REPORTAGE

'De politie doet niks meer, wij doen wat wij willen'

Vandaag begint in Baltimore de rechtszaak tegen een van de agenten die Freddie Gray arresteerden. Gray stierf. Zijn wijk is sindsdien alleen maar gewelddadiger geworden.

Een muurschildering met de beeltenis van Freddie Gray in West-Baltimore, waar hij woonde. Beeld null
Een muurschildering met de beeltenis van Freddie Gray in West-Baltimore, waar hij woonde.

'Vrienden die vrienden vermoorden! Please, please, can y'all stop killing each other?' Een tengere zwarte vrouw in de donkere straat kijkt de omstanders aan. Ze heeft een kaars in haar hand en draagt een sweater met de beeltenis van een zwarte jongen, met daaronder 'Love always, mommy'. Voor haar voeten ligt de naam Levy in waxinelichtjes; aan een lantaarnpaal hangen zwarte ballonnen met RIP erop. Een andere vrouw zakt huilend in elkaar, een derde vrouw begint een gospel. Iets verderop staan de jongens met hun joints en sigaren zo dik als saucijzen. Zij zeggen niets.

Het is vrijdagavond in West-Baltimore, de gewelddadigste buurt in een van de gewelddadigste steden van Amerika. Hier, in de North Stricker Street werd vorige week Levy Butler (28) doodgeschoten. Een van de 59 moorden dit jaar. Vooral sinds de dood van Freddie Gray, de zwarte jongen van twee blokken verderop die hier in april werd gearresteerd en vervolgens in een politiebusje in coma raakte en een week later stierf, is het geweld tomeloos. Het aantal moorden in deze wijk is dit jaar ruim verdrievoudigd.

Recordaantal moorden

Havenstad
Baltimore is een historische havenstad stad met 620 duizend inwoners aan de oostkust van de VS.

Afro-Amerikaans
Ruim 63 procent van de bevolking is Afro-Amerikaans; - Werkloos Ruim één op de drie van de Afro-Amerikanen is werkloos (onder blanken is dat één op de tien), en wie werkt verdient de helft van wat een blanke stadgenoot verdient.

Moorden
Dit jaar werden in heel Baltimore 310moorden gepleegd. Dat is een historisch record voor de stad.

Doet de politie minder?

Baltimore is niet de enige. Chicago, Washington, Cleveland, Dallas: tientallen steden hebben te kampen met sterk stijgende moordcijfers. Drugs, bendes en de alomtegenwoordigheid van vuurwapens zijn belangrijke factoren, maar dit jaar is er iets bijgekomen. De politie zou terughoudender zijn geworden, na de met veel publiciteit omgeven en vaak door camera's geregistreerde incidenten van politiegeweld. Agenten zouden bang zijn geworden voor het lot van de zes collega's die Freddie Gray oppakten. Maandag begint de rechtszaak tegen de eerste van hen (overigens een zwarte man, ook uit deze wijk). Doodslag, is de aanklacht. 'In de YouTubewereld van vandaag hebben agenten misschien minder zin om uit hun auto te komen', zei FBI-directeur James Comey in een toespraak in Chicago vorige maand. De voormalige politiecommissaris van New York zei tegen CNN dat agenten 'niet langer het initiatief nemen'.

Doet de politie minder? In Baltimore wordt het zo wel ervaren. 'Man, wat denk je zelf, 310 doden', zegt een zwarte jongen van een jaar of twintig op een straathoek, bij een auto op houten blokken in plaats van banden. 'De politie doet niks meer. Wij doen wat wij willen.'

Hij staat in een groepje met andere jongens op een kruising tussen dichtgetimmerde en soms geblakerde panden. Iedereen kijkt een andere kant uit. Ze praten niet veel. Ze zijn bezig.

Niet alleen de politie heeft zich teruggetrokken uit West-Baltimore. 'We moeten het hier helemaal zelf opknappen', zegt Anthony Moore, een veertiger een paar straten verderop, die rondhangt voor een drank- en sigarettenwinkel waar de verkopers achter kogelvrij glas zitten. Op de gevel is Freddie Gray geschilderd, met opengebroken handboeien. 'Ik probeer deze hoek hier een beetje schoon te houden, maar het vuil komt steeds weer terug. Wat is de gemeente waard, als ze niet eens meer komen om het vuil op te ruimen?'

null Beeld null
Veel panden in Baltimore zijn dichtgetimmerd. Beeld null
Veel panden in Baltimore zijn dichtgetimmerd.

30 procent van panden verlaten

Deze buurt, Sandtown-Winchester, was ooit een middenklassewijk met huisjes van één of twee verdiepingen in gezellige kleuren. De leegloop begon in de jaren tachtig , inmiddels is 30 procent van de panden verlaten. Hele rijtjes zijn dichtgespijkerd en de buurt werd het decor van de tv-serie The Wire, tien jaar geleden. Het is er sindsdien niet beter op geworden. 'We moeten ophouden elkaar te vermoorden', staat op sommige houten schotten. Op de trappetjes hangen mannen en geven meisjes hun baby's te drinken.

Dolores Jackson (83) zit ook op haar stoepje, tussen de kerstversiering. Ze schuift op en klopt op de stenen treden - ga zitten. Ze woont hier al vijfenveertig jaar en is om de hoek geboren. Ze wijst op een vrouw die uit een steegje komt en over straat wankelt. 'Die heeft net iets gehaald. Vanuit die steeg werd een paar maanden geleden geschoten.'

Ach, de politie. Twee weken geleden kondigde de hoofdcommissaris van Baltimore het Community Stability Initiative aan. Zo'n 250 bureaumedewerkers moeten hun uniform aantrekken om te gaan patrouilleren. Jackson: 'Ik bel de politie soms. Anoniem natuurlijk. Dan rijden ze langs het groepje op de hoek daar en proberen de dealers te pakken. Time-out, time out, hoor ik, en weg zijn die jongens. Vijf minuten later staan ze er weer.'

Geen dokter gebeld

In Baltimore staat vanaf vandaag de eerste van de zes agenten (drie zwart, drie blank) terecht die op 12 april Freddie Gray arresteerden. Gray rende weg toen hij drie patrouillerende agenten in het oog kreeg; hij werd gepakt en volgens getuigen geslagen, hardhandig 'opgevouwen' en in een politiebus gestopt. Gray, een bekende van de politie, had een mes bij zich, wat volgens de wet van Maryland legaal is maar volgens de politie in de wijk van Gray niet was toegestaan. Na zijn arrestatie werd Gray niet met riemen in het busje vastgezet. Bij aankomst bij het politiebureau bleek zijn ruggengraat ter hoogte van zijn nek voor 80 procent gebroken. William Porter, die vandaag terechtstaat omdat hij geen dokter voor Gray heeft gebeld, komt uit dezelfde wijk als Gray. 'Als ik andere keuzes had gemaakt, zou ik Freddie Gray zijn geweest', zei Porter tegen The Washington Post.

Van 2.894 naar 1.679 arrestaties

Uit de statistieken van de politie zelf blijkt dat de politie minder doet. Ondanks de misdaadpiek is het aantal arrestaties in de wijk dit jaar gedaald van 2.894 naar 1.679. Voor de 59 moorden in de wijk is nog niemand hier opgepakt. 'De politie heeft geen enkele aanwijzing wie de schoten heeft gelost, en vraagt getuigen zich te melden', aldus het persbericht na de schietpartij waarbij Levy Butler omkwam en nog drie andere jongens (14, 15, 26 jaar) gewond raakten. Het is de standaardformulering na elke schietpartij.

Tony Talucci lijkt erin te berusten. De politiekapelaan, de enige blanke bij de waxinelichtjeswake vrijdagavond, staat vanaf een afstandje bij een politieauto te kijken naar de menigte. 'Gaat die jongen naar de hemel of de hel? Daar hoor ik ze nooit over, bij dit soort gelegenheden.' Of de politie meer moet doen? 'Ach', zegt hij, met zijn handen over elkaar. 'Ik vertrouw op Jezus Christus.'

Een groep jongens wordt gearresteerd in Baltimore. Beeld null
Een groep jongens wordt gearresteerd in Baltimore.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden