De Punt

In een van de Starfighters zat de jonge piloot Berlijn

In het voorjaar van 1978 schreef de jonge jurist van CDA-huize Ernst Hirsch Ballin (27) een nota. Hirsch Ballin had het autopsierapport gelezen dat was opgemaakt na de gijzeling in het Drentse De Punt. De lichamen van zes gedode Molukse treinkapers waren doorzeefd met kogels.


Dat feit, schreef Hirsch Ballin, maakte de officiële lezing van de gebeurtenissen van toenmalig minister van Justitie Dries van Agt, dat van een kogelregen geen sprake was en evenmin van opzettelijk doden, tot een ongeloofwaardige.


Na een lange formatie was Van Agt inmiddels premier van een CDA-VVD-kabinet. Het rapport verdween in een diepe la en verhuisde later naar het Nationaal Archief, waar Ana van Es van de Volkskrant het onlangs mocht inzien.


We weten niet of er een verband bestaat tussen de positie van Van Agt destijds en de doofpot. Als dat verband er is, weten we niet wie de doofpot organiseerde.


In de vroege ochtend van zaterdag 11 juni 1977 kwam ik met een vriend lichtelijk beneveld uit de kroeg, toen zes straaljagers met een oorverdovend lawaai in zuidelijke richting over de binnenstad van Groningen vlogen, op weg naar de gekaapte trein in De Punt. De bevrijdingsactie was begonnen. In een van de Starfighters zat de jonge piloot Dick Berlijn (27), die het nog ver zou schoppen.


Van verontwaardiging over de harde manier waarop de gijzeling werd beëindigd kan ik me niets herinneren. Tegelijk met de kaping van de trein hadden de Molukkers ook 105 kinderen en vijf leerkrachten in een basisschool in Bovensmilde gegijzeld. Met die actie hadden ze elke vorm van sympathie verspeeld. 'Drie krijgsgevangenen?', vroeg een journalist toen de overlevende treinkapers werden afgevoerd. Dat tekende de sfeer. Het was oorlog en er was gezegevierd.


Een van de kapers was een vrouw, Hansina Uktolseja. Ze was 21 en tandartsassistente in opleiding in Assen. In het boek De Molukse acties van Peter Bootsma staat gedetailleerd hoe ze aan haar einde kwam. Nadat 36 scherpschutters vier gedeelten van het Hondekop-treinstel 747 hadden doorzeefd met duizenden kogels, drongen mariniers de trein binnen. Een van hen heette 'Rinus'. Rinus zag de gewonde Uktolseja op de grond liggen. 'Ik moest haar uitschakelen. Vlak daarvoor was er nog op me gevuurd en een paar seconden daarna zag ik een van de terroristen liggen. (...) Ik heb toen van vlakbij nog een keer met mijn uzi een salvo afgevuurd op Hansina.' Later bleek de Molukse ongewapend.


Volgens minister-president Joop den Uyl was het geweld uiteindelijk onvermijdelijk, 'om erger te voorkomen'. Vlak voor zijn dood, in 1987, noemde hij de actie 'een executie'.


Dries van Agt zei niet te hebben geweten dat er zoveel kogels op de kaper waren afgevuurd. 'Dit is heel pittig', zei hij, 'ik kom dit nu pas aan de weet.'


In een brief aan haar ouders, geschreven vlak voor het begin van de actie op 23 mei, schreef Hansina Uktolseja: 'Als ik doodgeschoten word, dan is dat niet erg, omdat het niet voor niets gedaan zal worden.'


Harrie van Bommel van de SP vindt dat het zaakje stinkt en dat de onderste steen moet bovenkomen.


De doorzeefde trein van De Punt werd later gerepareerd en deed als treinstel 758 nog jarenlang trouw dienst.


Er is sprake van een parlementaire enquête naar de gebeurtenissen. Die is overbodig als Dries van Agt ons wil vertellen wat er destijds echt is besloten en Ernst Hirsch Ballin laat weten waarom het autopsierapport moest verdwijnen. Het is ruim 36 jaar geleden. Van Agt is 82 - een oud mens. Het is tijd voor de waarheid, opdat de dingen voorbijgaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden