De reddingsschepen voor de Libische kust zijn 'ongewild deel van het systeem'

Voor de Libische kust zijn veel particuliere reddingsschepen actief. Ze vissen duizenden migranten uit zee. Maar helpen ze de smokkelaars hier niet mee?

Migranten aan boord van de MOAS (Migrant Offshore Aid Station).Beeld Getty

In juni werden ruim 14 duizend migranten gered uit de Middellandse Zee, voor 539 mensen kwam de hulp te laat: ze verdronken voor de kust van Libië. De tragische doden op de Middellandse Zee zijn de reden dat nu een vloot van reddingsschepen voor de Libische kust vaart om bootjes te onderscheppen voor ze in de golven verdwijnen.

Het eerste particuliere reddingsschip werd te water gelaten door het Italiaanse miljonairsechtpaar Chris en Regina Catrambone. Het echtpaar startte de organisatie MOAS nadat in 2014 de Italiaanse reddingsoperatie Mare Nostrum werd gestaakt. De Italianen hadden geen zin meer om in hun eentje op te draaien voor de kosten van de migratie uit Afrika naar Europa en hoopte de EU hiermee te dwingen zijn steentje zou bijdragen.

Hulporganisaties

De Europese grensbewakingorganisatie Frontex en de Europese anti-smokkelorganisatie Triton werden weliswaar uitgebreid, maar nog steeds bleven duizenden migranten per jaar verdrinken. En dus kwamen er meer hulporganisaties die het niet langer konden aanzien.

Op dit moment zijn er zeven hulporganisaties actief in de Search & Rescue (SAR-)zone binnen de internationale wateren, 12 zeemijl (22,5 kilometer) voor de Libische kust. Samen met de Italiaanse kustwacht en de Europese marineschepen hebben zij dit jaar al 83.135 migranten van zee gered.

Tekst gaat verder na de figuur.

Beeld de Volkskrant

De reddingsschepen worden gerund door bekende humanitaire organisaties als Artsen zonder Grenzen en Save the Children, maar ook door speciaal voor dit doel opgerichte stichtingen van particuliere weldoeners zoals MOAS, het Duitse Sea Watch, het Spaanse Proactiva Open Arms, de Britse Sea Eye en het Duitse Jugend Rettet.

Hulporganisaties voeren ongeveer een derde van de reddingacties uit in de zogeheten SAR-zone, meer dan de Italiaanse kustwacht, Europese marine- of Frontexschepen. Drie jaar geleden lagen de verhoudingen precies andersom, zo blijkt uit een rapport van de Italiaanse Kustwacht. Wat ook opvalt is dat de meeste reddingsacties nu in de SAR-zone direct voor de Libische kust plaatsvinden en niet meer richting de Italiaanse kusten of het eiland Lampedusa. Dit onderbouwt de beschuldigingen richting hulporganisaties dat zij de smokkelaars faciliteren met hun aanwezigheid. Die sturen immers niet-zeewaardige bootjes de Libische zee op met net voldoende benzine om de SAR-zone te bereiken.

Tekst gaat verder na de foto.

Vluchtelingen zwemmen richting een schip van MOAS, ook op de achtergrond een schip van MOAS.Beeld Getty

Onderdeel van het systeem

Artsen zonder Grenzen (MSF) onderkent dat zij 'ongewild deel zijn gaan uitmaken van een systeem', maar een weg terug is er niet, vindt Hassiba Hadj Sahraoui, humanitaire hulpadviseur bij MSF. 'Wij geloven niet dat we een pullfactor zijn omdat wij de pushfactoren vanuit Afrika maar al te goed kennen: wreedheden in Libië, oorlogen en structurele armoede. Maar moeten we nu dan eerst duizenden mensen op zee laten verdrinken om dit te bewijzen?'

De hulporganisaties ontkennen in alle toonaarden dat zij direct benaderd worden door smokkelaars of zelfs door hen gefinancierd worden. Zij volgen instructies van het Italiaanse coördinatiecentrum IMRCC in Rome dat de noodsignalen opvangt en kijkt welk schip het meest dichtbij is. Tot voor kort waren het vooral vrachtschepen en Italiaanse marineschepen die de drenkelingen opvisten, nu zijn het dus hoofdzakelijk hulporganisaties. Door hun nadrukkelijke aanwezigheid in het SAR-gebied worden bovendien nu meer bootjes vanzelf 'gespot'. 'Maar ook dan vragen we eerst toestemming aan de Italiaanse autoriteiten om hen te redden', zegt Sahraoui van MSF.

Lees ook: EU-landen willen redders op de Middellandse Zee het werk bemoeilijken

De EU-landen vinden dat vluchtelingenorganisaties met hun reddingsboten in de Middellandse Zee een illegale veerdienst voor economische migranten naar Europa in stand houden. De Europese ministers van Justitie bespreken donderdag een gedragscode die organisaties verbiedt nog langer in Libische wateren te varen en hun gps-systemen uit te zetten. Lees het artikel hier verder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden