De private natuur is van goud

Het grote overheidsgeld voor natuur gaat niet meer naar de bekende organisaties, maar naar particulieren, zo is nu het rijksbeleid....

Assertieve grondeigenaren behoefden weinig aansporing toen het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) twee jaar geleden de bordjes voor natuurbeleid ging verhangen. Het grote geld ging altijd naar de professionele natuurbeschermingsorganisaties Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en de provinciale-landschapstichtingen.

Die ontwikkelen dure, maar moeilijk maakbare natuur, zoals hoogveen, heide, zandverstuivingen en kilometers oevernatuur langs rivieren en daarvoor moet de overheid eerst grond kopen. Met particulieren, zowel boeren als andere private grondbezitters, kan de overheid voor aanzienlijk minder geld ook natuur maken, zij het minder ambitieuze natuur.

De particuliere natuurbeheerders willen graag een groot aandeel uit de subsidieruif, zo blijkt uit een summiere rondgang langs drie typen natuurontwikkelaars nieuwe stijl: het kleine buiten Loonderhoeve (5,5 hectare) in Waalre, het middelgrote landgoed De Hoevens (190 hectare) in Alphen en het landgoed Middachten in Rheden (1000 hectare).

Vanuit de serre aan de achterkant van Loonderhoeve kijken Joke en Arno de Schepper vaak met verrekijkers naar hun bezit. Van hun buurman konden ze enkele hectares grond kopen en nadat met veel geduw en getrek de vergunningen binnengehaald waren, begonnen ze vorig jaar herfst met het graven.

De rivier de Dommel kreeg een bypass zodat ze nu een meanderend stroompje door hun landgoed zien lopen. Pech was dat de aftakking in zo'n haakse bocht was gegraven dat de bypass binnen de kortste keren verzandde. 'Toch hadden alle deskundigen, ook van het waterschap bij wie we advies hadden gevraagd, gezegd dat zo'n scherpe bocht geen belemmering was', zegt Joke de Schepper.

Om subsidie te krijgen, moet dit natuurgebiedje dat valt binnen de Ecologische Hoofdstructuur, voor 30 procent worden beplant. Het echtpaar heeft een bomencursus gevolgd en vond inspiratie in de Engelse landschapsparken.

'Het spektakel zoeken we in de inheemse struiken en bomen; van bloembedden moeten we minder hebben', zegt De Schepper. Honderden wilgen, elzen, essen, eiken, beuken, zoete kers en tamme kastanjes staan nog wat onwennig wortel te schieten. In de sector struikgewas hebben de De Scheppers zich uitgeleefd in rodondendrons, hulst en hazelaar.

Er gingen al bomen dood, waarschijnlijk omdat die zonder kluit waren geplant. Daar is van geleerd. Net als van het gegeven dat beuken geen buren dulden. 'Je weet dat beuken andere bomen verdringen, maar op zo'n cursus word je je daar echt bewust van.'

Weidse vergezichten vanuit de serre zijn er ook, onder meer op een bos van Natuurmonumenten. 'Aan deze organisatie hebben we expres de zegen gevraagd. Zij zagen ons wel zitten, omdat Natuurmonumenten zo'n hoekje bij het dorp niet interessant vond', zegt Joke de Schepper.

Het echtpaar rekent nog in guldens. Voor 180 duizend gulden waren ze klaar: eenderde investeerden ze zelf, eenderde kregen ze van LNV en eenderde uit een Europese subsidieregeling. 'Gouden regelingen', noemt Joke de Schepper de subsidies.

En dan heeft ze nog niet genoemd dat ze ook nog een vergoeding krijgen voor de waardedaling van de grond. Grond met bestemming natuur is vier keer minder waard dan grond met een andere functie. Dit waardeverlies krijgen ze over een periode van dertig jaar uitbetaald.

Het privédomein Loonderhoeve wordt niet opengesteld voor publiek. Het echtpaar heeft een droom verwezenlijkt, het hoeft niet op wereldreis en het zal met het klimmen van de jaren van een steeds gevarieerdere natuur genieten.

'Natuur is onze passie', zegt Floris van der Lande ook mede namens zijn vrouw, die begin jaren negentig het landgoed De Hoevens in het Brabantse Alphen erfde. Ze kozen in 1992 er bewust voor de tweehonderd melkkoeien weg te doen.

Van der Lande: 'De gouden jaren van de melkveehouderij waren voorbij. Agrarisch natuurbeheer kwam op. De boeren in de omgeving zagen dat als bedreigend, maar voor ons was het een uitkomst.' Over subsidiebedragen wil Van der Lande niet praten, maar 'de vergoedingen zijn absoluut beter dan het saldo dat we halen met de teelt van gewassen'.

De Hoevens telt inmiddels elf poelen, aantrekkelijk voor padden en andere amfibieën. Aardperen blijven liggen voor de herten, waarvan er nu zo'n dertig rondlopen.

Het landgoed wordt ontsierd door een mestsilo, maar daar staat tegenover dat er veel werk is gemaakt van het herstel van houtwallen om de landbouwpercelen heen. Er wordt nog graan verbouwd en groenten als schorseneren op 90 hectare van het 190 hectare tellende landgoed.

Ook op deze gronden wil de eigenaar overschakelen naar natuur, maar de provincie ligt dwars. Van der Lande vindt dat hij precies doet wat minister Veerman van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij promoot.

'LNV maakt een hoop lawaai met particulier natuurbeheer, ze geven mooie folders uit, maar ik moet nog zien dat de overheid het waarmaakt. Er moet nu boter bij de vis.'

Water speelt bij elk van de landgoederen een grote rol. Ook bij De Hoevens is het kunstje van de bypass van de rivier toegepast om extra water te kunnen bergen en om een wat gevarieerder landschap te ontwikkelen.

De grootste onder de drie bezochte landgoederen, Middachten (1000 hectare, waarvan 400 bos) ligt in het glooiende gebied van de Veluwe dat afloopt naar de IJssel. Voor bomenkenners is dit een A-locatie met een zeldzaam elzenbronbos en een grote diversiteit aan beuken, haagbeuken, eiken, esdoorns, balsem-populieren, wilgen en lijsterbessen.

Het onderhoud van het kasteel en de veertig gebouwen (boerderijen, schuren) kost meer geld dan er binnenkomt. Rentmeester ing. Age Fennema zou daarom niet graag de inkomsten uit de goed renderende landbouw missen. Juist om die reden ziet Harm Piek van Natuurmonumenten de natuur op landbouwpercelen op Middachten als niet optimaal. Landbouw en natuur, dat verdraagt elkaar slecht.

Voor Middachten, dat voor 50 procent op diverse subsidies draait, zal de landbouw op den duur minder lonend zijn, net als overal in Nederland. Er moet dus naar de toekomst worden gekeken. Onderzoek moet uitwijzen of de IJssel meer ruimte kan krijgen voor wateropslag en of er meer landbouwgrond kan worden omgezet in bos.

Het kooibos en het fazantenbos temidden van agrarische activiteiten vormen de kroonjuwelen van het landgoed. Maar ze zijn in het lager gelegen deel van het landgoed niet meer dan een forse streep op de kaart.

Een andere zeldzaamheid, ook al niet omvangrijk, is de geplande hoogwatervluchtplaats. Omdat een deel van dit gebied vaak onder water staat, zou het nuttig zijn om voor de herten, dassen en vossen een droge plek te creëren, waar ze zich kunnen ophouden bij het stijgende water.

Net als de twee andere landgoederen pronkt Middachten met zijn beukenlanen, die deels als provinciale weg wordt gebruikt. Middachten wordt doorsneden door autowegen en een spoorlijn en daarom droomt men over een toekomst met ecoducten voor de herten.

De particulieren die zich hebben verenigd in de Federatie Particulier Grondbezit (FPG) en de Stichting Beheer Natuur en Landelijk Gebied (SBNL), zijn een stevige lobby begonnen. Bij de kabinetsformatie zetten ze maar meteen hoog in.

In een brief aan formateur Donner schrijven de voorzitter van de FPG, ir. D. Luteijn (VVD), en de voorzitter van SBNL, P. Blauw (VVD), dat ze 'geen kruimels willen maar eerlijke vergoedingen'. En de nieuwe lijn: eerst agrarisch en particulier natuurbeheer en dan pas mogen de grote natuurbeschermingsorganisaties aan de bal komen, ondersteunen ze van harte. Een nogal krachtige VVD-lobby, wordt in Den Haag gezegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.