'De risico's worden zo niet beperkt'

Nederlandse economen zijn niet onder de indruk van het nieuwste voorstel van eurocommissaris Barnier dat de Europese banken veiliger moet maken. Zij beoordelen het plan als 'voorzichtig', 'onvoldoende' en 'slap'.

AMSTERDAM - Het voorstel dat de Europese Commissie woensdag presenteerde zal de risico's in het bankwezen niet substantieel verminderen, menen de economen Wouter den Haan, Clemens Kool en Ivo Arnold. Het laat de banken te veel ruimte om op de oude voet door te gaan. 'De restricties die de Commissie oplegt zijn, zoals verwacht, beperkt. Dat geldt zowel het aantal banken waarop die ze van toepassing zijn als voor de aard van de beperkingen', reageert Wouter den Haan, hoogleraar Economie aan de London School of Economics. 'Het is een stap in de goede richting, maar het is ook een voorzichtig voorstel. De Commissie wil de status-quo niet al te veel veranderen.'


In het voorstel van Barnier worden slechts 30 van de ruim 8.000 banken in de Europese Unie aan het verbod op handel voor eigen rekening onderworpen. Dat verbod moet voorkomen dat grote banken met door de overheid gegarandeerd spaargeld gaan speculeren op de financiële markten. Behalve dat het verbod maar voor een klein aantal banken gaat gelden, worden er ook uitzonderingen op gemaakt. Zo mogen banken onbeperkt in staatsobligaties blijven handelen.


Kool en Arnold vermoeden dat deze uitzondering voor staatsobligaties politieke achtergronden heeft. Ivo Arnold, hoogleraar monetaire economie aan de Nyenrode Universiteit: 'Daar zitten grote belangen van ministers van Financiën achter. Zij plaatsen heel veel staatsschuld bij de banken en willen dus niet dat de regelgeving dat belemmert. Landen als Spanje en Italië zijn in het heetst van de eurocrisis erg geholpen door hun banken. Omdat de banken toen de staatsobligaties van hun eigen overheden opkochten, gingen de rentes die Spanje en Italië op hun staatsschuld moesten betalen omlaag. In alle bankenregulering worden staatsobligaties nog steeds als risicoloos aangemerkt. Dat is absurd, want de afgelopen jaren is in Europa duidelijk gebleken dat ze dat niet zijn.'


Alle drie economen wijzen op dezelfde grote zwakte in de voorstellen van Barnier. Zijn plan leunt volgens hen te sterk op het beoordelingsvermogen en de daadkracht van de toezichthouders: de Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken. Zij moeten er niet alleen op toezien dat de grootste banken zich aan het beperkte handelsverbod houden, maar moeten ook zelf beslissen welke handelsactiviteiten zo riskant zijn dat de banken ze moeten afsplitsen. In plaats van alle banken dezelfde regels op te leggen kiest de Commissie dus voor een tamelijk los raamwerk dat nationale toezichthouders grotendeels naar eigen inzicht kunnen invullen.


'Gevaarlijk', vindt de Utrechtse hoogleraar Financiële Markten Clemens Kool. 'De toezichthouder moet het verschil zien tussen handel voor eigen rekening en andere vormen van effectenhandel. Dat wordt moeilijk, want dat is een heel grijs gebied. Toezichthouders hebben vaak te weinig mensen en instrumenten om goed in de gaten te houden wat banken precies doen. Daarnaast hebben ze vaak hun eigen belangen, die niet altijd stroken met het maatschappelijk belang.'


Kool verwijst naar de binnenlandse ervaringen met SNS Reaal en de DSB Bank. Toezichthouder De Nederlandsche Bank liet de problemen bij deze banken te lang op hun beloop uit angst dat ingrijpen de situatie zou verergeren. 'Je moet als toezichthouder dus niet alleen tijdig zien dat het misgaat, maar ook kunnen en willen ingrijpen.'


Ivo Arnold: 'Een van de redenen voor de afsplitsing van riskante bankactiviteiten is juist dat je niet op het toezicht kunt vertrouwen. Vergeleken met de oorspronkelijke aanbevelingen van de commissie-Liikanen is dit een vrij slap voorstel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden