NieuwsPvdA

De PvdA, een van de initiatiefnemers van het leenstelsel, wil nu de studiebeurs weer terug

Een van de partijen die het studieleenstelsel wilde invoeren, wil er nu vanaf. De PvdA wil in het nieuwe verkiezingsprogramma de basisbeurs terug en de schade van de afgelopen jaren compenseren. 

Politiek leider Lodewijk Asscher houdt een toespraak tijdens het jaarlijkse partijcongres van de PvdA.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Eerder al lieten D66 en GroenLinks weten terug te willen naar een (gedeeltelijke) beurs. In 2014 steunden ook zij nog de invoering van het leenstelsel. De politieke steun voor het studieleenstelsel brokkelt daarmee langzaam af. 

Het idee voor een ‘sociaal leenstelsel’ ontsproot begin deze eeuw in de PvdA vanuit de overtuiging dat ‘de bakker niet hoefde te betalen voor de opleiding van het zoontje van de advocaat’. De studiebeurs stond in de PvdA te boek als een zeer denivellerende regeling. In het kabinet-Rutte II (van VVD en PvdA) volgde de invoering van het leenstelsel. Toenmalig PvdA-minister Jet Bussemaker van Onderwijs noemde haar wetsvoorstel ‘evenwichtig’ en ‘zeer noodzakelijk’. De aanvullende beurs, die is verbonden aan het inkomen van de ouders, ging omhoog. Het leenstelsel leverde een bezuiniging op van 1 miljard euro, waarover werd afgesproken dat die ten goede zou komen aan het hoger onderwijs.

Het stelsel ligt sindsdien onder vuur. Studenten protesteerden voortdurend en krijgen nu steeds meer voet aan de grond op het Binnenhof. Vorig jaar al dacht de PvdA aan een verruiming van de grens voor een aanvullende beurs, maar in het programma kiest de partij nu voor verdere rigoureuze ingrepen. Niet alleen de basisbeurs keert terug: de investeringen in het hoger onderwijs en de ruimere aanvullende beurs blijven overeind. Ook zou de generatie studenten die geen basisbeurs ontving ‘compensatie’ moeten krijgen. Dit alles – bij elkaar een miljardenoperatie – wordt betaald uit ‘een progressiever belastingstelsel, met een toptarief van 60 procent voor de hoogste inkomens’.

Leenangst

Esther-Mirjam Sent, PvdA-senator, hoogleraar economie in Nijmegen en voorzitter van de programmacommissie, zegt: ‘De solidariteit uit het sociaal leenstelsel staat nog steeds voorop. Maar we zien dat het tot leenangst en onzekerheid onder studenten leidt. Daarom laten we dat spreekwoordelijke zoontje van de advocaat straks meer belasting betalen als hij veel verdient. Het is een bijdrage na afloop van de studie, in plaats van tijdens. Maar nog steeds solidair.’

GroenLinks werkt ook aan een alternatief en onlangs maakte D66, een andere steunpilaar onder het leenstelsel, eveneens een terugtrekkende beweging in het verkiezingsprogramma. ‘Voortaan hebben alle studenten van wie de ouders tot 70 duizend euro per jaar verdienen recht op een studiebeurs van maximaal 400 euro.’ Volgens D66 krijgen daardoor zes van de tien studenten weer recht op een studiebeurs. Geld dat toch nog wordt geleend, moet bij goede prestaties kunnen worden omgezet in een gift.

De VVD staat nog wel achter het studievoorschot. CDA en ChristenUnie waren altijd al tegen. Met de ommezwaai bij drie van de vier leenstelsel-partijen is het zeker dat een eventuele terugkeer van de basisbeurs onderwerp wordt in de kabinetsformatie volgend jaar.

In het PvdA-programma maakt de ommezwaai deel uit van een pakket om de ‘kansengelijkheid’ in het onderwijs te bevorderen. ‘Onderwijs moet de ultieme gelijkmaker zijn, maar dat is het in de praktijk nu niet’, aldus Sent. Dat leidt tot opvallende voorstellen. Zo moet de opleiding tot leraar gratis worden. ‘Te weinig leraren en te weinig gemotiveerde leraren zijn een grote bedreiging voor de kwaliteit van het onderwijs’, zegt Sent. De Pabo wordt een ‘rijksacademie’ waar de opleiding tot leraar door de overheid wordt betaald, mits docenten daarna minstens vijf jaar in het onderwijs werkzaam zijn.

Verder wil de partij een gratis voorschool vanaf 0 jaar, open van acht tot zes uur, ‘onafhankelijk van wat je ouders doen’. Ook de basisschool moet de hele dag open zijn. De kinderopvangtoeslag kan dan worden afgeschaft. Pas na de tweede klas van de middelbare school krijgen leerlingen een definitief schooladvies. In het beroepsonderwijs worden scholen en bedrijven gezamenlijk verantwoordelijk voor voldoende stageplaatsen.

Het volledige verkiezingsprogramma van de PvdA verschijnt eind van de maand. Het Centraal Planbureau komt in december met de doorrekeningen. De leden van de PvdA stellen het definitieve programma vast tijdens het verkiezingscongres op 16 januari.

De langzame ondergang van het leenstelsel

Vorig jaar informeerde minister Van Engelshoven (Onderwijs, D66) de Tweede Kamer over wat er zoal gedaan wordt met het miljard dat het leenstelsel oplevert. U leest het hier.

Jongerenbeweging Coalitie-Y bepleit al langer afschaffing van het studieleenstelsel en kreeg steun van diverse politieke partijen. Hier leest u er meer over.

Terugkeer van de basisbeurs kost miljarden. En er zijn meer hobbels, die in dit artikel staan beschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden