'De PvdA maakt de PVV salonfähig'

Het schrijvend geweten van de PvdA en ex-Eerste Kamerlid Rudy Rabbinge, auteur van menig beginsel- en partijprogram, stapt op. 'Als de partij de eigen tradities op de mestvaalt gooit, kan ik niet anders.'

De PvdA is 'beginselloos, opportunistisch en reactief'. De partij 'wordt steeds meer geregeerd door de middelmaat'. Redenen voor professor Rudy Rabbinge, meermalen co-auteur van beginsel- en partijprogramma's van de PvdA, om zijn lidmaatschap op te zeggen. 'Partijvoorzitter Ploumen geeft me met zoveel woorden nog gelijk ook.'


Rabbinge, Eerste Kamerlid van 1990 tot 2007 en hoogleraar Duurzame ontwikkeling en voedselzekerheid aan de Universiteit van Wageningen, doet zijn uitlatingen in het deze week te verschijnen nummer van het tijdschrift Wageningen World. Rabbinge geniet internationaal groot gezag. Hij maakt deel uit van het vijftien leden tellende High Level Panel of Experts van de Verenigde Naties, dat adviezen uitbrengt op gebieden als landbouw, ecologie en klimaatverandering.


'Ik heb me bijna een halve eeuw intens verbonden gevoeld met de PvdA', zegt Rabbinge in een telefonische toelichting, 'maar nu de partij haar eigen tradities op de mestvaalt gooit, kan ik niet anders dan opstappen. De PvdA laat zich steeds meer leiden door marktoverwegingen, door de economie. In de sociaal-democratie hoort de markt een middel te zijn, een instrument om de eigenlijke doeleinden te verwezenlijken: een eerlijke verdeling van inkomen, kennis en macht. Die ijknorm raakt meer en meer op de achtergrond.'


Rabbinge is net als Marcel van Dam, die eerder de PvdA verliet, een sociaaldemocraat die in de jaren zeventig naam maakte. Hij werd door toenmalig PvdA-leider Den Uyl gevraagd voor diens roemruchte kabinet, maar weigerde een post. Hij verwijt de PvdA anno 2011 'veel te weinig oog' te hebben voor de Derde Wereld. 'Begin deze eeuw formuleerden we in de Verenigde Naties de Millenium Development Goals voor 2015. Voorop stond het streven de honger in de wereld uit te bannen. De armoede zou worden gehalveerd. Daar is niets van terecht gekomen. Sterker: er is sprake van achteruitgang. Mede door de opstelling van de Nederlandse regering - waar de PvdA in de afgelopen kabinetsperiode deel van uitmaakte. Ik heb de kopstukken van mijn partij veel te weinig over dit soort onderwerpen gehoord. Internationale solidariteit telt niet meer. Treurig.'


Onder het kopje 'opportunistisch, beginselloos en reactief' schaart Rabbinge ook de opstelling van de PvdA inzake de politiemissie in Kunduz. 'In plaats van instemmen met het voorstel van het kabinet, had de PvdA moeten voorstellen dingen te doen die leiden tot structurele verbeteringen in dat land. Ik ben daar drie jaar geleden geweest om te onderzoeken hoe Afghaanse boeren kunnen worden bewogen te stoppen met de opiumteelt. Besteed Nederlands geld nou niet aan een betrekkelijk zinloze missie die toch weer militair van aard zal blijken, compleet met gevechten en ander geweld, maar aan programma's waardoor boeren kunnen omschakelen naar de teelt van andere gewassen.'


Samen met onder andere Kofi Annan, voormalig secretaris-generaal van de VN, runt Rabbinge de Alliance for Green Revolution in Africa. 'Ik spreek hem regelmatig, we zijn persoonlijke vrienden geworden. Hij zegt tegen mij: 'Wat is er toch bij jullie aan de hand?' Dan doelt Kofi op de haatzaaierij en de anti-islamhouding van de PVV, het verregaande nationalisme en de negatieve houding tegenover Europa. 'Ik deel je zorg,' zeg ik dan, 'maar het gaat niet om het merendeel van de Nederlanders. Er zijn gelukkig nog veel mensen die wél op een verlichte wijze naar de wereld kijken. En dat is nog dominant.' Ik zeg nóg, want de PvdA is bezig de PVV salonfähig te maken. Steeds vaker laat de partij zich door de PVV in hetzelfde kamp lokken. Zo flirt Plasterk bijvoorbeeld met Wilders als het gaat om de financiële crisis in Europa.'


Enkele maanden geleden zegde Rabbinge in stilte zijn PvdA-lidmaatschap op. 'Een rotmoment, ik hikte er enorm tegenaan.' Hij kreeg een uitnodiging van PvdA-voorzitter Lilian Ploumen. 'We spraken een klein uur met elkaar in de Tweede Kamer. Ploumen gaf me min of meer gelijk. Ook zij vond dat de PvdA te weinig weerwerk gaf aan VVD, CDA en PVV. 'Als jij dat vindt', zei ik, 'doe er dan wat aan.' Ze zou van zich laten horen, beloofde ze. Ik heb er niks van gemerkt.'


Dat de PvdA het slecht doet in de peilingen verbaast Rabbinge niet: 'Ik ben niet de enige die ziet dat de PvdA net zo vaag en halfbakken begint te worden als het CDA. Ik denk dat het zo gewoon niet langer kan. Hopelijk komt er iets in de PvdA in beweging tegen deze koers. Ik hoop oprecht dat de partij opleeft. Dat is hard nodig, want de hele Nederlandse democratie is door het oprukkende populisme in gevaar. Daar gaat de PvdA te veel in mee. Mede daardoor komt er steeds meer ruimte voor het uiten van fascistoïde gevoelens.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden