De PvdA moet weer volkspartij worden

De sociaal-democratie heeft alle belang bij het besef dat 'nationale identiteit' geen besmet begrip meer is.

Lees de tekst van de Internationale, en je proeft de sfeer die heerste in het prille begin van de socialistische beweging. Arbeidsomstandigheden waren slecht, lonen laag, woonomstandigheden abominabel, en dubbeltjes bleven dubbeltjes. Er was echt iets om tegen in verzet te komen. Wereldwijd pakte een unieke volksbeweging de handschoen op, die de intellectuele voorhoede van die tijd en het proletariaat verenigde. Deze twee groepen werden verbonden door een gezamenlijk doel: gerechtigheid, gelijkheid en emancipatie.


De PvdA, erfgenaam van die beweging, bestaat 65 jaar. Reden voor een feestje op 1 mei, zou je zeggen. De werkelijkheid is echter niet zo feestelijk. Vele nazaten van het proletariaat van 125 jaar geleden hebben nu een hekel aan de PvdA en hebben hun heil gezocht bij Fortuyn en Wilders. En de PvdA heeft het er zelf naar gemaakt. De partij is toe aan een reality check en een grote schoonmaakbeurt.


Na de Tweede Wereldoorlog werden zuilen ontmanteld, liepen kerken leeg, werden Hollandse klompen vervangen door Amerikaanse Nikes en kwamen mensen uit landen als Marokko en Turkije massaal naar Nederland. Sociale verbanden en structuren brokkelden af, oude zekerheden verdwenen en we werden in onze wijken geconfronteerd met vreemdelingen die al snel waren oververtegenwoordigd in de criminaliteitsstatistieken en de sociale zekerheid. Tegelijkertijd deed de islam zijn intrede, waarvan een aantal aspecten haaks staat op Nederlandse waarden en normen.


Daarnaast werd globalisering een nieuwe splijtzwam in de samenleving; hoogopgeleiden kunnen wereldwijd terecht, terwijl de rest van Nederland gebonden is aan de regio en dit fenomeen ziet als een bedreiging. De laatste groep zag banen naar India verdwijnen, Polen de grens oversteken en Nederlandse soevereiniteit worden overgeheveld naar anonieme technocraten in Brussel. De vaste grond onder onze voeten verdween. Er ontstonden verwarring en onzekerheid over de vraag wie we zijn.


Je zou zeggen dat de PvdA daarop een antwoord heeft. Wiardi Beckman zag voor de 'nationale gedachte' een prominente plaats weggelegd in de sociaal-democratie. Drees was kritisch over immigratie. Maar helaas kantelde onze houding ten opzichte van identiteit en de aanwas van nieuwkomers, met dank aan de revolte van eind jaren zestig. Een revolte die het cultuurrelativisme en de bijbehorende 'weg met ons'-mentaliteit baarde. Waar je zou verwachten dat juist een volkspartij als de PvdA minder snel zou meegaan in de culturele zweverigheid van de soixante-huitards, bleek het tegendeel waar. De zakelijke toon van Drees over immigratie en integratie werd vervangen door de jubelklanken van de hippies van Nieuw-Links.


De gevoelens van ontheemding in de volkswijken, de toenemende onveiligheid en de uitkeringsafhankelijkheid van veel nieuwkomers werden genegeerd. Diversiteit was immers een verrijking? Het wrange was dat door deze ideologie PvdA'ers die in 1968 demonstreerden voor vrouwenrechten, de grootste verdedigers werden van de achterstandspositie van de vrouw bij de nieuwkomers. Dat hoorde bij de cultuur. Omdat het cultuur is, mag je daar niet over oordelen, aangezien een andere cultuur een verrijking is.


Over identiteit mocht niet worden gesproken. De catastrofale Tweede Wereldoorlog, toen in Duitsland het eigen volk werd verheerlijkt, droeg hieraan bij. Het was not done om de identiteit van ons land te benoemen, want dat is bruin nationalisme. Andere culturen in het zonnetje zetten, was echter geen probleem.


Maar men raakte niet alleen inhoudelijk vervreemd van de achterban. Waar de sociaal-democratie begon als een beweging tegen het establishment, werd de PvdA daar nu onderdeel van. PvdA'ers maakten een 'lange mars door de instituties' en kwamen overal aan de knoppen te zitten. Tenenkrommend zijn de anekdotes over PvdA-politici die mensen die zich onveilig voelen, voorhouden dat ze niet moeten zeuren omdat het toch echt 2 procent veiliger is geworden. Of denk aan al die keren dat zo'n 'eerlijk delende' PvdA-directeur van een woningbouwcorporatie zijn zakken bleek te vullen met geld van de huurders. Of aan Eveline Herfkens, die haar foutieve declaraties bij de VN verdedigde met een air dat een 19de-eeuwse aristocraat niet had misstaan.


Niet alleen verwerd de PvdA tot bestuurderspartij, maar het ontbrak ook aan een verhaal dat hoog- en laagopgeleiden, autochtonen en allochtonen kan verbinden. Zo faalde de PvdA als volkspartij en blies ze wind in de zeilen van populisten. Deze partijen leken beter te weten wat er speelt. Ze appelleerden aan een gevoel van nationale identiteit. Grote groepen uit onze traditionele achterban voelden zich daardoor aangesproken. Tegelijkertijd beantwoordden grote groepen hoogopgeleiden de vrijzinnige lokroep van D66 en GroenLinks, aansluitend bij hun positieve wereldbeeld.


Negen jaar na de monsterzege van de LPF lijkt de PvdA nog steeds niet tot de kern van de zaak te zijn doorgedrongen. We hebben het over eerlijk delen en denken dat kiezers vanzelf in onze armen vliegen als ze de gevolgen van Ruttes plannen in hun portemonnee voelen.


Wat moet de PvdA dan wel doen? Allereerst moet een brede volkspartij snappen wat er in de samenleving gebeurt. Weg met alle bestuurders die neerkijken op het volk. Verwelkom bevlogen sociaal-democraten die met beide benen op de grond staan en met passie het volk vertegenwoordigen. De partij moet doordrongen zijn van de urgentie van de uitdagingen waar Nederland een antwoord op zoekt. Dus geen gemier over procentjes koopkracht, maar antwoorden zoeken op de grote vraag die in onze ontzuilde, globaliserende en geïndividualiseerde samenleving speelt: wat is onze identiteit en waar horen wij bij? Wiardi Beckman zei ooit: 'Voor de duizenden, die losgeslagen van hun ankers zoeken naar vaste grond, is het eigen land de uitkomst.' Wanneer is dat land de uitkomst? Als mensen zich herkennen in de basale wetten, waarden en gebruiken van dat land en het gevoel hebben dat ze onderdeel zijn van het grotere geheel.


Daarom moet de PvdA de ideologie van het cultuurrelativisme en de 'weg met ons'-mentaliteit definitief van zich afschudden. Zodat we het aandurven waarden als gelijkheid tussen man, vrouw, homo en hetero, vrijheid, veiligheid en solidariteit vol trots uit te dragen. Zodat we duidelijk grenzen durven stellen aan eenieder die hier inbreuk op maakt, of dat nu uit een andere cultuur voortkomt of niet. Zodat we alle lagen van het land bijeenbrengen. En zodat al diegenen die losgeslagen zijn van hun ankers, weer vaste grond onder de voeten krijgen.


De auteurs zijn respectievelijk voorzitter en politiek secretaris van de Jonge Socialisten in de PvdA. Ze vinden dat hun partij het cultuurrelativisme en de 'weg met ons'-mentaliteit van zich moet afschudden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden