De postagent kan inpakken

De massale sluiting van postkantoren is niet alleen een drama voor de klanten, ook de filiaalhouders zijn de dupe. Tot 'servicepunt' gereduceerde postagenten proberen uit alle macht financiële compensatie te krijgen....

Het lot van de postagenten is eigenlijk al in 1924 bezegeld. In dat jaar opent Kees Verspaandonk het eerste Nederlandse postagentschap, aan de Korvelseweg 213 te Tilburg. Bij zijn beëdiging wordt hij door een PTT-directeur gewaarschuwd: 'Weest u ervan bewust dat een postagent alleen maar plichten heeft, en geen rechten.' Sindsdien lijkt er weinig veranderd.

Het postagentschap dankt zijn bestaan aan een bezuinigingsmaatregel. Als de PTT in de jaren twintig een aantal van haar kantoren sluit, oppert de Tweede Kamer naar Engels model 'eenvoudige postinrichtingen' te vestigen bij bestaande winkeliers. Goed idee, vindt de PTT, als het maar niet te veel geld kost. Het staatsbedrijf laat de minister weten dat met 'een matige beloning' kan worden volstaan.

Sinds vorig jaar een nieuwe ingrijpende sanering van het postnetwerk begon, blijkt andermaal hoe machteloos de postagenten zijn. Voor postbedrijf TPG (voorheen PTT Post) en de Postbank, samen eigenaar van Postkantoren bv, zijn zelfs de 'eenvoudige postinrichtingen' te duur.

TPG liet zich onder politieke druk vastleggen op een voorlopig minimum van 902 volwaardige postkantoren, waar er tot voor kort bijna zeventienhonderd waren. Ook partner de Postbank, waarover de politiek geen zeggenschap heeft, krimpt zijn kantorennet in. Honderden postagentschappen, waarvan een groot deel wordt gerund door zelfstandige ondernemers, moeten hun deuren sluiten.

Zij kregen het de afgelopen maanden zwaar te verduren. Een aangetekende brief was genoeg om een eind te maken aan vele jaren samenwerking tussen postagent en postbedrijf. TPG blinkt uit in tijdrekken en onduidelijke beloften, zeggen de postagenten. 'U kent de afspraak tussen de fabrikant en de pastoor? ''Als jij ze dom houdt, houd ik ze arm.'' TPG is de fabrikant en de pastoor ineen', zegt een voormalige postagent.

Ook mevrouw Van de Pas ondervond de 'feodale attitude' van TPG. Dertig jaar lang leidde ze als postagent een volwaardig kantoor in het Brabantse dorp Hoogeloon. Van de Pas verkocht postzegels, nam postpakketjes aan en deed transacties voor de Postbank. 'Mensen die privé geldzaken wilden afhandelen, konden terecht in mijn kantoortje achter de winkel', zegt Van de Pas. Ouderen hielp ze soms thuis, in de avonduren. 'Ik was meer sociaal werkster dan postagent.'

TPG wilde af van Hoogeloon. Nadat de Tweede Kamer begin vorig jaar toestemming gaf voor de ingrijpende sanering van het postkantorennet, stond het bedrijf direct bij Van de Pas op de stoep. Haar contract werd per 31 januari 2002 opgezegd.

Na dertig jaar trouwe dienst krijgt Van de Pas een afkoopsom van een paar duizend euro. Haar inkomen, ruim 1100 euro bruto per maand, moet ze voortaan missen. Wat rest is de WAO-uitkering van haar man. 'Op vakantie gaan kunnen we voortaan wel vergeten.'

Van de Pas is niet de enige die door Postkantoren bv is afgeserveerd. Sinds september 2001 heeft het bedrijf bijna vijfhonderd zelfstandige postagentschappen gesloten of 'omgezet'.

Postkantoren wil een deel van de postagenten vervangen door een groot aantal 'servicepunten' in boekwinkels of supermarkten. Veel service komt daar overigens niet aan te pas: klanten kunnen er postzegels kopen uit een rekje, en soms een pakketje afgeven.

TPG slaagt er niet in ondernemers ertoe over te halen een servicepunt te beginnen. Het niveau van de dienstverlening van het postkantorennetwerk belandde hierdoor onder de wettelijke norm, zo gaf Postkantoren bv in maart toe in een brief aan toezichthouder Opta.

Voor de exploitanten is een servicepunt geen vetpot. 'Een contract hebben we niet', zegt een ondernemer wiens postagentschap is omgebouwd tot servicepunt. Hij wil niet bij name genoemd worden, uit angst voor represailles van TPG. 'Ik krijg af en toe wel wat geld, maar waarop dat gebaseerd wordt, is mij een raadsel. Het komt goed, hoor ik steeds. Sussende woorden, terwijl we stap voor stap worden uitgekleed.'

'Vroeger kregen we krap negenhonderd euro per jaar van de Postbank. Dat was voor de foldermolen, de giro-enveloppen en de geldtransacties. Nu doet TPG de betalingen, en is het bedrag opgesplitst in 225 euro voor de foldermolen, en 675 euro voor de geldtransacties. Die transacties haalt de Postbank binnenkort bij ons weg. Met dit soort geintjes ondermijnen ze ons bestaansrecht.'

Een servicepunt mag geen partijenpost aannemen. 'Dit betekent dat mijn klanten, waaronder de gemeente en de Rabobank, nu twaalf kilometer moeten omrijden. Aan TPG heb ik gevraagd of ze geen uitzondering voor mij willen maken. Dat willen ze wel. Maar ik krijg er geen geld voor, omdat het eigenlijk niet mag. Zo gaat het altijd. We zijn gewoon een stelletje sukkelaars.'

Het probleem is dat de honderden kleine ondernemers geen vuist kunnen maken tegen het machtige TPG (11 miljard euro jaaromzet, 140 duizend werknemers). Staken kunnen ze niet, want daarmee snijden ze zichzelf in de vingers. En de Vereniging van Postagenten (VVP) zit in de tang bij TPG. De vereniging liet een onafhankelijk bureau onderzoek doen naar het economisch rendement van de servicepunten, waaruit bleek dat er geen droog brood mee te verdienen valt. Al bijna een jaar onderhandelt de vereniging nu met TPG, dat op last van staatssecretaris De Vries (Verkeer) een financiële tegemoetkoming heeft beloofd voor 'schrijnende gevallen': postagenten die hun inkomen zagen teruglopen of wegvallen, zoals mevrouw Van de Pas.

De VVP is intussen technisch failliet. Het ledental - nu nog circa 650 - daalt snel. Het regent opzeggingen. Veel leden kunnen de contributie niet meer opbrengen. 'Ik schat dat we enkele honderden schrijnende gevallen kunnen verwachten', zegt Rob van Hees, voorzitter van de VVP. 'Dertienhonderd postagentschappen zullen worden gesloten of omgebouwd tot servicepunt. Bij de bijna vijfhonderd waar dat al gebeurd is, viel de ellende nog mee.' De VVP overweegt naar de rechter te stappen om een regeling af te dwingen.

'In de grote groep die nu aan de beurt komt, zitten veel ''papa-en-mamawinkels'', die voor hun inkomen afhankelijk zijn van het postkantoor', aldus Van Hees. 'Deze familiebedrijfjes overleven dankzij het wankele evenwicht tussen het post- en het winkelgedeelte. Als de postdiensten verdwijnen, vallen ze om.'

De leemte in Hoogeloon is nog altijd niet opgevuld door een servicepunt. De plaatselijke Garantmarkt onderhandelt met Postkantoren bv over wie de nieuwe balie moet betalen. 'Geen prettige ervaring', zegt William Smetsers, eigenaar van de supermarkt. 'Ik wil best wat doen, als service voor mijn klanten, maar dat moet mij geen geld gaan kosten.'

Als Postkantoren bv niet bijdraait, heeft Hoogeloon straks zelfs geen aangeklede foldermolen meer. Dat steekt mevrouw Van de Pas nog het meest: 'Openbaar vervoer is hier niet, mijn klanten mogen dus straks met de rollator naar Hapert, vijf kilometer verderop.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden