Column

De polis moet vooral poreus zijn

Gastcolumn Heleen Mees

Vrouwen en kinderen bij het dorpje Idomeni in Griekenland, bij de grens met Macedonië. Beeld AFP

De paniek en ontzetting over de stroom vluchtelingen uit Syrië, Irak en Eritrea, zijn in de eerste plaats het gevolg van het onvermogen van de Europese landen om met nieuwkomers om te gaan. In een interview met deze krant maakte staatssecretaris Dijkhoff (VVD, Justitie) vorige week een vergelijking met de polis, de klassieke Griekse samenlevingsvorm waar een strikt onderscheid werd gemaakt tussen de burgers en de niet-burgers in de buitengebieden.

Net als bij de klassieke polis het geval was, hebben de landen van de Europese Unie een muur gebouwd om zich tegen indringers te beschermen. Vaak is die muur van papier, namelijk de lange lijst maatregelen om de instroom van veelal economische migranten te beperken. Soms is de muur fysiek, zoals het hek met prikkeldraad dat de Hongaarse premier Viktor Orban heeft opgetrokken langs de grens met Servië.

Alleen door de foto van het levenloze lichaam van de drie-jarige Aylan Kurdi, dat was aangespoeld op een Turks strand, veranderde deze week plotseling de toon van het debat. Naar verwachting zullen de landen van de Europese Unie volgende week schoorvoetend akkoord gaan om nog eens 120.000 vluchtelingen op te vangen, bovenop de 40.000 waarover in mei overeenstemming was bereikt. De migranten zullen aan de hand van een verplicht quotum over de EU-landen worden herverdeeld.

Behalve de huisvestingsplekken waar staatssecretaris Dijkhoff naarstig naar op zoek is, moeten de gemeenten die de vluchtelingen gaan opvangen hen ook van bijstand, begeleiding, onderwijsvoorzieningen en werk voorzien. Met name dat laatste zal moeilijk worden. Niet alleen is Nederland zelf de economische crisis nog nauwelijks te boven, de arbeidskosten op minimumloonniveau zijn met meer dan €20 per uur voor volwassenen veel te hoog. Weinig migranten die de taal niet spreken kunnen aan de slag op een manier die de werkgever loont.

Nederland moet naar een systeem toe waar nieuwkomers niet de zekerheid van een uitkering, maar wel reëel uitzicht op een baan hebben.

In de Verenigde Staten kunnen migranten de eerste vijf jaar geen aanspraak maken op een uitkering. Bovendien zijn de arbeidskosten in de meeste Amerikaanse staten met $7.25 per uur laag, waardoor er veel banen zijn voor migranten die de taal niet spreken. Hoewel een aantal Amerikaanse staten het minimumloon onlangs heeft verhoogd naar $15 per uur, staan ook links georiënteerde economen in Amerika niet te juichen over die ontwikkeling. De meeste economen denken dat met $10 per uur de bovengrens wel is bereikt.

China heeft een huishoudregistratiesysteem ontwikkeld om de binnenlandse migratiestromen te reguleren. In het land met 1,3 miljard inwoners, dat is bijna twee keer zoveel als het hele Europese continent bij elkaar, word je geboren in een geografisch bepaalde hukou. In China kun je wel werken buiten de hukou waar je geboren bent, maar in die andere hukou kun je niet in gelijke mate aanspraak maken op de publieke voorzieningen. In je eigen hukou ben je een 'bendiren' (autochtoon), daarbuiten een 'waidiren' (migrant).
Hoewel het hukou-systeem voorkomt dat scholen en ziekenhuizen in de grote Chinese steden overbelast raken, remt het ook de consumptieve bestedingen, het arbeidsaanbod en daarmee de economische groei af. Daarom adviseren het Internationale Monetaire Fonds en de Wereldbank de Chinese leiders steevast om het hukou-systeem te versoepelen.

Een aantal mensen zal tegenwerpen dat de Amerikaanse en Chinese systemen, waarbij een rijkere middenklasse zich bedient van de goedkope arbeid van migranten, veel overeenkomsten vertonen met de slaven in de klassieke polis, die bezit van hun eigenaren waren, zonder enige privileges behalve dan die de eigenaar ze wilde geven.

Maar de polis kende ook zogenoemde métoikos (trans-bewoners oftewel migranten), die volledige rechten bezaten in hun plaats van herkomst maar niet in hun nieuwe woonplaats. Dat is het systeem waar Nederland naar toe moet als het beelden, zoals die de afgelopen week de wereld over gingen, in de toekomst wil voorkomen.

Met staatssecretaris Dijkhoffs benadering van Nederland als polis is niet zoveel mis. De polis moet alleen veel poreuzer worden.

Heleen Mees is econoom.

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff van Veiligheid en Justitie. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.