De r-klank wordt overal anders uitgesproken

Nederlanders spreken de r op minstens twintig manieren uit en de Gooise r is populair. Taalkundige Koen Sebregts promoveert 7 januari aan de Universiteit Utrecht op de verschillen.

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Wat is er toch met de r?

'Taalkundigen merkten al lang op: er zijn zoveel soorten r'en in het Nederlands. Niemand gebruikt maar één soort. Hoe kan dat?, vroeg ik me af. En waarom is dat niet zo bij andere klanken?'

En?

'De r is om te beginnen best een moeilijke klank. Een tong-r gaat bijvoorbeeld snel een beetje mis. Er ontstaat gauw variatie. Daarnaast: in Nederland staan we alles toe. Een huig-r of een tong-r; het maakt voor een nieuwslezer niet uit wat voor r die heeft. We merken het niet eens. Hoewel: Gooise r'en worden nog wél opgemerkt. Sascha de Boer kreeg wel eens commentaar.'

Die is wel in opkomst, blijkbaar. Hoe merk je dat?

'De Gooise r komt meer voor bij vrouwen en jonge mensen. Een verandering is dus in aantocht: vrouwen hebben volgens taalkundigen meer invloed op taalverandering. Het is trouwens een verkeerde term, Gooise r. Het is eerder een Randstad-r. Die ook nog eens op twee verschillende manieren wordt uitgesproken, ontdekte ik: met een gekrulde tongpunt of met de hele tong naar achter.'

Sacha de Boer Beeld ANP
Sacha de BoerBeeld ANP

En de Belgen?

'Ik onderzocht de uitspraak in Nederlandse en Vlaamse steden. Vlamingen blijken geen Gooise r te hebben. Ongeveer een derde heeft de huig-r, en wat opvalt, is dat dit nauwelijks verandert. De variatie is stabiel. De tong-r is lang de standaard geweest: vroeger hoorde je in Vlaamse media alleen maar tong-r'en.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden