De reis waard!

Paul Theroux: The Great Railway Bazaar (1975)

Het had natuurlijk beter gestaan om te gaan voor Thirty Days in the Samarkand Desert with the Duchess of Kent van A.E.J. Eliott, O.B.E. Maar omdat dat ook in het tijdperk van e-books en printing on demand lastig verkrijgbaar blijkt, is mijn favoriete reisboek het in 1975 verschenen The Great Railway Bazaar (De grote spoorwegcarrousel) van Paul Theroux.


Veilige keuze natuurlijk, Theroux' boek komt samen met In Patagonia (1977) van Bruce Chatwin de eer toe de Engelstalige reisliteratuur, die floreerde in de jaren dertig en door de Tweede Wereldoorlog obsoleet raakte, nieuw leven in te hebben geblazen.


The Great Railway Bazaar betekende Theroux' doorbraak als schrijver en op de een of andere manier heeft hij dat nooit kunnen verkroppen. Veel liever had hij zijn erkenning verdiend met zijn romans, maar Theroux bleef voor het grote publiek altijd de reisschrijver. Zelf hield hij het erop dat hij zijn reisboeken 'met de linkerhand' schreef, maar erg overtuigend klonk dat nooit.


Ik schrijf al mijn halve leven over Theroux en bijna nooit lukt me dat zonder dat er een zekere irritatie in de regels sluipt. Dat is een groot compliment. Theroux laat me niet onberoerd. Zijn reisboeken kabbelen nooit voort. Na een mooi opgeschreven observatie volgt altijd een pedante sneer, een venijnige typering, een schurende constatering of opinie die je uit je leesstoel doet opveren en soms het boek geërgerd doet wegleggen, om het even later toch weer op te pakken.


Wie het ongeluk heeft tijdens een van diens treinreizen in dezelfde coupé te zitten als Theroux, zal zichzelf later in het desbetreffende reisboek maar vaag herkennen. Voor Theroux zijn ontmoetingen in eerste instantie vooral aanknopingspunten voor observaties over de domheid en slechtheid van de mens, al heeft hij vervolgens wel de eerlijkheid om zijn eigen vooringenomenheid, lichtgeraaktheid en botheid genadeloos voor de lezer inzichtelijk te maken.


Het luidruchtig snurkende Australische meisje dat Theroux in The Great Railway Bazaar uit zijn slaap houdt, krijgt jaren later, wanneer hij haar in The Happy Isles of Oceania opnieuw ontmoet, haar eerlijke gelegenheid tot revanche. En in The Old Patagonian Express heeft Theroux onmiddellijk spijt als hij een oudere man, die de onvoorzichtigheid begaat een winterse treinreis door New England te vergelijken met de Transsiberische spoorlijn, betweterig afsnauwt.


Van al zijn boeken is The Great Railway Bazaar Theroux' krachtigste ode aan de fernweh die het reizen per trein bij hem oproept. Hij doet zijn uiterste best daar zo weinig mogelijk van te laten blijken, maar faalt glorieus. Zo glorieus dat hij velen inspireerde, onder wie ondergetekende en fotograaf Martin Kers. Andere boeken, andere toon, dezelfde passie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden