De revolutie van de koning van de wegblokkades

Alle peilingen wijzen Evo Morales, een Aymara-indiaan, als winnaar aan van de verkiezingen in Bolivia. Hiermee zou de indiaanse meerderheid er voor het eerst de macht grijpen....

'Zondag de 18de gaan wij het neoliberalisme begraven en het met de macht van het volk opnemen tegen het Amerikaanse imperialisme', zegt de Boliviaanse presidentskandidaat bij de afsluiting van zijn campagne in La Paz. De traditionele linkse retoriek scoort goed in de campagne, maar kan toch niet de aandacht onttrekken aan het hoofdpunt: dat de indianen in Bolivia op het punt staan voor het eerst in de geschiedenis de macht te veroveren.

Evo Morales, de Aymara-indiaan die in alle peilingen op kop ligt, heeft voor zijn slotbijeenkomst gekozen voor het Plaza Villarroel. Een enorm vuurwerk verlicht de berghellingen waarvan de aanhang is afgedaald naar La Paz, de regeringszetel die gebouwd is in een kom in het hooggebergte. De meesten komen uit El Alto, de opstandige bovenstad van La Paz, die in twee jaar tijd met eindeloze protesten twee presidenten uit hun ambt heeft verdreven.

De locatie is symbolisch. Op het plein staat het Museum van de Boliviaanse revolutie. Welke revolutie, vraag je je in eerste instantie af, want er zijn er wel honderd geweest in dit roerige land. Het is de revolutie van 1952 die voor de hier verzamelde aanhangers van Evo Morales nog altijd het lichtende voorbeeld is. En achter het podium staat het mausoleum van Gualberto Villarroel, een van de vele militaire presidenten, die bij een opstand in 1946 werd opgehangen aan een lantaarnpaal in het centrum van La Paz. 'We hebben hier nauwelijks campagne gevoerd', roept de kandidaat, 'want in dit revolutionaire bolwerk winnen we met grote cijfers.'

Evo, zoals hij kortweg wordt genoemd, is omhangen met bloemenslingers, een lokaal gebruik in de campagnes. Over zijn eeuwige blauwe jack draagt hij een poncho tegen de avondkou. Blauw is hier de kleur van links, de kleur van de MAS, de Beweging naar het Socialisme. Maar handig genoeg is het ook het Spaanse woord voor méér: 'Meer, meer, wij zijn met meer', scandeert de menigte.

Dat ze met meer zijn, is een objectief gegeven. Bolivia is het Latijns-Amerikaanse land met het hoogste percentage inheemse bevolking: 60 procent. Die meerderheid heeft echter in de politiek nooit een stem gehad, wordt nog altijd sterk gediscrimineerd en vormt de grote massa van de armen in het armste land van het continent. Maar dat gaat na zondag veranderen, denkt MAS te weten, want 'nu is het moment', zoals de voornaamste verkiezingsleus luidt.

De volgende avond is hetzelfde plein geheel rood gekleurd. De politiek in Bolivia is nooit eenvoudig te doorgronden geweest, maar de kleuren maken het deze keer verwarrend. De zee van rode vlaggen met een grote gele ster, en de poncho van de presidentskandidaat in hetzelfde design, wijzen op een klassiek linkse bijeenkomst. Maar de spreker is deze keer de voorman van rechts, Jorge 'Tuto' Quiroga. En Tuto voert hoofdzakelijk de angst als propagandawapen: de angst voor de wraak van de arme indianen.

Dat komt het best tot uiting in de televisiespots van Quiroga die tot in den treuren worden herhaald: 'Verdedig met je stem de nationale vlag, verhinder dat Evo die verandert.' Evo wil de vlag vervangen door de traditionele pre-Columbiaanse symbolen, aldus Tuto, als symbool van de wijze waarop de hele maatschappij op zijn kop gezet gaat worden. Bolivia wordt een nieuw Cuba, weten sommige van de aanhangers van Tuto. Bolivia wordt een vazal van de Venezolaanse president Hugo Chávez, beweert Tuto zelf in bedekte termen. Bij wijze van tegenactie opent Evo zijn slotoptreden met het Boliviaanse volkslied.

De vervroegde presidentsverkiezingen zijn het resultaat van de enorme politieke en sociale chaos waaraan Bolivia de afgelopen jaren ten prooi is gevallen. Met demonstraties en wegblokkades die het hele land platlegden, zijn eerst in 2003 president Sánchez de Losada en eerder dit jaar zijn vice-president en opvolger Carlos Mesa verjaagd. Een hoofdrol in die continue opstand werd gespeeld door Evo Morales, 'de koning van de wegblokkades'. En de inzet was de eis tot het nationaliseren van de grote gasvoorraden van Bolivia.

'De Aymaras zijn van oudsher een strijdbaar volk', zegt Ana María Romero, die zich als Nationaal Ombudsman niet onbetuigd liet in de protesten. 'Zij verzetten zich al tegen de Inca's, en zijn de enigen die hun eigen taal hebben behouden. Zij hebben een cultuur van verzet, en noch de Spanjaarden noch de Republiek kon hen klein krijgen.'

De 46-jarige Evo Morales kreeg eind jaren tachtig bekendheid als leider van de vakbond van cocaleros, de boeren die cocabladeren verbouwen en de legalisering van hun productie eisten. Daarom wordt Evo door zijn tegenstanders dikwijls weggezet als een drugshandelaar, hoewel daarvoor nooit enig bewijs is geleverd. De coca wordt door de indianen al eeuwenlang verbouwd en de bladeren gekauwd tegen de honger en de hoogteziekte (een groot deel van Bolivia ligt op meer dan 3000 meter). Een ander vast ingrediënt in de kritiek van zijn opponenten is zijn gebrekkige opleiding: hij heeft niet eens zijn school afgemaakt.

De verkiezingen lijken geen einde te zullen maken aan de chaos in Bolivia, wat de uitslag ook moge zijn. Indien Quiroga wint, beginnen ongetwijfeld de protesten en wegblokkades opnieuw. Als Evo wint, zeggen tal van analisten, zal binnen de kortste keren zijn onvermogen blijken om het land te besturen, en zal de druk van zijn basis hem het regeren onmogelijk maken. 'Hij krijgt drie maanden om zijn beloften in te lossen', zegt een senator van zijn eigen MAS. 'Doet hij dat niet, dan gaan wij de straat weer op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden