De pretoogjes van Henk Bleker

Ja, met Henk Bleker kon je tenminste nog lachen. Het was 2011 en na afloop van de bijeenkomst van CDA-boeren in Overijssel trok de toenmalige staatssecretaris van Landbouw (en Natuur, maar ja) het bierviltje onder zijn glas vandaan en tekende voor me uit hoe hij het mestprobleem ging aanpakken terwijl de intensieve veehouderij tegelijkertijd gewoon kon doorgroeien.

Beeld Marcel van den Bergh

Op het bierviltje verscheen een curve die stond voor de stikstofuitstoot, of beter: de ammoniakuitstoot. Die liep tot ongeveer het geplande einde van zijn ambtsperiode omhoog, maar vertoonde daarna een dalende lijn. 'Rara, hoe kan dat?', vroeg Henk Bleker, terwijl hij de hak van zijn puntschoen op de grond liet klakken.

De clou ontging me, mij staan vooral de pretogen van de staatssecretaris bij, de pretogen van iemand die wist dat hij de boel in de maling nam. De mannen in CDA-sjaals konden hun lol in ieder geval niet op.

Het zal velen zijn ontgaan, maar de grote natuur- en milieuorganisaties vormen sinds vorige week 'een brede coalitie' tegen de intensivering van de melkveehouderij. Ze willen minder koeien en minder mest. Er was een twitteractie met de hashtag #grondgebonden, die even trending topic was, en dat was het dan.

Beeld anp

De enorme weerklank die de 'bouwen aan de kust'-kwestie had, bleef uit. Terwijl het onderwerp veel belangrijker is. De ammoniakuitstoot door de mest van vier miljoen koeien, twaalf miljoen varkens en 98 miljoen kippen is desastreus voor natuur en biodiversiteit. Vrijwel alle wilde plantensoorten verdragen stikstof niet of slecht. Ze verdwijnen of ze worden overwoekerd door brandnetels, bramenstruiken en grassoorten die stikstof wel goed verdragen, en dan verdwijnen ze ook. Dat heeft gevolgen voor insecten- en vogelsoorten, enzovoorts.

Natuurorganisaties steken miljoenen in het wegzagen, weghakken, plaggen, schrapen en klepelen van ongewenste soorten in hun gebieden om de kwetsbare soorten te behouden. Vorig jaar werd in de duinen een schoonmaakprogramma afgerond, gefinancierd door Europa, meer dan honderd Natura 2000-gebieden komen nog aan de beurt. Allemaal vanwege de ammoniakneerslag. De beste bezuiniging op het natuurbudget, het beste verdienmodel voor natuurorganisaties, is het aanpakken van de intensieve landbouw.

Het probleem is bekend, al dertig jaar. Maar de ammoniakdeken hangt nog altijd boven ons land. Terwijl de oplossing ook bekend is: een kleinere veestapel en een grondgebonden, cyclische landbouw waarin alles wat in een bedrijf wordt geproduceerd, ook mest, wordt gebruikt of hergebruikt.

Landbouw zoals landbouw bedoeld is. Gezonde koeien die in de wei lopen, kwaliteitsproducten maken in plaats van melkpoeder voor China. Goed voor dieren en planten - behalve ganzen - goed voor de koeien, goed tegen ontbossing, goed tegen klimaatverandering, goed voor het landschap, goed voor de gezondheid, goed voor het plattelandsleven en uiteindelijk, goed voor de boer.

Waarom gebeurt het dan niet? Sharon Dijksma (PvdA), de vorige staatssecretaris van Landbouw (en Natuur, maar ja) stond met het wegvallen van het melkquotum nog een nieuwe uitbreiding van de veestapel toe. Prompt werd het vastgestelde fosfaatplafond overtreden. Er wordt vaak gezegd: het komt door de VVD, die pleegt obstructie. Dat klopt, maar de werkelijke reden is banaler: behalve het CDA en de Partij voor de Dieren interesseert niemand zich in Den Haag voor het platteland. Aan ingewikkelde stikstofproblemen valt geen eer te behalen, ook het grote publiek loopt warmer voor de kust dan voor strontproblemen. GroenLinks en D66 blijven uitgesproken stadspartijen, voor de gemiddelde PvdA-politicus is een boer een man met een pet en een overall met koeien die Bertha en Martha heten.

Sharon Dijksma wist goed te overleven als staatssecretaris. Hoogste doel: voorkomen dat de tractoren oprukken richting Den Haag. En op de valreep dus die groei van het aantal koeien. Drie maanden plaggen op de hei, ik zou het een mooie taakstraf vinden voor Dijksma.

Het platteland blijft dus het domein van de mannen van Henk Bleker. Een plukje vergaderboeren van het CDA, een landbouworganisatie (LTO), de Rabobank. Ze vertegenwoordigen bijna niets, maar profiteren van de desinteresse van de rest. 'Jullie in de stad zijn blind voor het platteland,' zo zei een van de CDA-boeren op eerdergenoemde bijeenkomst. Daar had hij gelijk in. En het wordt tijd dat daar verandering in komt.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden