De robot van Pim Fortuyn

Chris Csikszentmihalyi werkt aan een robot die journalistiek handwerk gaat verrichten. Het apparaat, dat is gemodelleerd naar het Marsruimtevaartuig Pathfinder, moet een nieuw soort oorlogsjournalistiek bedrijven nu generaals verslaggevers steeds vaker de toegang tot de slagvelden ontzeggen....

Francisco van Jole

Uitgerust met camera's en microfoons moet de robot mensen in staat stellen vanachter hun bureau op reportage te gaan en bijvoorbeeld straatinterviews te houden in gebieden waar het verboden terrein of te gevaarlijk is. 'Als de militairen op afstand bestuurde apparaten kunnen gebruiken, waarom wij dan niet?', vraag hij zich af in het webzine Salon. Die vraag is waarschijnlijk interessanter dan de uitkomst van het experiment.

In de toelichting op de eigen homepage van de Afghan Explorer wordt duidelijk dat Csikszentmihalyi vooral gedreven wordt door kritiek op de media die de bevolking dom zouden houden dan wel aan de leiband van de autoriteiten lopen en vermoedelijk allebei. De Afghan Explorer moet daarom idealiter mensen in staat stellen gebeurtenissen 'met eigen ogen' te zien. Het experiment past daarmee in een traditie die bepalend lijkt te worden voor de mores op internet en misschien wel het functioneren van het medium: een eindeloze litanie tegen de massamedia. Want de media doen hun werk slecht, vertellen de waarheid niet, zijn niet objectief, enfin, vul maar aan.

De stemming lijkt nog het meest op het sentiment van verongelijktheid waarmee de aanhangers van Pim Fortuyn zich omgeven: hun eigen persoonlijke onvrede projecteren ze aanhoudend op de maatschappij. 'Ik heb het slecht naar m'n zin, dus het land gaat naar de klote.' Meer dan in de ingezondenbrievenrubrieken is dat gevoel terug te vinden op internet. Want de redacties van de brievenrubrieken filteren veelal de meest verwerpelijke taal er nog uit, of de pertinente leugens. Op internet daarentegen kun je zien dat de potentiële volksvertegenwoordiger Fortuyn een volksdeel vertegenwoordigt voor wie alles wat slecht is - haat, egoïsme, agressie - de belangrijkste drijfveren lijken en onder wie zelfcorrectie een onbekend begrip is. De roep is steeds hetzelfde: er moet hard worden opgetreden (maar niet tegen mij).

In die zin is internet al een soort Afghan Explorer. Iedereen kan de werkelijkheid van internet in duiken en er zijn eigen conclusies trekken. Om met Csikszentmihalyi te redeneren: als journalisten de digitale wereld kunnen verkennen, waarom de gewone gebruiker dan niet? Het meest relevante antwoord is waarschijnlijk tijdgebrek. Het kost tijd om te achterhalen hoe de bijdragen ingeschat moeten worden, en de onwaarheden eruit te vissen. Om, zoals dat in de journalistiek wordt genoemd, de feiten in een kader te plaatsen. Internet is tot nu toe eerder een exponent van een ontwikkeling dan een gangmaker, maar misschien dat een kantelpunt wordt genaderd.

De Fortuyn-aanhang bijvoorbeeld keert zich steevast af van de media en schept een eigen werkelijkheid waar het ene verhaal over de islam of andere exotische culturen nog huiveringwekkender is dan het andere. Geen weldenkend mens zal de moorden van de Belgische seriemoordenaar dominee Pandy aan de christelijke traditie toeschrijven. Maar een gestoorde imam in Bangladesh die zijn kind ombrengt, is meteen exemplarisch voor de islam.

Csikszentmihalyi mag dan op zijn robot willen vertrouwen, het kan geen kwaad om in te zien dat de machine weleens het tegenovergestelde kan bereiken en deel uitmaakt van een ontwikkeling die veel gevaarlijker is dan de fouten die massamedia maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden