in een tijdperk van secularisering en multiculturalisering een nieuw evenwicht te scheppen tussen het individu, de eigen overtuiging en de mogelijkheid te kunnen blijven refereren aan de gezamenlijke waarden die de Europese en westerse cultuur hebben gevormd.

Natuurlijk zal het in de 21ste eeuw blijven gaan over het overeind houden van welvaart en het behoud van de welvaartsstaat. Maar het sociaal-economisch debat zal, hoe belangrijk ook, op zijn beurt worden overschaduwd door een nieuw debat: wat voor soort samenleving willen wij eigenlijk, wat voor soort cultuur, wat voor soort beschaving. Politiek in de 21ste eeuw zal cultuurpolitiek zijn.

Krijg je daar nog iemand warm voor? Als de dilemma's helder worden verwoord en aansluiten bij de echte zorgen van burgers over zaken als onveiligheid, vervreemding, onzekerheid, maar ook kansen willen krijgen, tijd voor elkaar willen hebben, een volgende generatie iets mee willen geven, dan krijg je daar zeker mensen voor de straat op en het stemhokje in.

Het uitdragen van de visie dat er naast economische politiek, naast het daar geldende links-rechtsschema, nog iets anders is dat telt, vraagt tijd. Het verwijt aan het einde van het boek dat het CDA die andere visie, dat andere verhaal nog niet met succes heeft weten te verkopen, ja daar moet ik voor terug naar Jan de Koning: een plantje moet tijd hebben om te groeien; het heeft geen zin om het aan zijn blaadjes omhoog te trekken. De rogge staat er dus zeker niet voor altijd dun bij.

J.J.A.M. van Gennip is directeur van het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA en lid van de Eerste Kamer. Dit is een bewerking van de inleiding die hij maandag hield bij de presentatie van het boek De rogge staat er dun bij. Macht en verval van het CDA 1974-1998, van Pieter Gerrit Kroeger en Jaap Stam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden