De rivier

De dingen. En hoe het licht op het water valt. En de kleur van het licht: van tin. Soldaatjes zijn van tin meestal, en over soldaten gaat het genoeg in De rivier....

De oorlogsjaren waarin een jongen, Willem van Toorn, opgroeit tussen zijn vijfde en tiende. Ik heb zelden een boek gelezen dat de dingen op zo'n natuurlijke wijze hun plaats geeft. Met een onnadrukkelijke verfijning komt het dagelijks leven tot stand. Het is een ingehouden ode aan alles wat je achteloos voorbijgaat, het constant bewegende decor van details: de glans van een koppelriem, het gras tussen de tegels van het station, het geheimzinnige van gebruiksvoorwerpen. Een scala aan minieme observaties, het kleine verheven tot panorama. De woorden die Van Toorn nodig heeft hebben zich aangepast aan de wereld die hij beschrijft. Of misschien beter andersom: het domein van zijn geheugen roept de taal tevoorschijn die daarbij hoort. Van Toorn schrijft niet als een krachtpatser, jongleert niet, formuleert niet gis en gedurfd. Hij is ogenschijnlijk gewoon, rustig en afgewogen. In werkelijkheid is De rivier een enorme prestatie waaraan een vakmanschap ten grond slag ligt van een verborgen kracht.

'Vakwerk', zegt de vader van de jonge Willem, en dat is zo ongeveer het grootste compliment dat hij kon maken. De vader, meer nog dan de rivier, is het bindende element van dit boek. Hij is bijna een klassieke held. Van beroep kleermaker en en passant nergens bang voor, ook niet voor Duitsers. De schrijver Van Toorn heeft de ogen en precisie van een kleermaker geërfd van zijn vader. Strepen van kalk op ruwe stof, noemen we dat niet schrijven? Van de schouder naar de elleboog, van de elleboog naar de pols, Van Toorn beschrijft een niet meer bestaande, particuliere wereld en niettemin lopen we mee alsof het om onszelf gaat.

De hoogste lof van de vader bij het zien van een bijzonder stuk vakmanschap is: 'Hoe kan het met mensenhanden gemaakt worden.' Gaarne herhaald na het lezen van De rivier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden