De regeringscrisis die we verdienen

Momenteel hebben we geen partijen of bewegingen met een groot, toekomstgericht verhaal

In een democratie krijgt elk volk de ministers die het verdient. Nou ja, behalve Verhagen dan. Met zijn listige, achterbakse streken moet hij wel de kwade genius achter de val van het kabinet zijn. Zonder goedkeuring van Wouter Bos onderhands een verzoek vragen aan de NAVO, en daarmee Bos onder druk zetten. Zo’n verzoek dat een land alleen op straffe van zwaar gezichtsverlies kan afwijzen.
Zin
Dus zou Bos die missie wel goedkeuren, ook al was de hele PvdA er tegen en had hij eerder anders beloofd. Verhagen zijn zin, en Bos de draaikont, ten prooi aan een woedende Tweede Kamer, inclusief de eigen fractie. Het CDA zou daar als baken van betrouwbaarheid en degelijkheid bij afsteken. De partij van Stavast, de rots in de woelige branding.
De kans dat Bos zich in deze rol van draaikont liet duwen, was klein. Maar het alternatief was voor het CDA even aantrekkelijk: Bos als de brekebeen van het kabinet. Ruïneert onze internationale reputatie. Onverantwoordelijk, niet tot een redelijk compromis bereid. Terwijl het CDA alleen maar blij kan zijn met de breuk. Bevrijd van de rotklus met de PvdA 35 miljard te bezuinigen.
Samen bezuinigen zou het CDA slechts dwingen kleur te bekennen, weg van het comfortabele midden. Veel liever gaat het CDA met de VVD en de PVV door. Dan kan de partij zich weer als middenpartij positioneren, en intussen een onversneden rechtse agenda uitvoeren. Natuurlijk wil het CDA de PVV dus niet uitsluiten van regeringsdeelname. ‘Een stem op het CDA is een stem op de PVV’ moet dus de waarschuwingsslogan voor de andere partijen worden, straks bij de landelijke verkiezingen.
Toch zegt de val van het kabinet ook iets over ons burgers. Wij kunnen geen coalitieregeringen meer verdragen, nu we zelf nergens meer bij horen en partijen geen grote verhalen meer koesteren. Coalities waren leuk toen onze leiders inderdaad ergens voor stonden. Toen we nog wisten wat water en wat wijn was. Natuurlijk is de beslissing over de precieze duur van een missie in Uruzgan geen principieel punt. Maar kabinetten en politici sneuvelen al lang niet meer op de inhoud. Ze sneuvelen op karakters, te beoordelen in een soap.
Draaikont
Ze sneuvelen doordat iemand de rol van draaikont of leugenaar krijgt en daar alleen nog vanaf kan komen door met iets wilds karakter te tonen. Door een theatraal symbolisch gebaar te maken dat iets moet zeggen over zijn karakter, niet over de inhoud van de beslissing zelf. Wouter Bos kon niet anders, maar het is wel triest dat de imago- en karaktertrekkenstrijd de inhoud is gaan overheersen.
We zijn dus te zwevend geworden voor coalities. We kunnen misschien nog net een tweepartijenstelsel aan, zoals ze in de VS en Groot-Brittannië hebben. Die landen hebben ook wel marginale andere partijen natuurlijk, maar de macht is steevast in handen van één partij. Daardoor hoeft er niet zoveel met water en wijn geknoeid te worden en krijgen de kiezers wat ze beloofd is. E
n weten ze bij wie ze moeten zijn als beloftes uitblijven. Draaien is in zo’n stelsel zelden aan de orde, tenzij over iets echt groots als een oorlog (Blair). Of het seksleven van de leider (Clinton), maar dat interesseert ons toch weinig. Een ander voordeel van een tweepartijenstelsel is dat er geen enkele partij de comfortabele positie van het betrouwbare en onvermijdelijke midden kan claimen. En dat er dus niet één partij is die aan vrijwel elke regering deelneemt.
Nadelen
Maar het tweepartijenstelsel heeft ook veel nadelen; het drukt bijvoorbeeld gebrekkig uit wat er maatschappelijk leeft. Een veel aantrekkelijker uitweg uit de overheersing van de soap is natuurlijk dat partijen weer grote, toekomstgerichte dromen articuleren en dat burgers zich daar weer aan durven verbinden. Of dat bewegingen van burgers zelf zulke grote idealen articuleren, waardoor politieke partijen worden genoodzaakt zich daartoe te verhouden. Maatschappelijke vernieuwing komt immers zelden van politieke partijen; partijen kanaliseren en bundelen vooral wat elders eerder is bedacht.
Momenteel hebben we geen partijen of bewegingen met zo’n groot, toekomstgericht verhaal. De partijen met een groot verhaal zijn vooral boos en nostalgisch – zoals de PVV en de SP. En burgers beoordelen – met dank aan de commerciële media – politici meer als soaptypetjes dan als ideologen met standpunten. Zo kregen we de regeringscrisis die we verdienen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden