DE PVDA EN DE STAATSSCHULD

IN de PvdA woedt een debat over de besteding van de meevallers op de rijksbegroting. De werkgroep economie van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau, pleit in Schuld en Solidariteit voor één bestemming: het aflossen van de staatsschuld....

De PvdA-fractie in de Tweede Kamer wil ook aflossen, maar acht daarnaast extra 'investeringen in de kennissamenleving' nodig. De confrontatie vond afgelopen maandag plaats. Het werd een frontale botsing van de economische logica van de WBS met de politieke logica van de Kamerfractie, vertegenwoordigd door financieel specialist Ferd Crone en fractievoorzitter Ad Melkert.

Op het eerste gezicht leken de verschillen tussen de WBS en de fractie subtiel. Dat kwam door de manier waarop de WBS-economen het debat wilden voeren. Namelijk als een lesje van gediplomeerde economen aan de dilettanten van de Tweede-Kamerfractie.

Vooral de oudere economen, onder wie Victor Halberstadt, vroegen zich hoofdschuddend af of jongelui als Ferd Crone - 'ik herinner me jou als een extreem-linkse marxistische student' - nog wel wisten wie Hofstra (minister van financiën onder de oude Drees) en Willem Drees junior (thesaurier-generaal en hoogleraar in de overheidsfinanciën) waren.

Dat was de goeie oude tijd. Halberstadt riep in herinnering hoe hij veertig jaar geleden zijn debuut maakte in de WBS-werkgroep. 'Hofstra zei tegen mij: laten we elkaar tutoyeren. Noem mij maar Hofstra'. Willem Drees, toen nog Drees junior, was voorzitter van die werkgroep.

De geest van Drees, de kampioen van de 'gulden financieringsregeling', is voelbaar aanwezig in Schuld en Solidariteit. De gulden regel houdt in dat de overheid alle gewone uitgaven moet financieren uit belastingheffing. Voor investeringen die zichtbaar rendement op leveren, zoals een schoolgebouw of een electriciteitscentrale, mag de overheid wel geld lenen.

Met andere woorden: als Melkert meer wil uitgeven aan onderwijs en onderzoek, moet hij dat betalen uit hogere belastingen of uit bezuinigingen op andere posten van de rijksbegroting. Die uitgaven mogen geen investeringen worden genoemd. De Staat der Nederlanden wordt niet rijker, maar armer van duurdere leraren, wanneer deze worden gefinancierd door schulden te maken. Of, beter gezegd, door schulden trager af te lossen.

De economische logica is die van de lange termijn. De staatsschuld moet worden afgelost om in de toekomst nieuwe investeringen te kunnen doen, de burgers meer ruimte te geven hun eigen voorkeuren te volgen en problemen als de vergrijzing aan te pakken.

Het WBS verhaal klopt, maar wat heeft de PvdA-fractie eraan? Melkert opereert in de politieke logica van het hier en nu. Die logica vraagt om een stellingname van de PvdA die recht doet aan het moeizaam verworven vertrouwen in de sociaal-democraten als betrouwbare schatkistbewaarders, maar ook perspectief biedt op een betere publieke sector waarin het aantrekkelijk werken is.

Melkerts redenering gaat als volgt. Er is een overvloed aan meevallers. Economen én politici zijn het erover eens dat die extra miljarden niet voor extra lastenverlichting moeten worden aangewend. De belastinghervorming is wat dat betreft mooi genoeg.

Dus blijft er erg veel over voor aflossen en/of 'investeren' in de publieke sector. Melkert ziet ruimte om de komende vier jaar negen miljard meer uit te geven dan was voorzien en afgesproken. Bij een economische groei van 2,5 procent per jaar blijft er volgens hem nog een slordige 30 miljard voor vermindering van de staatsschuld over.

Melkert constateert vervolgens dat Nederland achterloopt op andere rijke landen met zijn uitgaven aan onderwijs en onderzoek. Naar schatting honderd procent van de scholen in de vier grote steden, aldus Melkert, kampt met ernstige hygiënische problemen. De klassen zijn te groot, de salarissen, ook na het CAO-akkoord dat minister Hermans vorige week bereikte, te laag.

Het wetenschappelijk onderzoek wordt volgens Melkert afgeknepen, waardoor jong talent de universiteiten mijdt. Het probleem wordt versterkt doordat ook het bedrijfsleven steeds minder investeert in onderzoek. Conclusie van de fractievoorzitter: een hogere ambitie van Nederland is nodig om economische groei in de toekomst veilig te stellen.

Melkert voegt er aan toe dat zijn investeringsprogramma afhankelijk is van de beschikbaarheid van docenten en onderzoekers. Als die er niet zijn, moet de investering worden uitgesteld.

Prima. Maar het onderwijs wordt niet alleen aantrekkelijker door hogere lonen. De leraar wint alleen zijn aanzien terug, wanneer hij wordt bevrijd van de Haagse bevoogding. Die logica moet de PvdA zich ook nog eigen maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden