De prijs van de rechtvaardigheid van de SP

De koers van het aandeel van de Socialistische Partij van Jan Marijnissen op de Politieke Aandelenmarkt van de Volkskrant roept herinneringen op aan de hoogtijdagen van de dotcom-gekte....

Frank Kalshoven

Een antwoord in drie stappen. Stap één: het verkiezingsprogramma. Twee: de doorrekening hiervan door het Centraal Planbureau. Drie: hoe het nou echt zit.

Het verkiezingsprogramma van de SP, door henzelf aangeduid als actieprogramma, heet Eerste weg links en draagt de ondertitel Stem voor sociale wederopbouw. Het doet in toonzetting sterk denken aan De puinhopen van acht jaar paars, het boek waarmee Pim Fortuyn eerder dit jaar zoveel kiezersharten wist te veroveren. Er is de laatste twintig jaar 'rechtse, neoliberale politiek gevoerd' heet het, waardoor een 'maatschappelijke tweedeling is ontstaan'. Er is 'publieke uitverkoop gehouden', ja zelfs de 'beschaving' is in het geding. Vandaar de noodzaak tot 'sociale wederopbouw'. Kortom: gespierde taal.

Deze toon wordt omgezet in concrete voorstellen op alle terreinen van de economische politiek. De SP bedenkt de publieke sector ruimer met geld, waarvan een groot deel moet worden gebruikt voor de arbeidsvoorwaarden. Privatisering en liberalisering worden stopgezet, zelfs teruggedraaid. 'De regie van de overheid komt terug op belangrijke terreinen als zorg, vervoer, telecommunicatie en ruimtelijke ordening.' Openbaar vervoer, bijvoorbeeld, moet terug 'in overheidshanden'; de communicatie-infrastructuur 'moet uit de greep van het grote geld'.

Het belastingstelsel wordt progressiever, zowel door de introductie van een 72-procentstarief voor inkomens boven de 225 duizend euro als door aftopping van de hypotheekrenteaftrek boven de twee euroton. De sociale zekerheid wordt ruimhartiger: uitkeringen omhoog. In de openbare financiën kiest de SP voor 'het inlossen van de maatschappelijke schuld boven de staatsschuld'.

Hoe je dit moet karakteriseren? Als de PvdA uit de jaren zeventig misschien. Zelfs de prachtige sociaal-democratische leuze 'spreiding van kennis, inkomen en macht' pikt de SP in voor eigen gebruik.

Wie denkt dat deze jaren zeventig economie door het Centraal Planbureau (CPB) wordt kapotgerekend, komt bedrogen uit. Het CPB, dat voorafgaand aan de vorige verkiezingen alle verkiezingsprogramma's doorrekende, doet dat niet opnieuw; de verschillen tussen toen en nu zijn daarvoor te klein. We verlaten ons daarom voor de hoofdlijnen op Keuzes in kaart van eerder dit jaar.

Het CPB geeft de SP de zegen. De macro-economische effecten van het programma zijn 'in het licht van de grote verschuivingen' klein. Het programma heeft hooguit een klein negatief effect op de economische groei; het effect op de werkgelegenheid is beperkt negatief, met als opvallendste verandering groei van banen bij de collectieve sector, banenvernietiging in het bedrijfsleven. De koopkrachteffecten zijn in de standaard-plaatjes beperkt, en in de richting die mag worden verwacht: de armen ietsje rijker, de rijken ietsje armer. Maar, waarschuwt het CPB, 'er is een grote groep huishoudens die er enigszins op vooruit gaat en een kleine groep huishoudens die er soms fors op achteruit gaat'.

Dat is dan mooi. De SP heeft niet alleen het hart op de goede plaats, maar doet blijkbaar ook nog uitvoerbare voorstellen die de economie nauwelijks beschadigen.

Maar die conclusie gaat veel te snel. Want de berekeningen van het CPB zijn te beperkt om de veranderingen te waarderen die de SP wil doorvoeren. Die komen neer op een verandering van de economische orde, een paradigm shift zo u wilt.

Eerst wat voorbeelden. De (re)nationalisering van de kabel (pagina 34 van het verkiezingsprogramma) komt in de CPB-berekeningen niet voor. En dat doet natuurlijk niet alleen iets voor je overheidsfinanciën, maar ook voor de economische dynamiek in die sector. Schiphol, schrijft de SP (idem), 'dient in te krimpen' en de partij doet daartoe zeer effectieve voorstellen, waaronder het (als enige land in de verre omtrek) heffen van accijns op kerosine. In de CPB-berekeningen komt dit niet voor, maar denk je de economische schade van het kapot maken van een mainport eens in. Een toptarief van 72 procent in de belastingen én het zwaarder gaan belasten van vermogen ogen op het eerste gezicht sympathiek - maar waar verhuizen de rijken dan naartoe? Precies. En wat gebeurt er met de belastinginkomsten? Die gaan per saldo omlaag. En wat zou er toch gebeuren op de huizenmarkt als de hypotheekrenteaftrek bij twee ton wordt afgetopt? En wat is het gevolg van zo'n krach op de huizenmarkt? En dit is nog maar een kleine selectie uit het SP-actieprogramma.

Het economisch denken van de SP, kortom, heeft in tegenstelling tot de conclusie van de partiële analyse van het CPB, wel degelijk omvangrijke negatieve effecten voor de groei (kwantiteit) en ontwikkeling (kwaliteit) van de Nederlandse economie. Er is nu eenmaal een afruil tussen rechtvaardigheid en efficiëntie - een gratis lunch bestaat niet.

De SP vindt het verdelen van de koek belangrijker dan de grootte van koek zelf. Dat is een respectabel standpunt, maar het lijkt me nuttig om de prijs van de rechtvaardigheid wel helder voor ogen te houden.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden