De publieke omroep werkt met haar websites marktverstorend

Gezien vanochtend in de trein: pakweg tien verlichte schermen op schoot in de wagon waarin ik zat. Waarvan zeker drie van die prachtige iPads. Reizigers doen de mail, ze doen iets voor het werk en vooral bekijken ze het nieuws. Bekijken, want het is allang niet meer nieuws lezen. Wie met nieuwe media wil scoren, met name op dat exponentieel snel groeiende platform van de nieuwe tablets, moet beeld brengen. Bewegend beeld met geluid, online video dus. Uit analyse van webstatistieken blijkt dat video rond tien keer vaker wordt aangeklikt dan tekst.

Ziehier de worsteling van uitgevers van klassieke nieuwsmedia, ook wel printmedia genoemd. Kranten en tijdschriften kampen met gestaag dalende inkomsten uit papier, terwijl het maar niet lukt om dat te compenseren met de activiteiten online. In die zoektocht naar die inkomsten worden vele wegen ingeslagen (verkoop van content, nieuwe advertentiemodellen), maar in ieder geval staat vast dat online video een deel van de oplossing zal bieden. De cijfers van de websites van de publieke omroep wijzen dat ook uit. De omroepsites trekken bijvoorbeeld ongeveer vijf keer zoveel bezoek als de site van de Volkskrant.


De cijfers die de Volkskrant deze week publiceerde, wijzen ook uit dat al die tv-beelden op de omroepsites de grote trekker zijn. Video's in eerste instantie bedoeld voor klassieke tv-zenders, gemaakt door fors bezette tv-redacties, allemaal grotendeels opgebracht door de belastingbetaler.


De publieke omroep zet overduidelijk in op video als drager van het online succes, getuige de intensivering deze week van het aantal videobulletins op NOS.nl. Veel van die video's worden voorafgegaan door STER-reclame. En daar zit de kneep. Want concurrentie om de eyeballs - de ogen van bezoekers - is al vervelend, maar het doet pas echt pijn als er ook reclame-euro's mee uit de markt worden getrokken. Euro's waar de printuitgevers die online willen gaan zo naar op zoek zijn.


Het staat vast dat dit marktverstorend werkt. In Duitsland en het Verenigd Koninkrijk heeft de overheid het de publieke omroepen daarom verboden om hun websites commercieel te exploiteren. In Duitsland zijn de omroepen zelfs beperkingen opgelegd bij het brengen van nieuws op hun sites, juist vanwege de concurrentie met private uitgevers. Precies een dergelijke ingreep beoogt de VVD met het deze week gepresenteerde plan om de publieke omroep op internet aan banden te leggen. Maar in Nederland hebben we de omroep een concessie gegeven waarbinnen alles mag.


Zolang de omroepwet dit toestaat, zullen klassieke uitgevers de concurrentiestrijd met de publieke omroep moeten aangaan. Of ze kunnen, zoals de Volkskrant heeft geprobeerd, dan maar gaan samenwerken met Hilversum in het kader van if you can't beat them, join them.


De Volkskrant zou graag de nieuwsbeelden die Hilversum dagelijks produceert, in haar website willen opnemen. Die samenwerking werd vorig jaar ook nog eens gestimuleerd door toenmalig minister Plasterk, en verguld met een subsidie van 8 miljoen voor nieuwe online initiatieven van krantenuitgevers. Want het was de door Plasterk ingestelde Commissie-Brinkman ook opgevallen dat alle mooie nieuwe mediaontwikkelingen vooral in Hilversum plaatsvonden, en veel minder in de uitgeefsector.


Maar Plasterk greep niet in. De subsidie was zijn doekje voor het bloeden. De publieke omroep heeft nooit echt willen leveren, afgezien van een initiatief om de beelden verpakt met STER-reclames ter beschikking te stellen. Zodat de krantenwebsites er zelf geen reclame meer omheen konden verkopen.


Het laat de klassieke uitgevers achter in een verloren positie. Ze zullen de strijd met Hilversum online nooit kunnen winnen, omdat ze de kosten van de productie van zoveel videobeeld nooit kunnen opbrengen. Uitgevers moeten dat videobeeld om niet uit Hilversum kunnen krijgen, of Hilversum moet stoppen om de uitgevers ermee te beconcurreren.


Plasterk heeft vorig jaar, geconfronteerd met het Britse en Duitse antwoord op deze misstand, gezegd dat zo'n antwoord 'een politieke keuze is'. Een cynische opmerking, die de maatschappelijke schade van marktverstoring en de gevolgen voor haar slachtoffers schaamteloos negeerde. Het is veel meer dan politiek, het gaat om een betrouwbare en berekenbare overheid. De discussie die nu woedt over de marktverstoring door de publieke omroep op internet geeft nog maar eens aan wat er mis is met ons publieke bestel. Want ook met de klassieke tv-uitzendingen die worden gefinancierd met belastinggeld beconcurreert Hilversum op de reclamemarkt private spelers zoals RTL en SBS en evengoed de printuitgevers die moeten eten uit dezelfde reclameruif.


We hebben de samenleving zo ingericht dat we alle marktpartijen een faire kans bieden om een bestaan op te bouwen. En we hebben de overheid gevraagd daar op toe te zien en valsspelers aan te pakken. Een overheid die vervolgens zelf gaat meespelen en met gemeenschapsgeld andere partijen op achterstand zet, faalt. Dit is geen zaak die mag voortduren. Helaas denken velen in Den Haag er anders over, getuige de reactie van bijvoorbeeld de fracties van CDA en GroenLinks op het VVD-plan.


Die partijen behouden het probleem van de publieke omroep blijkbaar graag nog wat langer binnen de cynische politiek. Zodat we op die mooie schermpjes in de trein en elders alleen het nieuws van de publieke omroep kunnen aanschouwen.


De auteur is hoofdredacteur van het Nieuwsblad Transport, dat ook online video exploiteert. Volgens hem zou de overheid de publieke omroep moeten verbieden hun websites commercieel te exploiteren.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden