De politieke arena van de senaat

Na enkele pijnlijke confrontaties met de Eerste Kamer, kwam het kabinet dinsdag met het Herfstakkoord op zak naar de senaat. Klaar voor het politieke spel om de rijksbegroting.

DEN HAAG - 'Ons snel veranderende politiek landschap, en de daarmee gepaard gaande complexiteit, dwingen ons stil te staan bij de vraag hoe de Eerste en Tweede Kamer zich tot elkaar verhouden.' Een weinig swingende zin misschien van Loek Hermans, fractieleider van de VVD in de Eerste Kamer, maar evenzogoed een kernachtige samenvatting van de beraadslagingen die dinsdag in de senaat werden gehouden.


Lange jaren is gekissebist over de rol die de Eerste Kamer in het politieke bestel heeft. Gaat het zuiver om een kwalitatieve weging van de wetgeving? Of speelt de politieke factor een grote rol? Sinds de regering een begrotingsakkoord sloot met D66, ChristenUnie en SGP om zich van hun steun in de Eerste Kamer te verzekeren, is het antwoord zonneklaar. De senaat is, net zo goed als de Tweede Kamer, een politieke arena, waar als het erop aankomt partijbelang en fractiediscipline de doorslag geven.


Zichtbaar wennen

Bij de Algemene Politieke Beschouwingen moesten de senatoren nog zichtbaar wennen aan die nieuwe rol. Konden de nieuwe gedoogpartners zonder last of ruggespraak van leer trekken tegen de kabinetsplannen of moesten ze zich door de fractiediscipline laten temmen? SGP-senator Gerrit Holdijk verwoordde zijn schoorvoetende steun het mooist. 'De noodzaak om tegen te stemmen ervaar ik niet meer in die mate', antwoordde hij op de vraag van CDA-senator Elco Brinkman of hij de begroting zou steunen. Met als toelichting: 'Een slecht plan is een iets minder slecht plan geworden.' Om er meteen op te laten volgen dat dit geenszins betekende dat ook andere kabinetsplannen op zijn instemming konden rekenen.


Waar eigenlijk van hen een oordeel over de rijksbegroting werd verwacht, gebruikten de meeste fractieleiders hun spreektijd ook om zichzelf de maat te nemen. 'De politieke les van het Herfstakkoord lijkt me ondubbelzinnig', zei Roel Kuiper van de ChristenUnie. 'Een kabinet kan niet effectief zijn zonder steun in de Eerste Kamer. Ik juich het toe als er een vergelijkende studie verschijnt naar de verdiensten van een stelsel met twee Kamers.'


VVD'er Hermans ging een stap verder. Hij opperde verschillende mogelijkheden om het functioneren van de Eerste Kamer te verbeteren. Dat loopt van helemaal opheffen tot de mogelijkheid de Tweede Kamer meer bevoegdheden te geven, en van het schrappen van het budgetrecht tot een aanpassing van de verkiezingen zodat elke drie jaar de helft van de senaat wordt vervangen. Op die manier wordt het effect van politieke verschuivingen gedempt en loopt de samenstelling van beide Kamers minder uiteen.


Mooie woorden, vond Van Boxtel, senator namens D66, dat al lang vindt dat de Eerste Kamer beter kan worden opgedoekt. Maar, vroeg hij, 'hoe denkt u dan over de uitspraak van uw partijgenoot Wiegel, die vindt dat de Eerste Kamer zijn politieke tanden moet houden?'


Volmondige steun kwam er wel van de SP. 'Het is bekend dat mijn fractie al veel langer aandringt op herbezinning op het tweekamerstelsel', zei fractieleider Tiny Cox. 'Eén kamer lijkt ons in beginsel democratischer en transparanter.' Al is zijn motivatie een heel andere dan die van de VVD. De SP hoopt dat één sterke Kamer zich beter teweer kan stellen tegen het opdringerige Brussel.


Soul searching

Soul searching in de senaat, zou je kunnen stellen, ware het niet dat SP-senator Cox juist dinsdag hard van leer trok tegen al het overbodige Engels in de begroting. Quick fixes, search for yield, sixpack, two pack, living wills, output gap, carry back, carry forward - het is hem een doorn in het oog. 'Zeg het maar gewoon, dan is het helaas al vaak gek genoeg.'


Ook dat is de Eerste Kamer: een stal vol stokpaardjes, die op een dag dat zowat het voltallige kabinet als haringen in een ton verplicht achter de veel te krappe toehoorderstafel zit gepropt, allemaal van stal worden gehaald. Zo had Brinkman van de PVV geleerd dat je als echte oppositiepartij een koppel heel gewone mensen moet adopteren. Dus kwam hij met zijn eigen Henk en Ingrid. Ze heten Wim en Annie, respectievelijk computervakman en verpleegster en uiteraard de dupe van het kabinetsbeleid: 'Ze rekenen ons rijk, maar maken ons arm', legde Brinkman zijn droomkoppel in de mond.


Bij Marcel de Graaff van de PVV ging het om de prijs van het leidingwater en om de Roemenen en Bulgaren die zich opmaken om Nederland te bestormen. Marleen Barth van de PvdA wilde nog eens grondig doorpraten over de participatiesamenleving en werd later door premier Rutte op haar wenken bediend. GroenLinkser Thof Thissen zou graag de doodgeslagen begrippen solidair en sociaal nieuw leven inblazen. En de kleine christelijke partijen grepen allebei naar Spreuken. Voor de Christen Unie was dat Spreuken 15 vers 22, de SGP sloot af met 16:16. 'Hoeveel beter is het verwerven van wijsheid dan bewerkt goud en het verwerven van inzicht is verkieslijker dan zilver.'


Als er in Den Haag één plek is om die wijsheid te verwerven dan moet het wel de Eerste Kamer zijn. Waar de bewegingen behoedzaam zijn, de toon zelden scherp is en de tegenstellingen worden verzacht door wederzijds begrip. 'Bij alles wat ik vandaag zal zeggen, heb ik geen enkele twijfel aan de goede bedoelingen van de premier en zijn kabinet', zei SP'er Cox. Alleen al zo'n zin is bijna reden genoeg om de Eerste Kamer nog een lang leven te gunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden