De rechtszaak over treinkaping rakelt oude pijn op bij gegijzelden

Sommige voormalige gegijzelden in de trein hebben er moeite mee dat nabestaanden van twee kapers vragen om schadevergoeding. 'Opening van zaken zou genoeg moeten zijn.'

De met kogels doorzeefde trein waarin zes kapers en twee gegijzelden de dood vonden.Beeld anp

Hendrien Maat (56) uit Amersfoort

'Ik zou graag excuses willen van de nog levende kapers'

'We waren erg blij met de bevrijdingsactie. Eindelijk maakte de overheid een einde aan onze gijzeling. Drie weken zaten we in een warme trein, de ramen dichtgeplakt, en met zo weinig ruimte dat je alleen zittend kon slapen. In de laatste week schreven de kapers op de muur: 'Morgen zijn jullie allemaal dood.' Er gebeurde niks. Het duurde al zo lang; we dachten dat de buitenwereld ons was vergeten.

'De bevrijdingsactie zelf was afschuwelijk. Het lawaai van de gevechtsvliegtuigen, het onophoudelijke schieten, de vuurballen in onze coupé. We moesten allemaal op de grond gaan liggen. Maar daar was onvoldoende plek, dus ik bleef op het bankje liggen. Een kaper kwam schietend onze coupé binnen en verstopte zich tussen ons. Kort daarna werd een granaat naar binnen gegooid, na de ontploffing zag onze coupé zwart van de rook, en een stánk! Ik probeerde een raampje open te doen. De kaper verdween in de rook. Later bleek dat granaatscherven mij hadden verwond. Rien van Baarsel, die dicht bij mij zat aan de andere kant van het gangpad, is bij de bevrijdingsactie doodgeschoten. Ik heb niet gezien door wie.

'Na de bevrijdingsactie waren er acht doden, onder wie twee passagiers, en zeven gewonden, van wie een kaper. Ik vind het niet terecht dat bij de reconstructie van de gebeurtenissen die door de rechtszaak wordt gemaakt, de aandacht alleen uitgaat naar de twee omgekomen kapers, Max en Hansina. Ik wil graag het hele verhaal van de bevrijdingsactie weten. Dat is nooit tot in detail uitgezocht en verteld. Hoewel ik respect heb voor het werk van de mariniers, vraag ik mij af of er gezien de hoeveelheid doden en gewonden te veel geweld is gebruikt.

'Het is goed om te beseffen dat de kapers er zelf rekening mee hielden dat zij hun actie niet zouden overleven. Hansina Uktolseja had haar ouders een afscheidsbrief geschreven. 'Als ik doodgeschoten word, dan zal het niet voor een zinloos doel zijn,' schreef zij. Ik kan goed begrijpen dat de families van Max en Hansina willen weten of zij doelgericht zijn doodgeschoten. Als mariniers hebben gezien dat zij nog leefden, hadden ze moeten worden opgepakt en berecht. Hierin verschil ik van mening met mensen die de kaping van buitenaf hebben meegemaakt. Zij kennen nog steeds geen genade voor de kapers. Een schadevergoeding, daar heb ik wel moeite mee. Openheid van zaken is genoeg.

Hendrien MaatBeeld Freek van den Bergh

Lees ook

Het woord 'genadeschot' viel, en twee kapers werden 'kapotgeschoten'. Dat blijkt uit onderlinge gesprekken van de mariniers die in 1977 de door Molukkers gekaapte trein bij De Punt bevrijdden.

'Ik vind het vreemd dat de gegijzelden na hun bevrijding nooit zijn gehoord over de gebeurtenissen. Wij waren erbij. Het voelt alsof wij er niet toe doen.

'De eerste 35 jaar ben ik er niet zo mee bezig geweest. Je leeft je leven verder. Sinds ik vijf jaar geleden in de krant las dat de mariniers een lintje zouden moeten krijgen voor de bevrijdingsactie, komt alles weer boven. Ik dacht: een lintje? Zo mooi is het allemaal niet gegaan. Ik schreef het ministerie van Defensie in een email dat ik moeite had met lintjes. In de reactie stond dat ik het aan de mariniers te danken heb dat ik deze email kon schrijven. Oftewel: houd je mond.

'Ik ben in dat jaar op 11 juni naar een herdenkingsbijeenkomst van Molukkers geweest op de begraafplaats in Bovensmilde. In een speech werden de zes gedode kapers als helden neergezet. Ineens zag ik wat achteraf een van de kapers staan. Het was Junus. Ik schrok. Na afloop van de ceremonie ben ik op hem afgestapt. Ik vertelde dat ik een van de passagiers was in de gekaapte trein. We hebben gezellig zitten praten, maar hij toonde niet iets van spijt of mededogen.

'Nabestaanden van de gedode kapers willen excuses van de Nederlandse overheid vanwege verbroken beloftes. Ik zou graag excuses willen van de kapers die de bevrijdingsactie hebben overleefd voor ons en onze families. Zolang er geen erkenning komt voor wat ons is aangedaan, is vergeving wat mij betreft niet aan de orde.'

Roelof Kamphuis (52) uit IJsselstein

'Schadevergoeding? Alsof de kaping om hen draaide'

'Ik was 12 en reisde die maandagochtend met een konijn in een mandje van Utrecht naar Groningen. Elke maandag ging ik naar het noorden, naar een doveninstituut en een pleeggezin waar ik door de week verbleef.

'Na station Assen kwam de trein ineens tot stilstand. De man met wie ik in een afgesloten coupé zat riep zenuwachtig: blijf kalm, blijf kalm. Door zijn gedrag werd ik juist bang.

'De kapers dirigeerden alle passagiers naar de voorste coupé. Ik kreeg een schop van de vrouwelijke kaper. 'Schiet op, doorlopen', riep ze. Ik dacht dat we allemaal doodgeschoten zouden worden. En huilde.

Roelof KamphuisBeeld Freek van den Bergh

'Dezelfde dag mocht ik gelukkig de trein uit, met een paar ouderen. Wekenlang durfde ik de trein niet meer in, dus ging ik niet naar school. Bij elk groepje Molukkers dat ik de jaren erna tegenkwam, voelde ik paniek. Nog steeds ben ik alert en voel ik een lichte schrik als een trein ineens tot stilstand komt.

'De rechtszaak rakelt het verleden weer op. Ik begrijp dat nabestaanden van de kapers willen weten wat er precies is gebeurd. Maar ik heb moeite met hun eis tot schadevergoeding. Alsof de kaping om hen draaide. Ik vind het egocentrisch dat ze niet aan ons denken. Het was een terreurdaad. De gegijzelden waren de slachtoffers, niet zij. We hebben nooit een excuus of een schadevergoeding gekregen. Als er een schadevergoeding wordt uitgekeerd, dan voor ons allemaal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden