De politiek was geen keuze voor het leven

Hans Wijers, ex-minister van Economische Zaken, keert vijf maanden na zijn aftreden terug naar zijn oude werkgever, een adviesbureau voor grote bedrijven....

door Mike Ackermans

'IN NOVEMBER moest ik weer eens in de Tweede Kamer zijn. Vroeger kon ik gelijk doorlopen bij de ingang, maar nu moet ik me natuurlijk even

melden. ''Wie bent u?'', vroeg de mevrouw achter de balie. ''Als u een afspraak heeft moet u even wachten.'' Ik zei nog dat ik de weg kende, maar dat hielp niet. Die mevrouw had geen idee. Prachtig om te

merken hoe snel de scherpte van het beeld van de bekende Nederlander afneemt bij de burger.

'Ze kennen je kop wel ergens van, maar weten niet meer precies waarvan. En dus gaan ze je associëren met hun eigen omgeving. In een parkeergarage zei iemand tegen me: ''Hé, ik ken jou, jij werkt toch ook bij de spoorwegen?''

'Ik vond die eerste maanden na het einde, in augustus, heerlijk. Het was geen afkicken, de auto met chauffeur voor de deur en andere privileges heb ik heel weinig gemist. Maar het was wel lekker om weer

eens het leven van de gewone burger mee te maken. Om gewoon op een doordeweekse dag met je fiets door Utrecht te rijden.'

Hans Wijers werkt in de Gooise bossen, in een oude villa. Het is het kantoor van bedrijfsadviseur Boston Consulting Group. Hij zit niet in

een luxe bestuursverdieping in een kantorencomplex van een of andere multinational. Sinds zijn aftreden speculeerden de media over zijn volgende functie. Voor een succesvol bewindsman, die dagelijks met het bedrijfsleven van doen had, zou het toch niet moeilijk moeten zijn zo een plek in een raad van bestuur te vinden.

Zoals vaak bij ministers van Economische Zaken, hoorde je de nauwelijks verholen suggestie dat hij tijdens zijn ministerschap zijn

gouden toekomst al voor elkaar had gekregen.

'Ik heb, anders dan veel mensen veronderstelden, mijn volgende baan niet tijdens mijn ministerschap geregeld. Sommigen dachten en schreven toen dat ik een plaats zou krijgen aan de top van KPN. Dat was dus niet zo, ik vond dat dat niet kon. Ik heb nooit aan carrièreplanning gedaan. Dat is volstrekt zinloos. Ik kan niet zeggen

dat ik me nou vreselijk heb ingespannen om minister van Economische Zaken te worden. Ik heb altijd dingen gedaan die ik interessant vind,

waarbij ik met inspirerende mensen kan samenwerken van wie ik nog wat

kan leren. En dat ook nog op een economisch attractieve manier. In die zin ben ik een gelukkig mens.

'Zo rond december begon het te kietelen. Iedereen dacht dat ik naar een raad van bestuur van een grote onderneming zou gaan. Dat had ook best wel kunnen gebeuren. Ik heb onder meer contact gehad met het Spaanse telecombedrijf Telefonica. Het is een prachtig concern, zeer internationaal. Maar uiteindelijk heb ik toch besloten het niet te doen. Het is in de eerste plaats heel moeilijk om twee carrières in een gezin gelijktijdig te verplaatsen. Daarnaast heb ik de afgelopen tijd erg gezocht naar evenwichten. Tijdens een ministerschap is de wijze waarop je leeft een fact of life, daar heb je weinig invloed op.

'Ik vind het heerlijk om te reizen, om internationaal bezig te zijn. Maar waar eindigt het? Wil je vijf dagen per week in het vliegtuig zitten? Er zijn grenzen, ook omdat er andere zaken in het leven zijn.

Je wilt toch ook deel uitmaken van een bepaalde gemeenschap. Je moet ergens je wortels hebben. Hoe vaak wil je de mensen om je heen zien?

'Er waren functies die ik had kunnen krijgen die misschien meer status hebben, meer power dan de rol die ik nu ga vervullen. Ik ga niet veinzen dat ik niet gevoelig ben voor bepaalde ijdelheden. Ik zou ook bepaalde managementfuncties heel aantrekkelijk hebben gevonden. Maar de functies die ik uiteindelijk kon krijgen, vond ik inhoudelijk weer minder interessant.

'Ik had absoluut niet verwacht dat ik weer terug zou gaan naar de consultancy. Maar het heeft zoveel interessante kanten. De kern van de Boston Consulting Group is het ontwikkelen van nieuwe strategieën voor bedrijven. Wat zijn de drijvende factoren die het concurrentievermogen van bedrijven bepalen? Daar heb ik me de afgelopen vier jaar in wezen ook iedere dag mee bezig gehouden.'

Vier jaar het publieke belang dienen, en dan weer terug. Hij neemt wel erg makkelijk afstand van de politiek. Het maakt van het ministerschap uiteindelijk niet meer dan een vierjarig uitstapje, een

korte onderbreking van een succesvolle loopbaan in het bedrijfsleven.

'Ik ken die verwijten. Zo van: hij heeft er eigenlijk geen zin meer in, laat zijn partij in de steek en zoekt daarna op kosten van de belastingbetaler rustig naar iets leukers. Ik vind dat een verwerpelijke redenering. Ik heb positief gereageerd toen ik werd gevraagd het publieke belang te dienen. Als de consequentie van zo'n stap vervolgens een levenslange verplichting is, dan wordt de kans dat burgers dit doen alleen maar kleiner.

'Het is goed dat mensen uit het bedrijfsleven deze functies regelmatig vervullen. Het moet kunnen om dat een aantal jaren te doen

en dan te zeggen: ik heb een nuttige bijdrage geleverd, maar geef mij

de kans om terug te gaan en andere dingen te doen die net zo van belang zijn. Er zijn meer dan genoeg professionele politici die het de rest van hun leven willen doen.

