De 'revolutie' tegen de macht van het IOC is begonnen

De macht van het IOC en zijn 'partners' gaat ver. Zo mogen sporters en hun privésponsors rond de Spelen geen reclame maken. Onzin, aldus de Duitse mededingingsautoriteit. Regel 40 is niet van deze tijd.

Robèrt Misset
Usain Bolt gaf de atletiek een gezicht en de wereld genoot, maar zijn sponsor Puma mocht het contract tijdens de spelen niet uitbuiten. Concurrent Nike is een van de vaste partners van het IOC. Beeld reuters
Usain Bolt gaf de atletiek een gezicht en de wereld genoot, maar zijn sponsor Puma mocht het contract tijdens de spelen niet uitbuiten. Concurrent Nike is een van de vaste partners van het IOC.Beeld reuters

Alle deelnemers aan de Winterspelen in Pyeongchang zijn al gewaarschuwd door sportkoepel NOCNSF. Denk aan regel 40 van het IOC, die elke vorm van reclame voor of door sponsors van bonden en atleten verbiedt. Wellicht voor het laatst, want op last van de Bundeskartellamt moet de regel in Duitsland worden versoepeld. Nederland zit nog in de wachtkamer. 'Eens zal het bastion van het IOC worden afgebroken', zegt Yves Kummer, tot november voorzitter van sportersvakbond EU Athletics.

Regel 40 is vooral bedoeld als afweergeschut voor de sponsors van het IOC. Vanaf negen dagen voor, tijdens en kort na de Spelen moeten de sporters hun contacten met sponsors 'bevriezen'. Zelfs een felicitatie op Twitter of Facebook van de geldschieter is al verboden. De lijst met beschermende, olympische voorwaarden moet worden versoepeld, oordeelde de Duitse mededingingsautoriteit na een administratieve procedure tegen het Duitse olympisch comité en het IOC.

Grensverleggende uitspraak

Het is een grensverleggende uitspraak 'met het effect van het Bosman-arrest voor vrij verkeer van profvoetballers', aldus sportmarketeer Frank van de Wall Bake. De revolutie tegen de almacht van het IOC is begonnen, stelt oud-rugbyer Kummer. 'Wij hebben met EU Athletics tien jaar gestreden om het monopolie van het IOC te doorbreken. Het is nog niet gelukt, maar het versoepelen van regel 40 is een eerste stap.

'Enkele jaren geleden hadden we al bijna een rechtszaak, omdat het IOC atleten dwingt een contract te tekenen waarin wordt afgezien van inkomsten tijdens de Spelen. Op die manier maakt het IOC misbruik van zijn machtspositie. Het is een principiële kwestie geworden, van wie zijn de Olympische Spelen? Wij zeggen: van de atleten. En dus behoren zij ook te profiteren.'

Wat is Regel 40?
Een topsporter noch begeleider mag zijn/haar persoon, naam, afbeelding of sportprestatie gebruiken voor commerciële activiteiten en/of uitingen (o.a. advertenties) tijdens de Olympische Spelen. Hiervoor hanteert het IOC de periode van negen dagen voor de openingsceremonie tot en met drie dagen na de sluitingsceremonie van de Olympische Spelen. NOCNSF

Regel 40 leidde tot absurde situaties, zegt Kummer. 'Zo mocht Puma geen affiches met atleet Usain Bolt in etalages van winkels ophangen tijdens de Spelen, omdat concurrent Nike aan het IOC is verbonden. Onder druk van een dreigende rechtszaak liet het IOC reclame-uitingen op sportkleding vrij. De grote kledingmerken geven miljoenen uit aan sponsoring en pikten het niet langer dat ze hun atleten rond de Spelen moesten loslaten.'

Oud-schaatser Rhian Ket, directeur van de ploeg ISkate, erkent de belangen van alle partijen. 'In het belang van onze sporters en hun sponsors hoop ik dat Nederland het voorbeeld van Duitsland volgt. Maar ook voor de sponsors van sportkoepel NOCNSF en het IOC zijn de Spelen het hoogtepunt. Je kunt regel 40 niet binnen een maand voor de Winterspelen afschaffen, maar ook wij willen hem veranderen.'

Voor Kees Verpalen, directeur van Beslist.NL, was regel 40 een voorname reden om de schaatssport niet langer te ondersteunen. Onder ISkate vallen nu de topteams van Plantina en After Pay. 'Die bedrijven zijn wat minder fel dan Beslist.NL', zegt Ket.

'Andere partijen klaagden dat ze altijd tweede viool spelen in het schaatsen, omdat ze bij de wereldbekerwedstrijden ook al KPN als hoofdsponsor van de schaatsbond voorrang moeten verlenen. En tijdens de Spelen zijn de merkenteams helemaal onzichtbaar.'

Vooral de restricties van het IOC bij gebruik van sociale media doen pijn, aldus Ket. 'Daar hebben we echt last van, want Twitter en Facebook zijn voor sponsors en schaatsers een belangrijk platform. Op een creatieve manier proberen we onze sporters nu in beeld te krijgen tijdens de Spelen. Het is aan de atletencommissie van het IOC om een vuist te ballen, maar dat is een politiek steekspel.'

Negatief effect
Adam Bakker, directeur van de vakbond NL Sporter, waarschuwt dat het afschaffen van regel 40 ook een negatief effect kan hebben. 'NOCNSF gaat al redelijk soepel om met die regel, in dat opzicht loopt Nederland voorop. Ook wij willen meer vrijheid voor de sporters om zich commercieel te uiten tijdens de Spelen, maar je jaagt ook sponsors bij NOCNSF weg door alles open te gooien. Dat heeft invloed op de financiering van topsportprogramma's en daarvan zijn we toch echt afhankelijk.'

'Eerste steen uit de muur gewrikt'

Duitsland heeft de toon gezet, maar Kummer voorspelt een lange, juridische strijd met het IOC. Breed verzet tegen regel 40 is volgens hem noodzakelijk. 'Nu kan het IOC nog besluiten om een land dat afwijkt van het olympische protocol geen evenementen meer toe te kennen. Het IOC is als de dood voor uitspraken van burgerrechters over sportgerelateerde zaken en zal in hoger beroep gaan tegen de uitspraak in Duitsland. Maar het is goed dat de arrogantie van de olympische bestuurders nu aan de kaak wordt gesteld.'

Marketeer Van de Wall Bake voorspelt een trendbreuk. 'Regel 40 is op den duur onhoudbaar. Met de uitspraak in Duitsland is de eerste steen nu uit de muur gewrikt. Je ziet niet alleen in de sport dat het individuele recht steeds vaker gaat prevaleren. NOCNSF zal minder greep krijgen op zijn sporters.'

Van de Wall Bake verwijst naar golfer Tiger Woods, die op het hoogtepunt van zijn carrière, ook tv-gelden claimde. 'Hij stuwde immers de kijkcijfers omhoog. Straks vragen de tennissers Federer en Nadal niet alleen een half miljoen euro startgeld om mee te doen aan het toernooi in Rotterdam, maar eisen ze van directeur Krajicek ook 10 tot 20 procent van de televisie-rechten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden