AchtergrondStudieschulden

De rechtenstudent leent veel meer bij DUO dan de student Duits

Studenten studeren in de grote zaal van het Concertgebouw in Amsterdam, als gevolg van de coronacrisis.Beeld ANP

Tussen studenten bestaan er grote verschillen bij het lenen van geld voor hun opleiding. Studenten met geringere carrièrekansen lenen veel minder geld dan studies met meer hogere salarissen, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Voor commerciële opleidingen lenen studenten soms helemaal veel, oplopend tot wel 1500 euro per maand.

1. Studenten van particuliere studies lenen veruit het meest

Leraren met praktijkervaring, kleine klassen en Engelstalige vakken: op de open dag van Internationaal Toeristisch Management van hogeschool Tio is Priscilla Blokhuis (19) meteen overtuigd. Aan die studiekeuze zit een keerzijde: de prijs. Drie jaar later heeft ze haar studieschuld bij Duo (Dienst uitvoering onderwijs) tot 60 duizend euro zien oplopen. ‘Ik denk er maar niet over na’, zegt ze, ‘omdat het zo veel geld is.’

Studies zonder overheidssubsidiëring vragen flinke financiële offers van de studenten. Bij deze zogeheten particuliere studies is het collegegeld hoog, waardoor veel studenten zich in de schulden werken bij Duo. De doorsneestudent van Internationaal Toeristisch Management leent daar 1.566 euro per maand, zo blijkt uit onderzoek van de Volkskrant op basis van verstrekte data van Duo. Het is daarmee de opleiding waarvoor studenten maandelijks veruit het hoogste bedrag lenen.

Over de studentenleningen zijn de afgelopen jaren veel studies verschenen. De boodschap: studenten lenen weliswaar meer in het nieuwe stelsel, maar dit heeft weinig gevolgen voor de studiekeuze die zij maken. Nimmer werd de kwestie andersom geanalyseerd: hoe beïnvloedt studiekeuze leengedrag? Zou een rechtenstudent meer lenen dan een student die docent wil worden? En wat zou dat betekenen?

Op verzoek van de Volkskrant heeft Duo cijfers aangeleverd over de leningen van studenten uitgesplitst naar de studierichting. Daar komen opmerkelijke verschillen uit.

Bij particuliere opleidingen wordt er aanzienlijk meer geleend door studenten. ‘Er leeft het idee dat iedereen bij Tio rijke ouders heeft’, zegt ITM-student Priscilla Blokhuis. ‘Maar genoeg studenten betalen hun opleiding zelf.’ Niet voor niets kunnen studenten van particuliere studies meer lenen dan 1.000 euro per maand, het wettelijk bepaald maximum voor studenten die een regulier bedrag aan collegegeld betalen. Zelf leent Blokhuis maandelijks 1.759 euro, bijna 200 euro meer dan het gemiddelde van haar studie. Dat bedrag gaat volledig op aan collegegeld.

Blokhuis werkte de laatste maanden veel in de supermarkt. Al die arbeid leverde haar zo’n 1.000 euro per maand op. ‘Toen merkte ik pas hoeveel ik eigenlijk leen’, zegt ze. Maar spijt van haar studiekeuze heeft ze allerminst. ‘De kennis die ik hier opdoe, wordt later omgezet in geld. Daar ben ik van overtuigd.’

2.  Studenten economie of rechten lenen meer dan hun collega’s

De studiekeuze is ook bij de reguliere universiteiten en hbo’s van grote invloed op het leengedrag. Studenten met economische of juridische opleidingen lenen aanzienlijk meer dan studenten met pedagogische of taalkundige studies. Ter illustratie: economiestudenten aan de universiteit lenen gemiddeld 679 euro per maand. De studenten die een economische studie doen om leraar te worden, doen het zuiniger aan. Op de hbo-opleiding tot leraar economie wordt gemiddeld 391 euro per maand geleend.

‘De richtingen waar studenten niet veel lenen, zijn richtingen waar ze later ook niet veel gaan verdienen’, concludeert Dahran Çoban, voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg, na bestudering van de cijfers. Een deze zomer gepubliceerd onderzoek van de Erasmus Universiteit stelt dat havisten sinds de invoering van het leenstelsel vaker kiezen voor een diploma met een hoog startsalaris, weet Çoban. Zorg- en onderwijsstudies zijn daardoor minder populair. ‘Dat zie je terug in het leengedrag.’

Wilco van Dijk, hoogleraar psychologische determinanten van economisch keuzegedrag aan de Universiteit van Leiden, houdt na het zien van de cijfers een slag om de arm. Breder onderzoek is nodig voor sluitende conclusies, benadrukt hij.

‘Het kan zijn dat een rechtenstudent denkt: ik ga later toch bakken met geld verdienen, ik kan die schuld zo terugbetalen. Maar een onderwijsstudent is natuurlijk sowieso al een ander type persoon. Die heeft een andere achtergrond, wat zich misschien laat zien in de omgang met geld. En het kan ook zijn dat rechtenstudenten simpelweg meer kosten hebben. Misschien zijn ze vaker lid van een studentencorps.’

Opvallend genoeg staan zowel de universitaire als de hbo-studie Duits in de toptien van opleidingen met de soberst lenende studenten. In februari 2020 leende de gemiddelde universitaire student Duitse taal en cultuur 289 euro per maand, het minst van alle studies in het hoger onderwijs. De hbo-scholing tot Lehrer heeft studenten met nauwelijks uitbundiger leengedrag. Ze lenen gemiddeld een kleine 100 euro meer. ‘Mensen die voor Duits kiezen zijn vaak atypische studenten, die vaak thuiswonend zijn en geen stereotiepe studentenleven hebben’, verklaart Thomas Siemerink, secretaris extern van studievereniging Aufschwung aan de Universiteit Utrecht.

3. Studenten lenen meer naarmate ze ouder worden

Tot 21-jarige leeftijd lopen de gemaakte schulden zowel bij hbo’ers als universiteitsgangers elk jaar op. Oudere studenten vallen (deels) onder het voormalige studiefinancieringsstelsel en kunnen ook een beroep doen op de basisbeurs. De lening loopt dan iets terug, maar de facto ontvangen studenten nog steeds gemiddeld meer van Duo. Universitair studenten lenen daarbij maandelijks meer dan hbo’ers: 631 euro om 572 euro.

Wat lenen WO- en HBO-studenten gemiddeld?Beeld Volkskrant Graphics

Heel gek is het niet dat studenten meer lenen als ze ouder worden, stelt hoogleraar Van Dijk. ‘Hun levens worden duurder.’ Een aanzienlijke groep studenten gaat pas later in de studietijd op kamers. Çoban (ISO) wijst ook op ‘slecht betaalde stages’ als een mogelijke reden. ‘Naast je coschappen kun je echt geen bijbaan doen, dus dan worden ze gedwongen om bij te lenen.’

Een 17-jarige HBO-student leent gemiddeld iets meer dan 400 euro.Beeld Volkskrant Graphics

Leeftijd is ook een reden waarom universitaire studenten over het algemeen meer lenen dan hbo’ers. Gemiddeld zijn zij ouder, allereerst omdat ze later van de middelbare school afkomen. ‘En er zijn stapelaars’, zegt Lyle Muns van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb), ‘studenten die een hele route afleggen van het mbo naar de universiteit. Voor hen wordt studeren op deze manier erg prijzig. Dan kan ik mij voorstellen dat je gaat lenen.’ Oneerlijk, vindt Muns, omdat die financiële horde vooral studenten uit lagere inkomensgroepen benadeelt. En ‘studeren is niet iets waardoor je de rest van je leven in de schulden hoort te zitten’.

Het onderzoek van de Volkskrant is gebaseerd op data aangeleverd door Duo over de maand februari 2020. Op de website van de Volkskrant is van 345 studierichtingen terug te vinden hoeveel lening een student heeft geleend.

Terugkeer van de basisbeurs?

De PvdA, GroenLinks en alle regeringspartijen behalve de VVD zien na de komende verkiezingen graag de basisbeurs terugkeren. Studenten zouden dan elke maand honderden euro’s ontvangen, afhankelijk van hun woonsituatie en het inkomen van de ouders. Dit beperkt de studieschuld aanzienlijk. Ook in dat stelsel blijft er ruimte om extra geld te lenen bij Duo.

‘Je hebt studies waarvoor studenten meer kosten moeten maken, bijvoorbeeld aan te schaffen materiaal bij audiovisuele studies’, zegt Çoban. ‘We moeten voorkomen dat studieschuld een rol gaat spelen bij studiekeuze.’

Hoogleraar Van Dijk vindt het geen probleem dat de ene student met een hogere studieschuld zijn diploma haalt dan de ander. Persoonlijke situaties en achtergronden verschillen. Wel moet de individuele student zich goed afvragen of dat maandelijkse bedrag altijd zo hoog moet zijn, of dat het ook af en toe een tandje minder kan. ‘In de zomervakantie kunnen studenten vaak minder lenen zonder erop achteruit te gaan, maar dat doen ze doorgaans niet. Daar moeten we studenten wel naartoe krijgen’, aldus Van Dijk, die daarin een rol ziet voor financiële instanties als Duo en Nibud.

Particuliere studies

Particuliere studies zijn opleidingen die geen subsidie van de overheid krijgen. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) financiert voor veel studenten het overgrote deel van het collegegeld. Maar voor sommigen ligt dat anders, omdat ze geen studie volgen die volgens de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) recht daarop geeft. Wie de criteria voor die ‘kwaliteitsstempel’ niet haalt, is niet noodzakelijk inferieur. De NVAO stelt regels aan bijvoorbeeld de minimale lengte van een studie, waar instellingen als LOI en NCOI juist garen spinnen bij kortdurige scholing. Ook kan een opleiding nog in een pilotfase zitten.

Een studie zonder accreditatie kan nog steeds erkend zijn door het ministerie. Het diploma heeft dan evenveel waarde en studenten daarvan kunnen lenen bij Duo. Wel is het in principe onmogelijk om daarna door te stromen naar geaccrediteerde opleidingen, bijvoorbeeld bij de overstap van een bachelor naar een master. Studenten die voor een particuliere studie kiezen, wordt geadviseerd dat vooraf goed te onderzoeken. Want er bestaan, bijvoorbeeld via samenwerking met buitenlandse onderwijsinstellingen, ontsnappingsroutes.

Wettelijk is vastgelegd dat studenten maximaal duizend euro per maand kunnen lenen. Wie meer collegegeld aan de instelling moet betalen, mag daaroverheen. Wel moet de studie dan erkend zijn door het ministerie. Anders staat de opleiding niet geregistreerd bij Duo en kunnen studenten dus ook geen geld lenen.

Kim Teleng leende 2.000 euro per maand voor Internationaal Toeristisch Management.Beeld Sabine Van Wechem

‘Ik sta nu 60 duizend in het rood. Toch heb ik geen spijt’

Hbo-studie waar het meeste wordt geleend
Internationaal Toeristisch Management (hogeschool Tio, particuliere studie)

Gemiddeld geleend in februari 2020
1.566 Euro

Kim Teleng
25, derdejaars

Leengeschiedenis
2000 euro per maand

‘Ik ben deze maand, na een versneld traject van drie jaar, afgestudeerd. Het is moeilijk om nu een baan te vinden. Ik help bij bron- en contactonderzoek, maar hoop snel iets in mijn eigen sector te vinden. Ik heb door mijn studie een goed netwerk.

‘Ik hikte van tevoren wel tegen die kosten van de studie aan. Ik sta nu 60 duizend euro in het rood, dat is toch veel geld. Toch heb ik geen spijt, omdat de opleiding mij veel heeft opgeleverd. De studie is heel praktijkgericht en geeft veel ervaring.

‘De manier van afbetalen bij Duo speelt ook mee. Het bedrag dat je afbetaalt is afhankelijk van wat je verdient. Het is dus niet zo dat je heel krap bij kas komt te zitten, als je even geen inkomen hebt. In het slechtste geval wordt de schuld na 35 jaar kwijtgescholden. Door die regelingen hoef ik mij er minder zorgen over te maken.’

Frederique Visser leende voor universitaire fysiotherapie.Beeld Sabine van Wechem

‘Ik denk dat afbetalen geen issue is’

WO-studie waar het meeste wordt geleend
Universitaire fysiotherapie (SOMT, Amersfoort, particuliere studie)

Gemiddeld geleend in februari 2020
1.029 euro

Frederique Visser
20, derdejaars

Leengeschiedenis
Eerste twee jaar 1.071 euro, nu niks

‘Ik doe een universitaire studie fysiotherapie, de enige in Nederland. Door meer kennis over het menselijk lichaam op te doen, hopen we ons te onderscheiden van andere fysiotherapeuten. En we kunnen ook de onderzoekskant op. Er zijn al heel veel hbo-studenten fysiotherapie. Ik rondde vwo af, dus ik dacht: ik wil het graag op universitair niveau proberen.

‘De studie is particulier en kost bijna 14 duizend euro per jaar. Daarom heb ik de eerste twee jaar zo veel geleend. Voor dit jaar hebben mijn ouders een bedrag gespaard. Ik ben nog niet begonnen met afbetalen. Dat doe ik pas na mijn studie, als ik een baan heb.

‘Ik maak mij geen zorgen over die lening. Het afbetalen gaat over 35 jaar, het systeem zit goed in elkaar. Ik denk dat het geen issue is. Ook niet omdat ik een duurdere studie doe. Studenten die in Amsterdam wonen, moeten ook veel lenen.’

Daniel Bik leende nauwelijks voor Land- en watermanagement.Beeld Sabine Van Wechem

‘Ik had het geld niet nodig, ik werk bij een slagerij’

Hbo-studie waar het minste geleend wordt
Land- en watermanagement (Hogeschool van Hall Larenstein, Velp)

Gemiddeld geleend in februari 2020
293 euro

Daniel Bik
23, vierdejaars

Leengeschiedenis
In de eerste twee jaar 170 euro per maand, daarna niks

‘De eerste twee jaar heb ik geleend zonder daarbij echt na te denken. Daarna heb ik dat stopgezet. Ik had het geld niet nodig, want ik werk sinds mijn vijftiende bij een slagerij in Apeldoorn. En ik woon nog thuis, omdat de opleiding goed te bereizen is vanuit mijn woonplaats Beekbergen.’

‘Studenten bij ons hebben vaak een hele kleine lening of helemaal niks. Dat komt niet door het baanperspectief. Je verdient na deze opleiding al gauw rond de drieduizend euro per maand. Een logischere verklaring is dat velen nog thuis wonen.’

‘Daarnaast heeft bijna iedereen bij ons een baan naast de studie. Dat hoort bij onze mentaliteit: ouwehoeren en werken. Land- en watermanagement varieert van zelf met de voeten in de klei tot beleid schrijven voor grote projectontwikkelaars. Maar in heel de branche hangt een mentaliteit van aanpakken. Het gaat over deadlines halen, goede producten op tijd leveren. Dat zie je al terug in ons leengedrag, denk ik.’

Arian van Tilburg leent niet voor zijn studie Duitse taal en cultuur.Beeld Sabine Van Wechem

‘Mijn vader wil ons juist nu een boost geven’

Wo-studie waar het minst wordt geleend
Duitse Taal & Cultuur

Gemiddeld geleend in februari 2020
289 euro

Arian van Tilburg
18, eerstejaars

Leengeschiedenis
Niks

‘Mijn ouders sporen mij aan om niet te gaan lenen, vooral omdat het toch geadviseerd wordt . Ze helpen mijn collegegeld en kamerhuur te betalen. Veel studenten kloppen na hun studietijd bij hun ouders aan als ze in geldnood komen. Mijn vader wil ons juist nu een boost geven, zodat we daarna op eigen benen kunnen staan.’

‘Duitse Taal & Cultuur is een kleine studie. Wie de opleiding doet, is echt gepassioneerd ervoor en wil er iets mee. Ik heb het gevoel dat hoge kosten vooral gemaakt worden door studenten voor wie studeren een beetje bijzaak is. Bij ons zullen weinig mensen bij een studentenvereniging gaan.’

‘Dat ik zelf zuiniger ben, heeft niks met mijn studie en baanperspectief te maken. Dat heeft vooral met mijn opvoeding te maken. Er is mij geleerd bewust met geld om te gaan.’

Lees ook

Ga je studeren voor een dikke baan of om jezelf te ontwikkelen?
Sinds de invoering van het leenstelsel lijken studenten vaker op safe te spelen: een opleiding met goede kansen op een baan en een flink startsalaris. Maar studiekeuzecoaches adviseren om verder te kijken dan geld alleen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden