De Rekenkamer kijk je zo

Wat kost doodgaan? Ja, die aflevering was goed. Na twee jaar hebben Rekenmeester Stefan Stasse en de zijnen vaste grond onder de voeten. In onze serie kijkcursussen: 13 kijkpleziervergrotende feiten over De Rekenkamer.

Toen Jort Kelder in 2010 ophield met Bij ons in de BV en de KRO op zoek moest naar een ander economisch programma, kwam de omroep terug met De Rekenkamer. Het was een idee van Benthe Forrer en Maurice Dekkers (Dahl TV), het duo achter onder meer De Keuringsdienst van Waarde en Klootwijk aan Zee. Net als de studio-opnamen van de Keuringsdienst worden die van De Rekenkamer gehouden in het van scheve betonplaten opgetrokken hok van 20 vierkante meter dat Dahl in Amsterdam-Noord zo'n beetje deelt met een APK-garage en een timmerbedrijfje. Behelpen? Nee, het wil allemaal best. Zolang ze niet naar het Hilversumse Mediapark hoeven te verhuizen, hoor je ze bij De Rekenkamer niet klagen. Voor de opnamen wordt het uitzicht van de Keuringsdienst gewoon even door een luxaflex geblokkeerd.


1 'Dat is 365 dagen x 17 miljoen mensen gedeeld door 12 maanden, dus...'

Vorig seizoen keken elke week tussen de 250 duizend en 500 duizend mensen naar een opgetuigde som, tamelijk unieke televisie. Eindredacteur Harm Jan Kinkhorst wordt er vrolijk van: 'Eigenlijk kan het niet op tv.' Toch zullen naar verwachting de komende afleveringen van De Rekenkamer meer kijkers trekken, omdat afgelopen januari en februari het programma tegelijk met Wie is de Mol? werd uitgezonden. Nu is Frans Bauer de concurrent, die naar verwachting minder kijkers bij De Rekenkamer weghaalt dan Wie is de Mol.


2 En dan de keuze van de onderwerpen.

Die luistert nogal nauw, volgens Kinkhorst. 'Wat kost werkloosheid? is een interessante vraag, maar het is ondoenlijk die de 25 minuten die het programma duurt, te beantwoorden.' Waarvoor het antwoord wel kan worden gevonden: wat kosten de verkiezingen, ongedierte, een gratis app, een kop koffie, geld lenen, een matras, een brood, de kinderopvang? Tevens de onderwerpen van het nieuwe seizoen.


3 De verkiezingen kosten 50 miljoen.

Zie de aflevering van vanavond (rode potloden: 12 cent per stuk). Maar echt duur is het wisselen van regering, zeker als je dat in tien jaar vijf keer doet. Voorbeeld: ingrijpende beslissingen worden uitgesteld, waardoor onderzoeken van miljoenen euro's in laden belanden. Miljarden kost dat.


4 Iets anders.

Werd er voor de aflevering Wat kost de Nachtwacht? voor 925 euro een kopie uit China geleverd, in de uitzending vandaag komt een verhuurder van stemhokjes langs met zijn waar. Het voortdurend aanschouwelijk maken van onderwerpen, ook dat is De Rekenkamer.


5 Alles is al uitgerekend.

Over elk onderwerp bestaat volgens Kinkhorst al een rapport of onderzoek van een wetenschapper. Alleen: 'Meestal is dat een ingewikkeld verhaal van hier tot Tokio'. Vereenvoudigen is waar het om gaat. En: 'We rekenen alles zelf uit. Dat hebben we onszelf te doel gesteld.'


6 Alleen wordt dat rekenen een ziekte.

Beroepsdeformatie. Zoals in veel programma's komt ook in De Rekenkamer de verslaggever aanlopen voor hij zijn stand-upje doet. En vaak - een verspreking, zwaaiende buurtbewoners op de achtergrond, een overvliegend vliegtuig - moet dat over. Zo vaak, heeft een van de regisseurs uitgerekend, dat elke verslaggever per jaar 20 kilometer voor niks loopt.


7 Er is veel onrechtvaardigheid rond de hypotheken.

Dat vermoeden rijst op uit de reacties van kijkers, die onder het kopje 'Stel jouw rekenvraag' op derekenkamer.kro.nl onderwerpen kunnen aandragen. Of de mannen en vrouwen van De Rekenkamer dat en dat onrecht aan de kaak willen stellen. Willen ze niet. 'Want', legt de eindredacteur nog maar eens uit: 'onrecht aan de kaak stellen is niet ons doel.' Net als broertje De Keuringdienst van Waarde probeert De Rekenkamer zich afzijdig van meningen te houden. Dat u het weet.


8 Nederlanders slapen peperduur.

De nieuwe verslaggever Marc de Hond, nu al verscheidene keren op pad gestuurd, is wat betreft het komende seizoen het meest onder de indruk van de aflevering 'Wat kost een matras?' De Hond: 'Wat blijkt, Nederland heeft een slaapcultuur. Auping, een Nederlands bedrijf, heeft ons aangeleerd heel dure merkmatrassen te kopen. De Fransen bijvoorbeeld geven duizenden euro's minder aan slapen uit. Waarom we zo graag prijzig slapen is niet helemaal duidelijk. Een matras van 600 euro is net zo goed als een van 6.000.'


9 'De Rekenkamer duurt 25 minuten, maar eigenlijk is het een programma van 60 minuten.'

Iets waar je volgens editor en regisseur Michiel Hazebroek niet snel bij stilstaat. 'Dat het een dubbel programma is, komt doordat je met splitscreen werkt.' Zo is het, je zit voortdurend naar meerdere beelden tegelijk te kijken. In vergelijking met andere journalistieke programma's wordt De Rekenkamer vooral in de montageruimte gemaakt. Michiel: 'Je hebt studioscènes, je krijgt de interviews, en dan begint het. Knippen, plakken, bij elkaar zoeken, muziek eronder, bij elk wissewasje vier foto's vinden, en geen lulfoto's, toch nog een tekstgrap zoeken, cross-over, even de tijd stilzetten om iemand iets te laten uitleggen, om het beeldritme denken...'


Zijn vingers rammelen op het toetsenbord. Twee weken achter de computer is geen uitzondering. Voor één aflevering. Michiel: 'Om de 5 minuten krijg je een bouwpakket.' Het komt voor dat hij achttien videolagen onder elkaar monteert, de computer kraakt soms letterlijk aan het eind van de montage. En dat alles om de vaart erin te houden: wie goed kijkt, ziet dat het tempo enorm hoog is. Tweede opdracht voor de editor: de zapper moet in 30 seconden weten dat hij naar De Rekenkamer zit te kijken. 'Ook De Rekenkamer is een merk.'


10 'Cijfers zijn gewoon moeilijk.'

(Alweer Michiel:) 'Die komen lastig binnen bij de mensen, dus alles moet letterlijk geïllustreerd worden.' Net zo zwaar als zoveel olifanten, zoveel maal de wereld rond, zoveel voetbalvelden, zoveel vakanties naar Spanje, zoveel suikerklontjes. Er is al veel langsgekomen, dus de redactie moet er steeds harder aan trekken. De vergelijkingen zijn voor de grap, maar moeten tot op de cent of vierkante centimeter kloppen. 10 duizend keer twee kaartjes voor Walibi: dan kost het ook 10 duizend keer twee kaartjes voor Walibi. Grappig: in de aflevering 'Wat kost oma?', over de bejaardenzorg, bleek dat oma goedkoper met een speciale ouderencruise meekon dan in het verzorgingshuis te blijven. En met dezelfde verzorging.


11 Er komen mensen op tv die je zelden op tv ziet.

Zoals de schoonmaker in 'Wat kost roken?', die zich blauw ergerde aan de kantoorpikken die allemaal bij het zelfde paaltje stonden te kleumen en daar hun peuken op straat gooiden. Een uitzending overigens die niet door iedereen op prijs gesteld werd. Roken namelijk levert de maatschappij geld op, vooral aan niet uit te betalen AOW en ongemaakte zorgkosten. Over het openbaren van die wetenschap maakte een groot aantal anti-rokers zich boos.


12 Nederlanders vinden het niet makkelijk te zeggen wat iets kost.

Zelfs de kleinste bedragen komen lastig los.'Wat kost het inkoop?' 'Ja, jaaah, daar komt natuurlijk veel meer bij kijken, want...' Kinkhorst spreekt van calvinistische invloeden. 'Winst wordt hier al snel als woekerwinst beschouwd. Heel, heel af en toe treffen we het. In het geval van een pandjesbaas bijvoorbeeld. Die gaf met zeldzame openheid inzicht in zijn zaken.' Maar neem Starbucks of The Coffee Company. Om achter de prijs van een kop koffie te komen, moesten zes bronnen worden geraadpleegd.


13 Wat kost De Rekenkamer?

Dat is natuurlijk vaker gevraagd. Maar het antwoord komt in de allerlaatste aflevering. Ooit.


Een kommaatje staat gauw verkeerd

De eindredacteur, de regisseur - bij De Rekenkamer is altijd iemand koortsachtig met een rekenmachine in de weer. 'Klopt dat wel?' En hup, daar gaan ze weer. Met voorsprong de slechtste rekenaar is rekenmeester Stefan Stasse. Die verkoop je moeiteloos drie broden voor 66,60 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden