De prins en de pias

Is de controverse tussen Edwin de Roy van Zuydewijn en het koningshuis een nieuwe zaak-Oltmans?

De affaire is een boek van Tomas Ross dat niet eens meer geschreven hoeft te worden. De hoofdpersoon Edwin de Roy van Zuydewijn heeft de regie deze week volledig overgenomen en speelt zijn eigen rol in een slepend drama.


Wat hem is overkomen (naar eigen zeggen jarenlang geschaduwd en dwarsgezeten op last van stamoudste prins Bernhard, die hem niet moest als nieuwe loot), is volgens het slachtoffer zelf niets minder dan 'een schandvlek op de werking van de parlementaire democratie'.


Hoewel pers en politiek hun best doen te suggereren dat hier mogelijk grote zaken aan de hand zijn, is het voor de toeschouwer toch vooral een wat ondoorgrondelijke maar vermakelijke soap voor Ons Soort Mensen.


Een bijzondere rol is weggelegd voor de beeldvoering. In eerdere episodes toonde de hoofdrolspeler zich een licht verwarde complotdenker die schroefjes in de muur aanzag voor verborgen microfoons - doorgaans niet de meest stabiele karakters. Deze week maakte zijn spel een verrassende tournure: aan de stamtafel van café Pauw & Witteman ontpopte hij zich tot een rustige, beheerste man. Ouder, ietsje gezetter ook, sprekend in samenhangende zinnen.


In veel nieuwsmedia prijkte het beeld van De Roy van Zuydewijn op de publieke tribune van de Tweede Kamer. Alle stoelen om hem heen waren leeg. Fotoreeks van het jaar is van ANP-fotograaf Martijn Beekman, waarin De Roy van Zuydewijn voor het Tweede Kamergebouw Mark Rutte tegen het lijf loopt. Beiden schoven van afstand hun langstgerekte arm uit, als jonge giraffen stuntelend op hun lange poten, dwars gestoken in het savannezand.


Aan de stamtafels wees De Roy van Zuydewijn steeds op de importantie van zijn eigen zaak. Menig detail 'is belangrijk voor álle Nederlanders...', waarna een nieuwe principiële duiding volgde over geheime diensten en hun bevoegdheden.


Het klonk gedocumenteerd. Maar als iets de zaak Roy van Zuydewijn kenmerkt, is het dat die niets betekent voor alle Nederlanders. Hij gaat in de kern over twee hoogst excentrieke Nederlanders met beiden hun hoogst particuliere eigenaardigheden. Logisch dat bij zo'n botsing sommige bevoegdheden over de randen van de wet klotsten.


Als waar blijkt dat Bernhard niet alleen 'de suggestie' deed De Roy van Zuydewijn te onderzoeken, dan zegt dat niets over andere Nederlanders. De 'schavuit' is overleden. Maar weinig Nederlanders kwamen als De Roy van Zuydewijn de koninklijke familie binnen. Wat is er vreemd aan een opa die de nieuwe spruit niet helemaal vertrouwt, en vraagt of daar eens naar gekeken kan worden? Zelfs indien zijn 'verzoek' of 'suggestie' een dienstbevel was, is het iets van voorbije tijden. Typisch Bernhard; Willem-Alexander lijkt totaal anders.


De vergelijking met 'de zaak-Oltmans' drong zich op. Oltmans was 'journalist', die het leven zuur was gemaakt door minister Luns, na een ongewenst interview met Soekarno in 1956. De ware aard van sommige van zijn missies naar deze en gene dictator of moordenaar wás ook wat onduidelijk. Net als De Roy van Zuydewijn 'werd' de zonderling Oltmans zijn zaak, die hij trouwens won. Oltmans verscheen met graagte als ruziezoeker in talkshows, en schreef een metersdikke rij ongelezen dagboeken.


De Roy van Zuydewijns kracht is zijn voorraadkast waaruit hij schilderachtige details opvist uit de nadagen van 'de schavuit van Oranje'.


Bij Pauw & Witteman liet hij een geluidsfragment horen (hoe hij eraan kwam, bleef onduidelijk) waarin Bernhard opdracht leek te geven uit te zoeken wie een verkeerde order zou hebben gegeven aan de politie. De verantwoordelijke moest persoonlijk op Soestdijk verschijnen. De schavuit weer, die ook weleens een telefoontje naar de Volkskrant pleegde om zich te beklagen over een fout in het kruiswoordraadsel.


De Roy belooft een boek waarin hij onthult wat zijn ooms zouden weten over Bernhard. Iets met de oorlog, dat 'het daglicht niet kan verdragen'. Edwin is 'op de hoogte dat er een publicatie met Kerst zit aan te komen'.


Sommige politici en advocaten suggereerden de partijen om bij elkaar te komen, fouten te erkennen en de zaak te sluiten. Zou toch zonde zijn.


Jean-Pierre Geelen beschouwt de grotere verbanden in de media van deze week

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden