De prijs van groen vliegen

De luchtvaart ziet biobrandstof uit jatrophazaden wel zitten, maar de teelt ervan stort Javaanse boeren in armoede.

De jaren tien van deze eeuw moeten de doorbraak worden van de jatropha. Dankzij olie uit de zaden van deze plant zouden vliegtuigen in de toekomst op biobrandstof kunnen vliegen, is de hoop in de luchtvaartindustrie. Daar zitten veel haken en ogen aan: zo is de productie van jatrophaolie nog te gering om een serieus alternatief te bieden voor kerosine.

Dat maakt het enthousiasme in de industrie er niet minder om. Air New Zealand, het Mexicaanse Interjet, Japan Airlines en het Braziliaanse TAM Airlines voerden al geslaagde testvluchten uit op een mengsel van jatropha en gewone brandstof. Een Airbus A321 van Lufthansa vloog vorig jaar viermaal daags de route Hamburg-Frankfurt-Hamburg op een mix van 50 procent ouderwetse kerosine en 50 procent jatropha, huttentut en dierlijk vet.

Maar jatropha heeft een donkere kant, vindt Milieudefensie. In een vorige week verschenen rapport over biokerosine haalt de organisatie hard uit naar het Nederlandse bedrijf Waterland International, de leverancier van de jatropha waarop de Lufthansatoestellen vlogen. Milieudefensie eist dat Waterland stopt met investeringen in jatropha op Java. De jatrophaplantages leiden tot uitbuiting van boeren en gaan ten koste van het verbouwen van voedsel voor de plaatselijke bevolking.

Voor de Indonesische boeren is de jatropha geen geldboompje gebleken. 'Waterland en de Indonesische autoriteiten beloofden onopgeleide, arme boeren met een klein stukje land gouden bergen als ze zouden overstappen van voedselgewassen op het oneetbare jatropha', zegt Geert Ritsema van Milieudefensie. Boeren die dat niet zagen zitten, riskeerden hun land te verliezen, dat ze doorgaans in bruikleen hebben van de overheid.

Volgens Milieudefensie krijgen ze een schijntje voor hun oogst, die bovendien die vaak maar gedeeltelijk werd opgekocht. 'Ze waren al arm, maar zijn nu aan de bedelstaf. Ze kunnen niets met de planten. De risico's worden volledig bij de boeren gelegd, de inkomsten zijn voor Waterland', aldus Ritsema.

De kritiek op jatrophateelt is niet nieuw. Een van de problemen is dat er zeer veel land nodig is om genoeg jatropha te produceren voor de luchtvaartindustrie. Dat land gaat dikwijls verloren voor voedselbouw. Het giftige jatropha is niet geschikt om te eten en levert vaak minder geld op dan voedselgewassen. Westerse investeerders presenteerden jatropha de afgelopen jaren als een snelle route naar rijkdom, maar de opbrengsten vallen vaak tegen en gaan niet zelden ten koste van de lokale bevolking, luidt de kritiek.

Milieudefensie roept onder meer Lufthansa op geen gebruik te maken van biokerosine uit Javaanse jatropha. Lufthansa laat weten dat het geen zaken meer doet met Waterland International en onderhandelt met regeringen en internationale organisaties over mogelijkheden een duurzame voorziening van ingrediënten voor biobrandstoffen veilig te stellen.

Waterland International vindt de kritiek van Milieudefensie onterecht en zegt dat jatropha pas economisch rendabel wordt vanaf het derde oogstjaar. Met de boeren is afgesproken dat hun zaden in het eerste oogstjaar nog niet worden afgenomen. De boeren krijgen onder meer een microkrediet om de inkomstloze periode te overbruggen. Vanaf het vijfde oogstjaar levert jatropha meer geld op voor de boeren dan gewassen als maïs.

Bovendien laat Milieudefensie onvermeld dat Waterland op de Javaanse landerijen niet uitsluitend jatrophabomen plant, maar er ook rijst laat groeien. Waterlands rijstvelden op droogland leveren volgens het bedrijf inmiddels bijna evenveel oogst op als traditionele 'natte' rijstvelden, wat de boeren een extra bron van voedsel en inkomsten biedt.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden