ANALYSE

De PvdA is weer eens met zichzelf bezig - en hoe

Partijperikelen

Verwijten vliegen over en weer in de top van de PvdA, terwijl de peilingen blijven dalen. Kan de partij van haar fouten blijven leren?

PvdA-leider Diederik Samsom. Beeld Freek van den Bergh

'Ik vind het stom en fout,' zegt partijvoorzitter Hans Spekman nadat hij voor de ingang van de Tweede Kamer zijn sigaret heeft gedoofd. 'Felix zou beter moeten weten.' Dat denken meer mensen nadat ze het interview met Felix Rottenberg (en Jan Marijnissen) in Vrij Nederland hebben gelezen. Rottenberg is een man van gewicht binnen de partij. Hij is voorzitter van het wetenschappelijk bureau, hij stelt de nieuwe Kamerlijst samen voor de volgende verkiezingen en op het vorige PvdA-fractieweekend leidde hij nog alle discussies. Zo'n man weet toch beter dan dat hij per ongeluk Diederik Samsom 'afserveert'?

Twee citaten uit het interview: 'Samsom heeft weloverwogen het risico genomen een verdedigende rol te spelen in plaats van een aanvallende. Dan word je de bedrijfsleider van het kabinet.' En: 'Mannen als Samsom en Dijsselbloem hebben zich aan dit kabinet gecommitteerd. Ze geloven nog steeds dat de PvdA het op deze manier redt. Dat ís niet zo!'

Over het partijleiderschap doet Rottenberg niet geheimzinnig. Samsom zou zich kunnen ontwikkelen tot 'een geweldige minister van Duurzaamheid'. Vicepremier Asscher is geschikt om de waarden van de PvdA uit te dragen. 'Lodewijk Asscher is daar heel actief mee bezig. Die heeft het in zich.'

Besloten vergadering

De woorden staan nog niet op het web of de crisissfeer is voelbaar op de PvdA-burelen in de Tweede Kamer. Cameraploegen hangen rond bij de fractievergaderzaal, journalisten struinen door de gangen, andere partijen smullen op een afstandje: de PvdA opent als vanouds het vuur op zichzelf.

In de besloten vergadering houdt Samsom het kort, aldus ingewijden. Hij wil gewoon verder met de belangrijke zaken. Met dit soort dingen gaat hij zich niet bezighouden. Hetzelfde zal hij ook de hele dag tegen journalisten verklaren.

Enkele Kamerleden vertonen tijdens de fractievergadering meer emoties. Kan Rottenberg wel aanblijven als voorzitter van de selectiecommissie, vraagt een enkeling zich hardop af. Menig Kamerlid ziet hem liever vandaag dan morgen vertrekken.

Onrust over de rol van Rottenberg is er al langer binnen de fractie. De oud-partijvoorzitter staat bekend als iemand die hard ingrijpt en Spekman zou hem volledige vrijheid hebben gegeven. Zeker de mensen die zich altijd achter het kabinetsbeleid hebben geschaard, voelen de bui hangen.

Hans Spekman. Beeld anp

Gewoon doorgaan

Spekman, die zelf ook kritiek krijgt tijdens het fractieberaad omdat hij in een interview in de Volkskrant uithaalde naar PvdA-minister van Onderwijs Jet Bussemaker, maakt al snel duidelijk dat Rottenberg gewoon kan blijven. Hij heeft 's ochtends uitvoerig met 'Felix' gesproken. Die betreurt de commotie. 'Nu moet hij verder met zijn werk', aldus Spekman. 'Van fouten kun je leren.'

Rottenberg zelf wil ook gewoon doorgaan, melden ingewijden.

Na afloop willen Kamerleden zo min mogelijk woorden vuil maken aan het voorval, in de hoop dat het snel 'overwaait'. 'Jammer dat we nu weer met ons zelf bezig zijn', zegt Kamerlid Mohammed Mohandis. 'Net nu we resultaten van het kabinetsbeleid kunnen laten zien en er een mooie begroting aankomt.' Kamerlid Duco Hoogland reageert nog laconieker: 'Dit is Felix. Intellectueel, provocerend, sprankelend.'

Dat het borrelt binnen de partij is desondanks voor iedereen duidelijk. Zaterdag pleitte Spekman in de Volkskrant voor meer confrontatie met de VVD. Dinsdag oppert Rottenberg in Vrij Nederland dat er 'radicale conclusies' moeten worden getrokken uit de neergang van de partij onder Rutte II. 'Anders worden we weggevaagd.'

Bewuste campagne

Toch is er geen sprake van een bewuste campagne tegen Samsom, beweren ingewijden. Spekman wist tot dinsdagochtend niets van het interview van Rottenberg. Die had begin augustus met Vrij Nederland gesproken en nooit iets van zich laten horen. Dat het verhaal nu vlak voor Prinsjesdag uitkomt, had de PvdA-coryfee niet voorzien. Vervelend.

Rottenberg betreurt de ophef, maar hij neemt zijn woorden niet terug. Dat zou ook moeilijk kunnen, want veel PvdA'ers delen zijn opvattingen, bijvoorbeeld over de kabinetsformatie die 'overhaast' en 'ondoordacht' zou zijn geweest. Dat de partij in een wurggreep van de VVD zit, is eveneens een terugkerende klacht.

Rottenbergs omhelzing van Asscher is voor niemand een verrassing. De twee hebben al langer een innig contact. In zijn columns in Het Parool is Rottenberg vaak zeer lovend over de vicepremier. Ook dat sluit aan bij de stemming binnen de partij. Anders dan Samsom wordt Asscher niet als 'bedrijfsleider' van dit kabinet gezien. In peilingen is hij steevast populairder dan de huidige partijleider.

Partijvoorzitter Spekman houdt desondanks vol dat Samsom ook bij de volgende verkiezingen weer lijsttrekker kan zijn. 'Wat mij betreft krijgt Samsom een kans. We branden mensen veel te snel af.'

Samsom houdt zich op de vlakte over zijn toekomstplannen. De komende dagen dient hij het omstreden asielcompromis met de VVD te verdedigen. Na Prinsjesdag moet hij weer in debat met alle fractievoorzitters over de begrotingsplannen van Rutte II, liefst zonder over te komen als 'bedrijfsleider van het kabinet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.