'Je kunt moeilijk beweren dat ik me heb verrijkt of zoiets ten koste van de belastingbetaler. Ik herinner er nog maar even aan dat ik als minister in inkomen een forse klap naar beneden maakte - al is het potsierlijk om daarover te klagen, want een minister verdient best goed. Ik ben absoluut niet makkelijk geweest, ik heb me vier jaar uit

de naad gewerkt. Met veel genoegen overigens. Dus als me nou nog een keer een verwijt wordt gemaakt, denk ik: u kunt de pot op.'

Partijleider Hans van Mierlo zag echter uitgerekend in Wijers de man om de lijst te trekken bij de verkiezingen in 1998. Hij was de populairste D66-minister, een frisse verschijning die bovendien iets had gepresteerd. En ofschoon Wijers de boot afhield, bleef menigeen binnen D66 hopen dat hij van mening zou veranderen. De druk op hem werd stevig opgevoerd.

'Toen Van Mierlo me vroeg om minister te worden, zei ik: dat doe ik. Maar voor vier jaar. Mijn missie is een goede minister van Economische Zaken te worden. Geen andere verplichtingen, dit is geen keuze voor het leven. Ik heb er wel mee geworsteld toen de partij de loyaliteitsvraag op tafel legde. Uiteindelijk spelen andere zaken. Als minister deed ik dingen die me lagen, het was een rol die me paste, met een vereiste expertise die ik in hoge mate bezat. Dat is goed gelopen. Daarom wilde men mij in een andere rol zien, namelijk die van partijleider.

'Ik weet zeker dat ik in een dergelijke rol waar mijn expertise niet ligt - en dat heeft ook te maken met affiniteit - veel minder succesvol zou zijn geweest. Het is een fictie dat ik als partijleider

een vergelijkbaar succes zou hebben behaald als Van Mierlo of indertijd Jan Terlouw. Ik geloof daar zelf niet in. Daarnaast heeft een partijleiderschap, met alles wat daarbij komt kijken, nogal ingrijpende gevolgen voor je privé-leven. Daarvoor wilde ik niet kiezen.

'Ik heb veel vertrouwen in Thom de Graaf. Je moet iemand, die zo snel

aan de leiding van de partij is gekomen, wel de tijd gunnen. Ook al zouden de komende Statenverkiezingen geen denderend succes worden, dan is dat geen enkele indicatie over de kracht van De Graaf. De echte vuurproef komt bij de volgende verkiezingen voor de Tweede Kamer.'

Recente peilingen tonen geen opgaande lijn voor D66. De partij is minder zichtbaar, en is voor Paars II niet van doorslaggevend belang.

Dat roept voor D66'ers angstdromen op van de zware terugval die de partij decennia geleden onder Terlouw doormaakte na een onzichtbare rol in een kabinet. Wijers denkt niet dat zijn partij nog verder hoeft weg te zakken, maar dan moet er wel wat gebeuren.

'Tussen de vijftien of twintig zetels is volgens mij altijd haalbaar voor D66. Maar dan moet heel helder voor het voetlicht worden gebracht waar de partij voor staat. Ik ben niet zo opgewonden over die toevoeging ''sociaal-liberaal'', die op het congres is bedacht. Het is net zoiets als een telefoonnummer. Het zegt mij, en de gemiddelde burger, niets. De essentie van D66 is een zekere vorm van radicalisme. Niet ideologisch, maar in de daadkracht van het bestuur.

''Pragmatisch radicalisme'' noem ik het: als je eenmaal heb bedacht wat er moet gebeuren, voer je het ook voortvarend uit. Dat bestuurlijk radicalisme was ook de essentie van het eerste paarse kabinet.

'Ik heb meegemaakt dat veel PvdA'ers het in eerste instantie vaak met

mij eens waren, maar vervolgens schrokken van de consequenties van hun nieuwe inzicht. Om er dan een jus van nuances overheen te gooien waardoor je er niet vier, maar wel tien jaar over doet om het gewenste resultaat te bereiken. Ook de VVD had daar wel last van.'

Wijers wil niet te veel terugkijken. Hij laat zich niet verleiden tot

uitspraken over oud-collega's, rapportcijfers over de nieuwe regeringsploeg of de huidige partijleiding. Hij vindt oprecht dat hij

het goed heeft gedaan, 'maar ik kan best mijn prestaties relativeren'. Om echt iets te bereiken was het te kort, maar langer aanblijven? Geen sprake van.

'De dingen die ik heb beloofd bij mijn aantreden zijn voor 95 procent

gerealiseerd. Dat heb ik aan het einde allemaal nog eens laten uitzoeken, en het klopt gewoon. Waarmee ik niet wil zeggen dat daarmee ook de samenleving vooruit is geholpen; dat is een typische Haagse redenatie waarvoor je moet oppassen. Je kunt in vier jaar niet

zoveel veranderen, in de maatschappij duurt het allemaal veel langer.

'Vier jaar minister is te kort. De laatste maanden vond ik buitengewoon frustrerend. Want in toenemende mate werd gezegd: moeten

we dit of dat niet over de verkiezingen heen tillen. Dus je hebt niet

eens vier jaar, maar minder. Maar ik worstel geen seconde met de vraag of ik daarom niet beter acht jaar had kunnen blijven zitten. Ik

miste de inspiratie om nog eens met hele nieuwe dingen te komen. In de voorzienbare toekomst keer ik niet terug naar de politiek. Maar wellicht als ik tien of vijftien jaar ouder ben, nieuwe energie en inzichten heb, en de mogelijkheid doet zich voor, dan weet ik het nog

niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden