De reclame te lijf met een oud keukenmes

Voddenrapers worden ze genoemd: mensen die illegaal ten strijde trekken tegen de reclameterreur die Polen in haar greep heeft. Van de rechter is weinig te verwachten.

POZNAN - Een keukenmes, naar eigen zeggen gekregen van een handelaar in oud ijzer. Meer heeft 'Poznaniak93' niet nodig voor zijn grote schoonmaak. Elke avond schuimt hij met zijn mesje de straten van Poznan af om zijn stad te bevrijden van ongewenste reclame.


Rond zijn nek heeft de eerstejaarsstudent boekhouding (19) uit voorzorg een toegangspasje van een of andere conferentie hangen. Zo denken voorbijgangers dat hij een openbare functie uitoefent. Het zou niet de eerste keer zijn dat hij wordt lastiggevallen door wildplakkers . Daarom ook houdt hij het liever bij Poznaniak93, het pseudoniem dat hij gebruikt op het forum van de Poznanse reclamebestrijders.


Aan werk heeft hij geen gebrek. Zoals alle Poolse steden hangt Poznan vol reclame, vooral daar waar het niet mag. Hoewel de stad geen gebrek heeft aan openbare plakruimte, is wildplakken schering en inslag. Geen enkele schutting of lantarnpaal ontkomt er aan.


De advertentiegolf waardoor Poznan wordt overspoeld, is een van de uitwassen van de val van het communisme, een kwart eeuw geleden. Samen met de vrije markt deed toen ook de reclame haar intrede. Geen enkel voormalige Oostblokland ontkwam er aan, maar Polen werd zwaarder getroffen dan andere, een gevolg wellicht van de Poolse drang naar vrijheid. Weinig volken hebben zo'n hekel aan overheidsbemoeienis.


En zo groeide Polen langzaam maar zeker uit tot het paradijs van de reclame. Nergens in Europa, misschien zelfs ter wereld, zijn er op straat zoveel (uithang)borden te zien. En bijna niemand die eraan denkt daarvoor een vergunning aan te vragen.


Het meest in het oog springende voorbeeld van die visuele chaos zijn de met spandoeken ingepakte gevels. Ondanks een verbod blijven ze - onder het mom van renovatiewerken - de centra van de grote steden ontsieren. Van de rechters is voorlopig weinig hulp te verwachten. Wanhopige bewoners die, op zoek naar zonlicht, het waagden een gat te knippen in het spandoek voor hun venster kregen een proces aan hun been vanwege de vernieling van andermans bezit.


Al even opvallend zijn de miljoenen borden en bordjes die overal kriskras door elkaar staan opgesteld, volgens het principe: hoe kleurrijker, hoe beter. Langs de weg naar het ski-oord Zakopane hebben de ontelbare reclamepanelen het onmogelijk gemaakt van het prachtige uitzicht te genieten.


Pogingen om die uitwassen aan banden te leggen, werpen weinig resultaat af. Alleen in Krakau, de belangrijkste toeristische trekpleister van Polen, wist de burgemeester paal en perk te stellen aan de reclamegolf. Elders worden de bestaande wetten omzeild of ontbreekt de wil om in te grijpen. In Warschau nam een paar maanden geleden het hoofd van de esthetische dienst ontslag. Hij kon niet langer aanzien hoe zelfs de stadsgebouwen werden gebruikt als reclamezuil.


Maar de Polen krijgen er genoeg van. In verscheidene steden werden de voorbije maanden actiegroepen opgezet en die laten van zich horen. Met medewerking van een grote krant werd vorige maand in Warschau een spandoek van een beschermd gebouw verwijderd.


Nergens is het verzet zo groot als in Poznan, een stad waarvan de Polen smalend zeggen dat haar inwoners halve Duitsers zijn. Vanwege hun geschiedenis zouden ze er meer van orde houden dan in de rest van Polen.


Omdat van de overheid weinig hulp was te verwachten, besloten de inwoners het recht in eigen hand te nemen. De grootste durfals trekken eropuit om ongewenste reclame - 'vodden' in het jargon - weg te halen.


Voor de 21-jarige filosofiestudent Tomasz Genow liep het avontuur vorige maand verkeerd af. Toen hij op een nacht bezig was met het losmaken van een groot spandoek, kwam er net een politiewagen aangereden. Hij werd gearresteerd en belandde voor een nacht in de cel. Hoewel het spandoek er niet mocht hangen, hangt Genow een gevangenisstraf boven het hoofd wegens poging tot diefstal.


Het enthousiasme van de reclamebestrijders werd er niet minder om, integendeel. Op het plaatselijke forum van skyscrapercity.com brengen ze dagelijks verslag uit van hun schoonmaakwerk. Recordhouder is ene Picek met 1.780 'vodden'.


Poznaniak93 zal er niet veel minder hebben. Sinds begin deze maand heeft hij al meerdere straten schoongemaakt. Vanavond heeft hij het op de Teatralna-brug gemunt, een pittoreske brug vlakbij het historisch centrum van Poznan. Bijna alle verlichtingspalen zijn er beklad met reclame - voor concerten en feesten, maar ook voor taalcursussen en yogalessen ('Mediteer en wees gelukkig').


Het werk van Poznaniak93 heeft iets van dweilen met de kraan open. Veel palen heeft hij een dag eerder al eens schoongemaakt: 'Die vodden vermenigvuldigen zich als konijnen.'


Maar zijn plezier is er niet minder om. 'Ik hou ervan als ze een tapijt vormen', zegt hij, terwijl hij een dikke laag posters van een lantaarnpaal afrolt. Niet altijd gaat het zo gemakkelijk. Om schoonmakers zoals Poznaniak93 te slim af te zijn, zijn de wildplakkers meer lijm gaan gebruiken. Dan komt het erop aan een luchtbel te vinden', legt hij uit. 'Ik probeer het zo netjes mogelijk te doen, niet als een amateur.' De afgescheurde stukken belanden netjes in een afvalbak.


Enkele dagen later brengt Poznaniak93 op het forum van de plaatselijke reclamebestrijders verslag uit: 'In het oude centrum lopen de wildplakkers enorme schade op. 99,9 procent is opgeruimd. De Teatralna-brug is vrij van vuil.'


Parlement pakt ernstigste uitwassen aan


Het groeiend verzet tegen de wildreclame heeft alvast één resultaat opgeleverd: in het Poolse parlement wordt sinds vorig jaar werk gemaakt van een wet die met hogere boetes en vereenvoudigde procedures de grootste uitwassen aan banden moet leggen. Door de verschillende actiegroepen wordt er veel van verwacht, al beseft Aleksandra Stepien van Miasto Moje A W Nim dat er nog een lange weg valt af te leggen voor Polen er zal uitzien als een normaal land. De denktank van het Burgerplatform, de partij van premier Donald Tusk, vergeleek in een recente studie Warschau met Parijs. Hoewel de Franse hoofdstad veel groter is, hangen er tien keer minder reclameborden. Ook hun omvang verschilt. In Warschau beslaat het grootste bord 164 vierkante meter, in Parijs 12.


Dat een radicale ommekeer mogelijk is, bewees het Braziliaanse São Paolo. In 2006 besliste de burgemeester de stad van reclame te zuiveren. Een half miljoen borden verdwenen uit het straatbeeld. Het aanbrengen van reclame is er sindsdien onderworpen aan strikte voorwaarden.


Poznaniak93 Voddenraper in Poznan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.