De rivier als attractie

Het riviertoerisme groeit, door de vergrijzing en door het krimpen van de agrarische sector.

'Dit landschap kan niet zonder rivier!', roept Léon van Liebergen voordat hij nog een trek van zijn pijp neemt. 'Het gebied is gevormd door de Maas. Doordat de rivier geregeld overstroomde, durfde men hier nauwelijks industrie te vestigen - in tegenstelling tot de rest van Brabant.' Wat destijds een negatieve economische factor was, is nu een voordeel: het gebied langs de Maas tussen de Brabantse dorpen Lith en Ravenstein is niet door industrie 'verrommeld', zoals Van Liebergen dat noemt.


Hij kan het weten, want als seniorconservator van het Museum voor Religieuze Kunst in Uden is Van Liebergen de hoofdaanjager van het cultuurtoerisme langs de Maas. Hij vertelt dan ook smakelijk over de twaalf kloosters die in het gebied van 25 vierkante kilometer staan. Over hoe de katholieke vrije heerschappen zich eeuwen geleden langs de rivier vestigden om tol te heffen, en zo weer kloosterordes aantrokken.


'Amsterdam heeft de grachtenhuizen, Utrecht heeft de kelders, maar wij hebben de kloosters. Dat is een toeristische factor van heb ik jou daar', stelt Van Liebergen terwijl hij een rondleiding door het gebied geeft onder begeleiding van luide klassieke muziek op zijn autoradio.


Het cultuurtoerisme is één van de speerpunten in de ontwikkeling van de Maas tot recreatieve en toeristische trekpleister. In 2005 stelden de gemeente Oss en de gemeente Lith - toen nog gescheiden, inmiddels één gemeente door herindeling - een beleidsnota op waarin de noodklok werd geluid over de toekomst van het gebied. De regio had weliswaar potentie, maar de krimpende agrarische sector en het gebrek aan voorzieningen in de kleinere dorpjes zetten de leefbaarheid onder druk. 'Recreatie en toerisme kunnen een belangrijke rol spelen bij de revitalisering van het platteland', stellen de gemeenten in de nota.


Sinds die tijd is er 1,6 miljoen euro geïnvesteerd in het toerisme voor het gebied rond de Maas. Van het geld zijn nieuwe fietspaden aangelegd en is er betere bewegwijzering gekomen. Ook kruisen in de zomermaanden twee voetveren de rivier. Een samenwerkingsverband van 85 ondernemers, genaamd de Maasmeanders, moet het toerisme verder bevorderen.


Cijfers zijn er niet, maar betrokken ondernemers zeggen een flinke toename te zien in klanten en gasten. Inmiddels telt het gebied rondom de 45 kilometer lange dijk veel bed & breakfasts, campings en groepsaccommodaties.


De ontwikkelingen rondom de Maas zijn niet uniek. Ook in andere regio's zetten gemeenten en provincies stevig in op riviertoerisme. Zo zijn de vijftien zogenoemde Waalgemeenten, waaronder Lingewaard en Zaltbommel, verenigd in het programma Waalweelde. Dat platform heeft het doel toerisme en recreatie te bevorderen langs de rivier. Onder de noemer 'Struinroute' legt de regio Rivierenland wandelroutes aan door de uiterwaarden bij Tiel en Varik, ter bevordering van de lokale economie.


Dat zo enthousiast wordt geïnvesteerd in het riviertoerisme hangt samen met de vergrijzing. De babyboomgeneratie heeft relatief veel tijd en is vaak gezond. Het wekt dan ook geen verbazing dat het de 65-plussers zijn die de dijk langs de Maas opfleuren met hun identieke windjacks en dito fietsen. 'In het weekend zien we ook wel jonge gezinnen, maar doordeweeks zijn het vooral gepensioneerden die hier fietsen. Voor hen is het natuurlijk iedere dag zondag', zegt Rob Hoefs, uitbater van restaurant het Veerhuis langs de dijk bij Ravenstein.


Volgens Hoefs is de Maas van groot economisch belang voor het gebied, mits er de juiste dingen mee worden gedaan. 'Door de vorige eigenaar werd dit veerhuisje bijvoorbeeld helemaal niet goed uitgebaat. Er was nauwelijks een terras, terwijl dit door het uitzicht op het jachthaventje één van de mooiste plekjes is. Daarom hebben we hier acht jaar geleden alles verbouwd.' Op zonnige dagen zit zijn terras zonder uitzondering vol, zegt Hoefs.


De groei van het riviertoerisme wordt, buiten de vergrijzing, versterkt door het krimpen van de agrarische sector. Veel boeren stoppen ermee, omdat het boerenleven te weinig opbrengt. Maar wat eerst een bedreiging voor het gebied leek te zijn, heeft nu een positieve uitwerking: veel boeren stappen in recreatie en toerisme.


De 41-jarige Anky Ceelen en haar man zijn van die voormalige boeren. Ze stopten vijf jaar geleden met hun melkveebedrijf en gingen op zoek naar een nieuwe bron van inkomsten. Het werd een verhuurbedrijf van Solexen. Op de oude oldtimers zouden groepen, op familieweekend of bedrijfsuitje, langs de Maas kunnen rijden. Het werd een succes. Inmiddels staan er 65 Solexen in de garage. Waarom stappen boeren juist in het toerisme? 'Ik denk dat we gewend zijn aan veel aanloop', zegt Ceelen. 'Boeren hebben graag veel mensen om zich heen; het is ons niet snel te druk. De boer hier tegenover is met boerengolf begonnen.'


Ceelen is niet bang dat het te druk wordt in het nu nog rustige gebied. Toch maken sommige bewoners zich wel zorgen. Zij vinden de bevordering van het toerisme leuk, maar het is niet de bedoeling dat er straks files op de dijk komen.


Ook Ineke Voskuil, secretaris van het platform Maasmeanders, hoort wel eens dat dorpsbewoners bang zijn dat het karakter van de regio verandert door de toestroom van toeristen. 'We moeten het toerisme verder ontwikkelen met respect voor het gebied. Dat betekent geen grote attracties, maar juist het benadrukken van de rust', stelt ze. Voskuil blijft onverminderd enthousiast over de toekomst van het gebied. 'We zeggen altijd: een beetje Ossenaar juicht met zijn handen in de zakken. Dat betekent: doe maar gewoon. Maar dat hoeft hierbij niet: we hebben met dit gebied echt goud in handen.'


Dit is de zesde aflevering van een serie over het economische belang van de Nederlandse waterwegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden