De PvdA keert terug naar zichzelf

De PvdA breekt in haar nieuwe verkiezingsprogramma op essentiële punten rigoureus met het kabinetsbeleid en met coalitiepartner VVD. Zo keert de partij zich tegen marktwerking in de publieke sector. Een risico als de PvdA wil doorregeren.

Beeld Bas van der Schot

Vier jaar geleden was de wereld een stuk overzichtelijker voor de PvdA. Toen had de partij ongehinderd oppositie gevoerd tegen Rutte I en was het alleen nog zaak het initiatief op de linkerflank terug te pakken van de SP. Dit keer wordt meer politieke lenigheid gevraagd van de opstellers van het programma. Onder leiding van oud-staatssecretaris Wim Meijer staan zij voor de schier onmogelijke taak trots uit te stralen voor vier jaar regeren en zichzelf tegelijkertijd te bevrijden uit de omhelzing van Mark Ruttes VVD.

Het programma doet daarom al op de eerste pagina's een beroep op Joop den Uyl en zijn 'smalle marges van de democratie': regeren is behelpen maar wie niet regeert, zal ook niets realiseren. 'Het is niet altijd goed gegaan (...) maar wij hebben gestreden voor verandering, het herstel is aantoonbaar en wij zijn verheugd over resultaten die het verschil maken.'

De PvdA heeft schoon schip gemaakt in tijden van crisis en gaat nu weer met volle kracht linksaf - dat is het beeld dat de partij van zichzelf hoopt neer te zetten.

De PvdA aan het roer

Ongehinderd dagdromen over het ideale land - de belangrijkste functie van een verkiezingsprogramma - zit er dit keer simpelweg niet in. Voortdurend kijkt de partij over z'n schouder achterom. 'Eerlijk is eerlijk: het kabinet heeft ook maatregelen genomen die wij als PvdA anders hadden genomen als wij het alleen voor het zeggen hadden gehad.'

Waarna het afwerpen van de ongewenste ballast dan toch begint. Soms gaat dat uiterst voorzichtig, zoals bij de studiefinanciering: 'Wij willen de effecten van het studievoorschot monitoren en zo nodig bijstellen.'

Motto
Een verbonden samenleving

Boodschap
Er is een nieuw fundament gelegd; nu kunnen we weer vooruitkijken

Opvallendste zin
‘De cijfers zeggen dat het beter gaat. Maar cijfers zijn geen mensen.’

Soms gaat het via de vlucht naar voren, door onderwerpen op te pakken waarvoor Rutte II niet veel aandacht had. Zoals de integratie. De PvdA wil via nieuwe bouwnormen de segregatie terugdringen: gemeenten worden verplicht per wijk voor gemengd huizenaanbod te zorgen.

Soms ook gaat het met luid geraas, zoals met de AOW-leeftijd (vroeger stoppen moet toch weer kunnen), het asielbeleid (dat veel gastvrijer moet) en zoals in de zorg: ook de PvdA keert zich tegen het eigen risico in de zorgverzekering en tegen de marktwerking: er komt één uniforme polis voor het basispakket. Verzekeraars mogen daarop niet langer concurreren.

Partijleider Diederik Samsom voorafgaand aan de presentatie van het conceptverkiezingsprogramma voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017. Beeld anp

Originaliteit

+ Niemand zal de PvdA nog verwarren met de VVD.

- In de strijd tegen de 'kansenkloof' wordt het dringen om aandacht.

Het is een onmiskenbare politieke trend: in navolging van GroenLinks, SP, D66, CDA en ChristenUnie bestempelt de PvdA de groeiende ongelijkheid tot hét thema van de campagne. De missie van het volgende kabinet is niet economisch maar maatschappelijk: 'Het gaat nadrukkelijk om de sociale staat van ons land. Daarin ligt de grote opgave voor de politiek.'

Dat resulteert in een reeks voorstellen om uitsluiting en achterstand tegen te gaan, in het onderwijs, op de arbeidsmarkt, in het uitgaansleven. Er komt educatieve kinderopvang voor alle kinderen (of de ouders nou wel of niet werken), de definitieve schoolkeuze wordt uitgesteld, voortaan solliciteert iedereen anoniem bij de overheid, de straffen voor racistisch gedrag gaan omhoog.

Ook opvallend: een nieuwe variant op de voormalige gesubsidieerde Melkertbanen: de overheid neemt 100 duizend conciërges, conducteurs, terreinknechten en opruimkrachten aan. Die gaan 'belangrijke publieke functies' invullen op scholen en andere publieke plaatsen. In ruil daarvoor krijgen ze maximaal 120 procent van het minimumloon.

Politieke haalbaarheid

+ De PvdA blijft mikken op regeringsverantwoordelijkheid.

- De kiezers zullen nog een flinke ommezwaai moeten maken.

De PvdA loopt in dit programma niet weg voor de afgelopen jaren en kiest ook niet bij voorbaat voor een paar jaar uithijgen in de oppositie. Regeren zonder VVD, CDA en/of D66 zal niet gaan. Daarom wil de PvdA het verwijt van luchtfietserij of financiële roekeloosheid vermijden. Ja, de partij wil een grotere overheid en minder 'doorgeslagen marktwerking', maar het moet wel betaald. Grote ingrepen zoals het schrappen van het eigen risico worden gedekt (belastingverhoging voor iedereen) en aan het eind van de volgende regeerperiode moet het begrotingstekort verdwenen zijn.

In die wil om door te regeren ligt meteen ook het risico: kan de PvdA nogmaals pleiten tegen marktwerking en voor een gastvrijer asielbeleid om hierop vervolgens weer concessies te doen aan coalitiepartners? De kans dat de volgende partijleider dat aandurft, is klein. Evenals de kans dat het niet nodig is omdat het volgende kabinet naar links overhelt.

Al houdt de PvdA zelf uiteraard vol dat dat veel te pessimistisch is. Eerst maar eens een partijleider kiezen.

Hoofdpunten

- Met gerichte bouwplannen wordt verdere segregatie in wijken voorkomen
- Extra investeringen in gemengde scholen
- Hogere straffen voor racisme
- Het eigen risico in de zorgverzekering verdwijnt
- Kilometerheffing vervangt de wegenbelasting
- Anoniem solliciteren wordt de norm bij alle overheden en (semi) publieke instellingen
- De burger krijgt het laatste woord in correctieve referenda
- Gerichte hervestiging van vluchtelingen in Europa. Nederland loopt hierin voorop
- Hogere belasting voor banken
- De Europese en Nederlandse klimaatdoelstellingen worden ambitieuzer en wettelijk vastgelegd in een Klimaatwet
- Invoering van een basisverzekering tegen arbeidsongeschiktheid voor zzp'ers
- Betaald ouderschapsverlof van drie maanden voor vaders en partners
- 100.000 gesubsidieerde banen voor conciërges, toezichthouders, terreinbeheerders, enz.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden