De Roemenen hebben slag om corruptie gewonnen, de oorlog nog niet

De Roemeense regering gaat de omstreden amnestieregeling voor corruptieverdachten intrekken. Dat gebeurt na massale protesten door de bevolking. De betogers willen nu meer. 'Het gaat ons om de hele zichzelf verrijkende politieke kaste.'

Anticorruptiebetogers in Boekarest Beeld afp

Feest is het niet op het Victorieplein, eerder een stemming van vastberadenheid. Ja, de demonstranten in Boekarest hebben gekregen wat ze wilden, maar nu willen ze meer. Catalin Ciobanu (29), een brandend stompje sigaret in zijn mondhoek, vat het zo samen: 'De slag hebben we gewonnen, niet de oorlog.'

Het is zaterdagavond, even na negenen, en de Roemeense premier Sorin Grindeanu heeft zojuist op de nationale tv aangekondigd dat een omstreden noodverordening van tafel gaat. Verrast kijken demonstranten op hun telefoons, er klinkt voorzichtig gejuich. Na vijf dagen aanhoudend protest zegt Grindeanu ietwat raadselachtig dat hij 'Roemenië niet in tweeën wil delen' en gaat 'zoeken naar een legale weg' om van de verordening af te komen. Een dag later gaat de rest van het kabinet akkoord. Het parlement - aanvankelijk omzeild - gaat het decreet nu alsnog bespreken en erover stemmen.

De gewraakte verordening voorzag in amnestie bij corruptiezaken van minder dan omgerekend 45 duizend euro. Anders gezegd: graaien uit de staatskas zou legaal worden, mits politici en staatsofficials het niet te gek maakten. Liviu Dragnea - officieel alleen voorzitter van regeringspartij PSD, onofficieel de man die aan de regerende touwtjes trekt - dreigde zo zijn gevangenisstraf (stemfraude à 24 duizend euro) te ontlopen, net als honderden andere ambtenaren en politici tegen wie corruptiezaken lopen.

Grindeanu's kabinet, pas een maand geleden geïnstalleerd, lijkt nu internationaal het gezicht te redden, zij het zonder behoud van veel eer. In zowel Brussel als Washington klonk de voorbije week stevige kritiek, en ook in PSD-gelederen werd gemord. Eurocommissaris Timmermans waarschuwde dat de EU-fondsen voor Roemenië teruggebracht konden worden.

Eerst zien, dan geloven

De noodverordening ingetrokken? Eerst zien, dan geloven, aldus Catalin Ciobanu en zijn collega's. Met 170 duizend anderen zijn ze zaterdag naar het foeilelijke, in neoklassieke stijl opgetrokken regeringspaleis gekomen. De demonstranten toeteren om het hardst op vuvuzela's, slaan met pandeksels, blazen op schrille fluitjes. Van regeringskant heet het dat de gevangenissen vol zitten en dat versoepeling van de wet de enige optie is, maar daar kunnen ze op straat alleen maar om lachen. 'Dieven!', is de leus - eentje die doet denken aan het 'witte protest' (2011) tegen Poetins kleptocratie in Rusland.

'Het gaat ons om de hele zichzelf verrijkende politieke kaste', zegt Simsek Yagiz met overslaande stem, terwijl hij eerder op de avond met vrienden het Victorieplein oploopt. 'Alle partijen doen eraan mee.' Bij de verkiezingen in december is hij thuis gebleven, net als veel anderen op het plein. Weinigen willen het toegeven, maar door ostentatief niet te stemmen, hielpen ze onbedoeld regeringspartijen PSD en ALDE aan een krappe meerderheid. Nu nieuwe verkiezingen eisen, zoals velen doen, krijgt daarmee iets potsierlijks.

Demonstranten voor het regeringsgebouw in Boekarest, 5 februari 2017. Beeld epa

Grootse demonstraties

De sfeer op het plein is uitgelaten, gezinnen met jonge kinderen mengen zich in de menigte. Een oude dame met bolhoed wappert met een fotoboek over '89, even geurt Boekarest weer naar revolutie. Hostels hebben gratis bedden ter beschikking gesteld, sympathiserende restaurants een gratis maaltijd. Woensdag escaleerde het protest nog toen hooligans van Rapid en Dynamo molotovcocktails naar het paleis slingerden en de politie arrestaties verrichtte. Vanavond blijft het rustig.

Ook in steden als Cluj, Constanta en Timisoara gaan duizenden boze Roemenen de straat op. Het zijn alles bij elkaar de grootste demonstraties sinds de val van het communisme, een dikke generatie geleden, en dat in een land dat toch al zwanger is van de corruptie en zelfverrijking. In 2013 zei een kwart van de Roemenen tegen Eurobarometer dat ze het jaar tevoren het aanbod hadden gekregen iemand om te kopen. Denktank RAND raamde het verlies voor de staat op tussen de 14 en 30 miljard euro per jaar.

De laatste jaren werd juist vooruitgang geboekt. Een technocratische regering tuigde een anticorruptie-agentschap op, het DNA, dat internationaal opzien baarde door gemiddeld negen op de tien onderzoeken af te sluiten met een veroordeling. Tientallen kopstukken uit de politiek verdwenen achter tralies, onder wie een oud-premier. Tegelijk was er kritiek op de manier waarop het bewijs vergaard werd. Jaarlijks tapt de geheime dienst duizend telefoontjes af voor het DNA - een gevoelig punt in een land dat zich de meedogenloze Securitate nog herinnert.

Tekst gaat verder onder de foto.

Ook de allerkleinsten zijn aanwezig bij de demonstraties in Boekarest, 5 februari 2017. Beeld epa

Andrei Iliescu (30) begint over zijn vierjarige zoontje, want ja, wat voor toekomst wacht hem als het land zo afglijdt? 'Ik had naar het buitenland kunnen gaan zoals zoveel van mijn vrienden, maar ik ben gebleven.' Met groene stift heeft hij een gedicht op zijn demonstrantenbordje geschreven dat gevonden werd op het lichaam van een anonieme, in de Eerste Wereldoorlog omgekomen soldaat. 'Huil niet, moeder Roemenië / En laat mij niet zonder zegen sterven / Een kogel naar jouw borst / Ving ik met mijn borst op.'

Nu de regering de parlementaire weg bewandelt, is de kans aanwezig dat de verordening in wet gegoten wordt en met meerderheid aangenomen. Een geitenpaadje waar de boze demonstranten ook een dag later, op zondag, niets voor voelen. 'Het kabinet moet aftreden', zegt ondernemer Elena Petrescu (35) resoluut. 'Die verordening is misschien afgeschaft, maar daar komen ze te laat mee.'

Te zien is hoe de demonstraties met het vorderen van de dagen poëtischer zijn geworden. Kreten worden zinnen, leuzen gedichten. Alin Gogu (43) een ambtenaar die naar eigen zeggen steekpenningen ('soms wel een half miljoen euro') altijd afslaat, heeft een satirische variant gemaakt op de Tien Geboden. 'Dragnea is onze God', staat bovenaan. Nummer zes: 'Eer de dieven en dwazen, want ze zijn gekozen.' Het lijkt een kwestie van tijd voor alle betogers de geboden uit hun hoofd kennen, want Gogu gaat pas naar huis als de regering is gevallen.

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel werd vermeld dat er 20 duizend telefoontjes per jaar worden afgetapt in Roemenië. Het rapport waaruit dit cijfer afkomstig is heeft echter een discutabel karakter. Volgens de Roemeense overheid gaat het om ongeveer 1.000 taps per jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden