'De populariteit van islamitische manga's'

De meeste voor moslims bedoelde manga's zijn onderhoudend en soms grappig op een wat belegen manier. Amanda Kluveld neemt een aantal populaire moslim-manga's en de gevolgen onder de loep.

© ANP. Deense kranten die hebben geleid tot cartoonrellen. Beeld
© ANP. Deense kranten die hebben geleid tot cartoonrellen.

In 2008 stopte het Japanse bedrijf Shueisha met de verkoop van de tekenfilmversie van Jojo's Bizarre Adventure, een verhaal gebaseerd op de bekende manga (Japans stripgenre) van de Hirohiko Araki. Er waren namelijk hevige protesten tegen de tekenfilm omdat in het verhaal de schurk, voordat hij de helden van het verhaal probeert om te brengen, in de Koran leest. De Japanse fabrikant was bang voor Deense cartoonrellen.

Belediging
Sheikh Abdul Hamid Attrash, de voorzitter van het Al-Azhar Fatwa Comité had namelijk gezegd dat de tekenfilm een belediging voor de islam was. Het toont moslims als terroristen en dat is onwaar, zei hij, en de producenten van de tekenfilm moeten als vijanden van de islam worden beschouwd. Volgens het Japanse bedrijf was het helemaal niet de bedoeling geweest om de islam zwart te maken. De schurk in het verhaal hield zich schuil in Egypte en om dat te beklemtonen hadden de tekenaars een Arabisch boek getekend. Niemand van de tekenaars kende Arabisch. Daarom had men uit de bibliotheek een Arabischtalig boek gehaald en dat gebruikt voor de scene. Dat boek was de Koran. Het Japanse bedrijf putte zich uit in verontschuldigingen. Die werden niet geaccepteerd. Er werden oproepen gedaan om Japanse producten te boycotten. Uiteindelijk is de tekenfilm uit de handel genomen.

In de Jakarta Post stond onlangs een artikel over de populariteit van manga's onder moslims. Meer in het bijzonder de populariteit van manga's met een islamitische thematiek. Dat maakt nieuwsgierig. Het blijkt om stripverhalen te gaan waarin islamitische helden een hoofdrol spelen. De meisjes in de strip dragen kleurige hoofddoekjes en hebben grote schattige en verleidelijke ogen. De jongens zijn stoer en recht door zee. Een aantal gaat over de hoofddoek. De manga 'Forgotten' is een kort stripverhaaltje over Lisa die op de brommer naar school rijdt. Ze is te laat en baalt dat ze daarvoor straf zal krijgen. Tot overmaat van ramp is ze in de haast haar hoofddoek vergeten. Dit, zo eindigt de grap, lost zij op door in de klas haar brommerhelm op te houden tot hilariteit van haar klasgenootjes.

Hoofddoekje
De grappigste manga over de hoofddoek is 'Respect the veil'. Je ziet een meisje met een hoofddoekje over straat lopen. Aan een touw uit de lucht komt plotseling een westers meisje met een damestasje. Ze grijpt naar het hoofddoekje van het meisje. 'Sssst, je bent zo vrij', zegt ze. 'Pardon, wat ben je aan het doen', vraagt het moslimmeisje. 'Jou bevrijden natuurlijk', antwoordt die. 'Ik bevrijd je van de onderdrukking van de hoofddoek, zodat je een vrije vrouw kunt zijn'. 'En jij bent een vrije vrouw?', vraagt het meisje met het hoofddoekje.

De andere vrouw bevestigt dit door middel van een lange tirade over haar vrijheden. Het moslimmeisje dient haar ferm van repliek. Zij kiest er zelf voor om een hoofddoek te dragen. De hoofddoek maakt haar juist vrij. Perplex staat het meisje zonder hoofddoek voor zich uit te staren. Het poppetje dat het moslimmeisje bij zich draagt (dat draagt ook een hoofddoekje) krijgt een beetje medelijden met haar. 'Maak je geen zorgen,' zegt het popje troostend, 'je kunt vast een nieuwe zaak vinden om voor te strijden. Hou je van regenwouden?' 'Zijn die onderdrukt', vraag het meisje zonder hoofddoek. 'Absoluut'', antwoordt het moslimpopje. Daarop rent het meisje zonder hoofddoek weg richting een paar bomen. Ze roept: 'Bevrijd de regenwouden!'

De manga 'The Jihadders' is van een andere orde. Het gaat over een invasie in Gaza door een leger dat geen medelijden kent. Het valt een weerloos dorpje aan. Dan komt er een telekinetisch meisje met een hoofddoek samen met andere superhelden van de Jihadders. Zij wenden de aanval op het dorpje af. Op het nieuws 's avonds wordt het bericht uitgezonden dat een vredescorps dat in Gaza aanwezig was om Palestijnse vluchtelingen te helpen is aangevallen door terroristische freaks die verbonden zijn aan Al-Qaeda. 'Vluchtelingen redden? Ze kwamen daar om de mensen af te slachten,' roepen The Jihadders verontwaardigd. Maar zolang we de dorpelingen kunnen redden, wat kan het ons dan schelen wat de media zeggen, antwoordt het telekinetische hoofddoekmeisje.

Vroom
Andere moslim-manga's vertellen een vroom verhaal. Zo vond ik er een over een jongetje dat niet wil vasten tijdens de Ramadan en een zusje dat hem er uiteindelijk van weet te overtuigen dat wel te doen. Een ander gaat over een meisje dat op de vlucht is voor rellen en een schuilplaats zoekt in een moskee. Daar is een jongen aanwezig die haar vraagt om weg te gaan omdat zij hen anders in opspraak brengt. Ze legt hem uit dat het buiten nog gevaarlijker voor haar is en dat ze voor haar eer vreest. Hij zegt dat ze in een hoekje mag gaan zitten en blijven tot het veilig is. De nacht valt en de jongen zit bij kaarslicht te schrijven. Ze gluurt naar hem. Dan ziet ze dat hij af en toe zijn vingers in de vlam van de kaars houdt. Als het de volgende dag buiten weer veilig is en ze hem bedankt voor de schuilplaats, vraagt ze hem ernaar. Hij wil eerst niet zeggen waarom hij zijn vingers in het vuur hield maar ze dringt aan. Dan vertelt hij haar dat hij de hele nacht in de verleiding kwam om met haar slechte en oneervolle dingen te doen. Met de hulp van Allah verdreef hij die gedachten door zijn vingers in de vlam te houden. De manga eindigt dat ze met de jongen trouwt.

De meeste voor moslims bedoelde manga's zijn onderhoudend en soms grappig op een wat belegen manier. Terwijl ik ze bekeek kwam het bericht binnen dat Anwar al-Awlaki, een van de meest gezochte terroristen ter wereld in Jemen om het leven gebracht zou zijn. Dat is althans wat het Jemenitische ministerie van Defensie aan nieuwszender Al-Arabija heeft gemeld. Awlaki stond op de zwarte lijst van de VS. Dit betekent dat hij dood of levend gepakt moest worden. Ooit was dat anders. Toen hij nog imam was van de Dar Al-Hijra moskee in de VS, werd hij door de Amerikaanse media gevierd als een jonge gematigde moslimleider van het type dat na 9/11 zo nodig was. Daar dacht men opeens anders over toen hij regionaal commandant van Al Qaeda werd en opriep om Amerikanen te doden.

Bedreigingen
Awlaki zat ook achter de bedreigingen van de cartoonist Molly Norris. Zij verdiende het niet om te ademen of te leven had hij gezegd. Deze jonge progressieve Amerikaanse had het namelijk in haar hoofd gehaald om, naar aanleiding van de bedreigingen aan het adres van de makers van South Park, die in een aflevering van de bekende tekenfilmserie de profeet Mohammed hadden afgebeeld, een cartoon te maken. Daarop is te zien hoe diverse voorwerpen claimen het meeste een gelijkenis te vertonen met Mohammed. Ze organiseerde ook de Everybody Draw Muhammad Day, waarbij ze iedereen ter wereld opriep om tekeningen van Mohammed te maken.

Toen kwamen de bedreigingen en Molly Norris nam alles terug. Ze bood haar excuses aan en zei dat men haar idee van de Teken Mohammed Dag had gekaapt. Later beweerde ze zelfs er niets mee te maken te hebben. Ze bezocht een moskee en vertelde dat ze bruggen wilde bouwen. Het mocht niet baten. De FBI vond de bedreigingen aan haar adres dermate ernstig dat ze Norris adviseerde om te verdwijnen.

Haar naam, haar beroep en haar woonplaats moest ze opgeven. Ze moest zich gedragen alsof ze deelnemer was van een getuigenbeschermingsprogramma maar zonder bescherming of financiële steun. Dat heeft ze gedaan. Ze is verdwenen en inmiddels door iedereen vergeten. Niemand heeft het ooit meer over haar. Bij de dood van Anwar Al-Awlaki en bij het zien van de islamitische manga's, denk ik aan haar. Heeft ze het nieuws over Al-Awlaki al gehoord? En hoe beoordeelt ze als cartoonist de islamitische manga's? En vooral: zien wij haar ooit nog terug?

Amanda Kluveld is historica.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden