Analyse Pensioenakkoord

De politieke wens om almaar langer door te werken, moet een halt worden toegeroepen

De afspraken in het conceptakkoord kunnen niet losgezien worden van de groeiende politieke macht van ouderen. De vakbond kiest hun kant.

Beeld ANP

‘De een-op-een koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting is op lange(re) termijn menselijk en maatschappelijk onhoudbaar’, schrijven vakbonden en werkgevers in een conceptpensioenakkoord dat woensdag uitlekte via De Telegraaf. Ook al benadrukten de sociale partners direct dat er géén akkoord was, de passage uit het gelekte stuk bevestigt wat al langer klinkt in de polder: de politieke wens om almaar langer door te werken, moet een halt worden toegeroepen.

Nog geen tien jaar geleden klonk een heel ander geluid. 65 kan niet 65 blijven. Jan Peter Balkenende zat in de nadagen van zijn vierde termijn toen zijn regeringscoalitie CDA, PvdA en ChristenUnie besloot de AOW-leeftijd te verhogen. Het collectieve stelsel, zowel voor de algemene ouderdomsuitkering AOW als het aanvullend pensioen, stond onder druk. Nederlanders werden steeds ouder, terwijl het moment van stoppen met werken al ruim een halve eeuw op 65 stond.

Alleen door de pensioenleeftijd te verhogen eerst met rasse schreden van twee jaar, daarna door hem te laten meegroeien met de levensverwachting zou er voor jongeren later ook nog geld in de pot zitten.

Dit inzicht drong in 2011 eveneens door tot de werkgevers- en werknemersorganisaties. Ook zij lieten (schoorvoetend) ‘65’ los en spraken af dat stapsgewijs de AOW-leeftijd omhoog kon naar 67 in 2025. Al leefden er ook toen zorgen in vakbondskringen, maar de overtuiging dat ingrijpen noodzakelijk was, overheerste.

Lenteakkoord

Er moest nog een regering vallen voordat het voornemen werd verankerd in een wet. Nadat het kabinet-RutteI er begin 2012 niet was uitgekomen met gedoogpartner PVV, hakte een door ambitie bevangen gelegenheidscoalitie van vijf partijen alsnog de knoop door in het ‘Lenteakkoord’. Hier begon de hervormingsdrift van de politiek uiteen te lopen met het incasseringsvermogen van de sociale partners. Het moest sneller, vond onder meer GroenLinks. Want jongeren dreigden aan het kortste eind te trekken.

Het kabinet-Rutte II schakelde vervolgens nog een versnelling omhoog: niet pas in 2025, al in 2021 zou iedereen moeten doorwerken tot 67. Dat besluit viel samen met het debuut van 50Plus in de Tweede Kamer. De babyboomers zagen tijdens de eurocrisis (2008-2013) hun verworven zekerheden afbrokkelen. 50Plus-voorman Henk Krol boorde met succes het electorale potentieel van deze groeiende groep aan. Sinds 2012 is hij in de Kamer de onvermoeibare spreekbuis van de ouderen. Zijn partij groeide vorig jaar naar 4zetels. De oudere kiezer is een factor van belang geworden in de politieke arena.

Zo snel als de samenleving vergrijst, zo snel stijgt de gemiddelde leeftijd van de achterban van de vakbonden. In 2005 was 55procent van de vakbondsleden ouder dan 45jaar, inmiddels is dat meer dan 70procent. Dit zijn de mensen die straks moeten instemmen met een pensioenakkoord. Niet verwonderlijk dus dat ook de bonden gekant zijn tegen de snel stijgende pensioenleeftijd. FNV, de grootste bond, wil de AOW-leeftijd bevriezen op 66jaar. De christelijke bond CNV, doorgaans wat minder geharnast, wil terug naar het pensioenakkoord van 2011: 67 in 2025.

Ook in werkgeverskringen klinken inmiddels bezwaren, maar om andere redenen. Oudere werknemers zijn veelal duurder en minder flexibel dan hun jongere collega’s. En ouderen lopen meer risico op ziekte, waarbij de kosten voor rekening van de werkgever zijn. Dus moeten er ‘meer mogelijkheden komen voor oudere werknemers om eerder te stoppen met werken als het niet langer gaat’, zo staat in het uitgelekte conceptstuk. Deeltijdpensioen bijvoorbeeld: de ondernemer heeft liever een werknemer die twee dagen per week werkt dan alle dagen ziek thuiszit met een dure WW-uitkering.

Werkgevers en vakbonden willen het kabinet AOW-leeftijd dicteren

De werkgevers en de vakbonden zijn er na drie jaar onderhandelen uit: er moet een eind komen aan de politieke wens om de pensioenleeftijd almaar te verhogen. Maar met de belangen van jongeren wordt geen rekening gehouden. Slikt Den Haag dat?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.