Analyseverkiezingsprogramma PvdA

De PvdA wil terug naar de herverdelingspolitiek van Den Uyl

null Beeld Bas van der Schot
Beeld Bas van der Schot

Een voor een presenteren de politieke partijen hun verkiezingsprogramma’s. Vandaag: de PvdA, met een kompas dat uitslaat naar links tot zeer links.

Verkiezingsprogramma

Motto
Ons plan voor een eerlijker en fatsoenlijker Nederland

Boodschap
We moeten breken met het dogma van de privatisering

Opvallendste zin
‘Samen met velen kunnen we de hele wereld aan.’

Vier jaar geleden moest de Partij van de Arbeid schoon schip maken met het straffe bezuinigingsprogramma dat ze samen met de VVD had doorgevoerd. De slinger van het partijprogramma ging naar links, maar de kiezer vertrouwde het niet en het saldo was negen zetels, het slechtste resultaat ooit. Daarna voerde Lodewijk Asscher welbespraakt oppositie en bood royaal excuses aan voor de dwalingen uit de voorgaande periode. Tot de kinderopvangtoeslagenaffaire haar tol eiste en de PvdA twee maanden voor de verkiezingen een lijsttrekkerswisseling moest ondergaan.

Het verkiezingsprogramma 2021 lag klaar, met een voorwoord van Lodewijk Asscher. Lilianne Ploumen mag nu, met een eigen voorwoord, het gedachtegoed van de programmacommissie aan de man brengen. Onder leiding van senator en econoom Esther-Mirjam Sent is het een ‘kompas voor een eerlijk en fatsoenlijk Nederland’ geworden. Dat kompas mag links tot zeer links worden genoemd, in zowel sociaal-economisch als cultureel opzicht.

Van de strategie om terug te komen als brede sociaal-democratische partij is weinig terug te vinden. Dit programma ligt dicht bij GroenLinks, en met Lilianne Ploumen heeft de PvdA ook een partijleider met wortels in die partij.

De PvdA aan het roer

Het nieuwe verkiezingsprogramma ademt een bijna ouderwetse hervormingsgezindheid. De dagen van Joop den Uyl met zijn fundamentele herverdelingspolitiek lijken terug. Er komt een Wet Eerlijk Delen, met het recht op een bonus voor werknemers als er in het bedrijf dividend wordt uitgekeerd. Werknemers krijgen instemmingsrecht wanneer hun onderneming grote investeringsbeslissingen neemt. Voor de PvdA anno 2021 zijn het bedrijfsleven en de markt de kop van Jut. De partij wil breken met ‘het dogma’ van het privatiseren, ofschoon er ook buiten de partij nog maar weinigen zijn die dit ‘dogma’ aanbidden.

Daarvoor in de plaats moet ‘een fundamenteel andere inrichting van de samenleving’ komen. De uitvoering gaat naar publieke werken, met andere woorden de overheid. Het programma staat vol met voorschriften, verboden, rechten en garanties. Daarvoor moet eerst beleid komen, en dan moet het beleid worden uitgevoerd. Er komt een werkgarantie (voor de mensen) en een boete voor bedrijven als ze tekortschieten. Bedrijven moeten aantonen dat ze mannen en vrouwen gelijkelijk betalen. Ze moeten hun maatschappelijke missie vastleggen. Vooruitgang in de technologie kunnen we niet overlaten aan de markt.

De PvdA is duurzaam (‘Tata kan de eerste schone staalfabriek ter wereld worden’), maar wel voorzichtig als het gaat over windmolens en zonneweiden (‘we ontzien landbouw- en natuurgronden zoveel mogelijk’). En wel weer radicaal wat betreft gendergelijkheid. Vrouwen leven weliswaar langer dan mannen, stelt het programma vast, maar de kwaliteit van hun oude dag is lager aangezien de geneeskunde is gericht op de mannelijke norm. Er moet dus gender-sensitieve zorg komen.

Originaliteit

Net als vier jaar geleden is ongelijkheid het kernthema van de campagne. En net als toen wil de PvdA de Melkertbanen herintroduceren, die heten nu basisbanen. Vermogenden worden aangepakt, met een toptarief van 60 procent belasting boven de anderhalve ton. De kinderopvangtoeslagaffaire heeft ook bij de PvdA effect gesorteerd: kinderopvang wordt gratis, voor de bijstand geldt niet langer een sollicitatieplicht en evenmin een tegenprestatie.

Niet heel origineel maar wel nieuw is een progressieve visie op geschiedenis: cultureel erfgoed wordt voorzien van ‘de goede historische context’. Nederland maakt excuses voor het slavernijverleden en er komt een slavernijmuseum. Weliswaar is er plaats voor trots en vreugde, maar dan toch vooral wanneer er historisch onrecht wordt rechtgezet. Ambtenaren (krijgen het nog drukker, want ze) moeten naar een verplichte cursus omgaan met vooringenomenheid.

Haalbaarheid

De PvdA heeft zich voorgenomen niet meer zonder een andere linkse partij mee te doen aan de regering. Net als het stemgedrag in de Kamer sluit dit programma nauw aan bij GroenLinks, soms bijna letterlijk. Waar Jesse Klaver zijn aan Piketty ontleende bezwaren heeft tegen het ‘economisme’, is de sociaal-democratische variant de bezwaarlijke ‘financialisering’. De vraag dringt zich op wat deze partijen ervan weerhoudt te fuseren of op zijn minst nauw samen te werken.

De financiële onderbouwing van een en ander komt per begin maart. In het vorige programma was het streven nog het begrotingstekort binnen vier jaar weg te werken. Nu mikt het kompas ‘niet puur op de begroting, maar op het bouwen van een eerlijke, fatsoenlijke een duurzame economie’. De staatsschuld mag oplopen, en de rekening van de coronacrisis gaat naar ‘de vervuilers, de vermogenden en de multinationals’.

Het klinkt allemaal radicaal, maar bij de PvdA wordt de soep altijd iets minder heet gegeten. Partijcongressen kopen geen straaljagers, zoals het beroemde gezegde van minister Vredeling luidt. De partij wil regeren, en aangezien een linkse meerderheid ergens ver achter de horizon ligt, zal dat met VVD en CDA moeten. Omdat de tijdgeest ook bij die partijen links is, hoeft dat geen bezwaar te zijn. De moeilijkheid voor de PvdA is dat de kiezers weliswaar links zijn, maar vooralsnog niet op linkse partijen willen stemmen.

Hoofdpunten

• Huurverhoging tijdens de coronacrisis bevroren.

Extra investeringen in wonen, onderwijs, infrastructuur, innovatie.

• Kwijtscheldingsbeleid voor schulden aan de overheid verruimd.

• Minimumloon naar 14 euro per uur, koppeling met AOW en bijstand blijft gehandhaafd.

• Er komt een Eerlijk Werk Ombudsman die optreedt tegen misstanden in arbeidsverhoudingen.

• Sociale werkplaatsen blijven open en bieden een goede cao.

• Lonen stijgen mee met de economische groei, wettelijk vastgelegd.

• Groen beleggen wordt de norm, banken en pensioenfondsen mogen niet langer in vervuilende activiteiten beleggen.

• De PvdA steunt het pensioenakkoord; sneller indexatie, voorkomen van ‘onnodige’ pensioenkortingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden