profielNayib Bukele

De president van El Salvador regeert met petje, zonnebril, leren jas en harde hand

Nayib Bukele, de president van El Salvador, afgelopen zondag tijdens een persconferentie.Beeld AFP

Nayib Bukele (38) is deze maandag één jaar president van El Salvador. Hij beloofde en bracht verandering. Tijdens de coronacrisis ontpopte hij zich tot een autoritaire leider die geen tegenspraak duldt van rechters en parlement.

Hij draagt een leren jas, wit overhemd, spijkerbroek, zwarte leren schoenen, een witte mondkap en een zwarte pilotenbril. Zijn zwarte haar is strak naar achter gekamd. Hij zit pontificaal midden op het massieve houten bureau in het presidentiële kantoor. De foto glimt in vele tinten goud. Dit is Nayib Bukele, 38 jaar oud en sinds een jaar president van El Salvador, een van de armste landen van Latijns-Amerika.

Op 21 mei plaatste Bukele de foto van hemzelf als president/actieheld op Instagram. Hij kreeg 287 duizend likes. Op Twitter gebruikt hij dezelfde afbeelding als profielfoto. In zijn ‘bio’ noemt hij zich ‘Papa van Layla’. Hij communiceert grotendeels via sociale media en evenaart president Trump in het aantal dagelijkse berichten. Hij heeft 2 miljoen volgers op Twitter en Instagram en 4 miljoen op Facebook, zijn land telt zo’n 6,5 miljoen inwoners. Zijn favoriete hoofddeksel is een petje, achterstevoren gedragen, ook tijdens officiële aangelegenheden in het presidentieel paleis.

Jonge outsider

Bukele, afstammeling van Palestijnse migranten, was tijdens de verkiezingen begin 2019 de jonge outsider die een einde beloofde aan geweld en corruptie. Eerder was hij burgemeester van hoofdstad San Salvador en lid van het linkse FMLN, een van de twee partijen die sinds het einde van de burgeroorlog in 1992 het land regeerden. In 2017 brak hij met de oude garde, twee jaar later deed hij met een eigen conservatieve beweging mee aan de presidentsverkiezingen. Hij won in één ronde ruim de helft van de stemmen.

De man met het onberispelijke baardje beloofde en bracht verandering. Sinds zijn aantreden is het aantal moorden in het door bendegeweld geteisterde land aanzienlijk gedaald. Toen zijn termijn begon werden gemiddeld 9 mensen per dag vermoord, in december was dat aantal gedaald naar minder dan vier. Dit jaar vierde de president op Twitter meerdere dagen zonder moorden. De daling zou te danken zijn aan zijn harde lijn tegen de drie grootste criminele bendes van het land. Mede door zijn focus op veiligheid is Bukele nog steeds ongekend populair.

Maar de afgelopen maanden leerden de Salvadoranen dat hun jonge president, die zichzelf in zijn eindeloze reeks tweets en Instagram-posts presenteert als een toffe gabber, een stoere allemansvriend, over een flink arsenaal aan autoritaire trekken beschikt. In crisistijd regeert de president met pet graag per decreet. Het parlement, waarin zijn partij nog geen zetels heeft, en het hooggerechtshof moeten het voortdurend ontgelden in zijn tweets en speeches. Beide instanties trapten meermaals op de rem terwijl Bukele een van de strengste quarantaines van de regio optuigde. Hij liet zich weinig gelegen liggen aan hun kritiek.

Ongrondwettig

Afgelopen week botste hij opnieuw met het parlement, dat na dagen van debat overeenstemming bereikte over een langzame heropening van de Salvadoraanse economie. Bukele beloofde het besluit te vetoën, hij pleitte voor opnieuw een strenge noodtoestand tot half juni. Het hooggerechtshof zette halverwege mei een streep door een eerder door hem uitgeroepen noodtoestand waarbij hij het parlement had genegeerd. Zijn decreet was ongrondwettig, oordeelde het hof.

Bukele kreeg afgelopen weekend hulp van de tropische storm Amanda die over El Salvador raasde, huizen en wegen wegspoelde en zeker elf slachtoffers eiste. Parlement en hooggerechtshof konden zijn rug op, deze natuurramp gaf hem de benodigde wettelijke vrijbrief. In een tweet verklaarde hij de noodtoestand van kracht voor een periode van minstens 15 dagen. Het parlement werd ‘enkel geïnformeerd’.

De tropische storm Amanda liet in San Salvador een spoor van vernieling achter.Beeld AFP

El Salvador telde op 1 juni 46 coronaslachtoffers en ruim 2.500 bevestigde besmettingen. Het land bevindt zich volgens Bukele in fase 3 van de epidemie. ‘Ieder van ons kan het op dit moment doorgeven.’ Fase 4 is het ineenstorten van het zorgsysteem, waarschuwde hij zondagavond op een persconferentie, iets wat zijn regering koste wat kost zal voorkomen, beloofde hij.

Salvadoranen weten inmiddels dat Bukele zijn beloftes nakomt. Terwijl buurlanden halverwege maart de kat nog uit de boom keken, sloot hij de grenzen en legde het vliegverkeer stil. De bevolking kreeg huisarrest, buiten patrouilleerden politie en leger om de quarantaine te handhaven. Bukele autoriseerde de politie om overtreders te arresteren. Dit gebeurde in veelvoud en met zekere willekeur. Duizenden Salvadoranen, ziek en gezond, werden vastgezet in centra die waren bedoeld om covid-patiënten te isoleren.

Nietsontziend

Toen in het laatste weekend van april het aantal moorden plots weer in de tientallen liep, reageerde Bukele nietsontziend. Hij liet de duizenden gedetineerde bendeleden verzamelen op de binnenplaatsen van gevangenissen. Daar werden ze gedwongen tegen elkaar aan te zitten op de grond, met enkel ondergoed aan en een mondkap om. Vervolgens liet hij leden van rivaliserende bendes in gemeenschappelijke cellen opsluiten. Politie en leger kregen toestemming om op straat dodelijk geweld te gebruiken tegen criminelen.

De Izalco-gevangenis bij San Salvador. Bukele liet duizenden gedetineerde bendeleden verzamelen op binnenplaatsen van gevangenissen.Beeld AFP

Meermaals floot het hooggerechtshof de president terug. Mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch en Amnesty International uitten felle kritiek. Bukele reageert op critici met denigrerende tweets en gaat, gesteund door leger, politie en de meeste Salvadoranen, zijn eigen gang. Hij ziet in de beperkte corona-aantallen en hoge waarderingscijfers zijn gelijk bevestigd.

Het door de oppositie geleide parlement kreeg in februari al een voorproefje van waar Bukele toe in staat is. Hij parlement was al weken in debat over een miljoenenlening voor extra middelen voor publieke veiligheid. De president was het zat en marcheerde begeleid door zwaar bewapende militairen het parlement in. Hij nam plaats in de voorzittersstoel en verklaarde: ‘Het moge duidelijk zijn wie er nu controle heeft over de situatie.’

Bukele heeft de stunt niet meer herhaald. In de politieke strijd met het parlement trekt hij tijdens de coronacrisis ook zonder militair intimidatie aan het langste eind. Bovendien zijn in februari volgend jaar parlementsverkiezingen en zijn zijn vooruitzichten uitstekend. In een recente opiniepeiling schaarde ruim 90 procent van de deelnemers zich achter zijn beleid. 

LEES OOK:

In sommige landen is de politie net zo dodelijk als het coronavirus

De politie gaat zich in veel landen te buiten aan buitensporig geweld bij het handhaven van de lockdown of de avondklok. De Verenigde Naties waarschuwden voor leiders die corona misbruiken om hun macht uit te breiden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden