DE PIM-POWER VAN PASTORS

Met herhaalde uitspraken over moslims maakte wethouder Marco Pastors zich onmogelijk in Rotterdam. Het CDA steunde dinsdag een motie van wantrouwen van GroenLinks....

Heeft Marco Pastors, de weggestuurde wethouder van LeefbaarRotterdam, het? Is hij der Macher die straks in Den Haag op depuinhopen van de LPF een nieuw gebouw kan neerzetten? Zal hijzich ontpoppen als de aanvoerder van de tweede fortuynistischerevolutie en Wouter Bos de schrik op het lijf jagen, zoals ruimdrie jaar geleden Ad Melkert werd gemangeld door Fortuyn - Godhebbe zijn ziel?

Kortom, hoe staat het met de Pim-potentie van Marco Pastors,40 jaar oud, bedrijfseconoom, Gelderlander van geboorte maarRotterdammer van geest?

'Hij is een Pimmel', zegt LPF-kamerlid Joost Eerdmans, diezelf trouwens ook een Pimmel is. Nawijn, zegt Eerdmans, is geenPimmel. Wilders is ook geen Pimmel. Maar Pastors is het wel, endaarom ziet Eerdmans het helemaal zitten in Pastors. 'Wij sprekenelkaar zeer regelmatig. Wij kunnen erg goed met elkaaropschieten.'

Marco Pastors draagt in elk geval ook die imponerende, eentikkeltje agressieve krijtstreeppakken. En politici inkrijtstreeppakken die worden weggestuurd, omdat ze iets hebbengezegd wat ze niet mochten zeggen en die dan laten weten dat wenog van ze zullen horen, worden sinds het begin van 2002 nueenmaal erg serieus genomen in Nederland.

In Washington en Wassenaar schrikken ex-politici nog weleenswakker van de gedachte aan een zwaaiend slap handje uit eenkrijtstreepmouw uit het achterraampje van een wegrijdendeDaimler. Dus hoorde je niemand smalend lachen, toen Marco Pastorsdeze week in het Journaal zei dat hij alleen als 'vice-premierof hoger' naar Den Haag zou komen.

Niet hardop in elk geval. Je kunt maar beter voorzichtigzijn, voor je het weet rolt de volgende kiezersrevolte over jeheen.

Die uitspraak van Pastors was Pim-talk van de verkeerdesoort, zegt Jacques Monasch, deskundige op het terrein vanverkiezingen, politiek strateeg en communicatie-adviseur. 'Pimzei dat hij premier wilde worden. Dat was zijn ambitie, dat magje zeggen. Maar dit was een verwende jongetjes-uitspraak. Ik komalleeen als Moet hij niet doen.'

Toen Pim Fortuyn de jonge bedrijfseconoom in 1990 voor heteerst tegenkwam, bij de opening van het bureau dat deOV-Jaarkaart ging uitgeven, was het eerste dat hij zei: 'Volgensmij ben jij bijzonder en dat treft, want dat ben ik ook.'

Die woorden waren het begin van een vriendschap die ertoe zouleiden dat Pastors een aantal jaren met Fortuyn samenwerkte inhet OV-Jaarkaart-project, dat hij het voormalige herenhuis vanFortuyn in Rotterdam-Zuid overnam en uiteindelijk zijn politiekedebuut maakte in de Rotterdamse gemeentepolitiek. Na de politiekeaardverschuiving van de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2002,werd Pastors opper-Pimmel in Rotterdam - terwijl de grote leiderverder trok, op weg naar de Haagse macht.

Dus zo raar was het niet, dat afgelopen dinsdag, nadat Pastorswegens weer eens een uitspraak over criminele moslims werdweggestuurd als wethouder, het Grote Rekenen begon. Want Pastorsbegon meteen aan zijn campagne voor de komendegemeenteraadsverkiezingen (maart 2006), maar hij zei ook: 'Daarnazien we wel verder'. En bij dat verder zien is politiek enjournalistiek Nederland altijd gaarne tot assistentie bereid. Perslot van rekening: als je in Rotterdam op de Euromast staat enje hebt niet al te slechte ogen, dan kun je met een beetje verderzien Den Haag bijna zien liggen.

In dat Den Haag bevinden zich de rokende puinhopen van deLijst Pim Fortuyn - dat is alvast een probleem voor een politicusdie het gedachtegoed van de overleden leider nieuw leven wilinblazen. Bovendien bevinden zich in Den Haag meer eenlingen diezichzelf tot taak hebben gesteld in de geest van Fortuyn de boeleens flink op te schudden: Wilders, Nawijn, De Vries, Eerdmans.Ook dat maakt het er niet gemakkelijker op, voor de volgenderigoureuze hervormer. Monasch: 'Er lopen te veel nieuwe Pims doorDen Haag. Dat ondermijnt het geloof en het vertrouwen van dekiezer. Die denkt: waarom gaan ze niet samenwerken?'

Wat zou Pastors moeten doen, in de geest van Pim? 'De LPF iser nu', zegt Peter Langendam, die samen met Fortuyn de LPFoprichtten en de eerste voorzitter was van die partij. 'Daar kanhij op verder bouwen. Een nieuwe partij opbouwen? Veel van diemannen denken: dat snuit ik wel even. Maar dat is een vergissing.Dat weet ik uit ervaring.'

Samen met Eerdmans tóch een nieuwe partij uit de grondstampen? Eerdmans: 'Ik weet het nog niet. Ik heb in elk gevalgeleerd dat je over dit soort dingen niet te snel een beslissingmoet nemen. Ik kijk het rustig aan. Ik denk dat in de zomer van2006 over mijn politieke toekomst wordt beslist.'

Of moet Pastors, zoals sommigen suggereren, zijn LeefbaarRotterdam in zijn geheel overplanten naar Den Haag en er eenLeefbaar Nederland van maken, partij op fortuynistischegrondslag?

Hij moet helemaal niks doen, want het wordt toch niks, metMarco Pastors, zegt Ferry Hoogendijk, voormalig LPF-Kamerlid. Enhet wordt trouwens ook niks meer met de LPF. De LPF, zegtHoogendijk, is een dood paard. En aan een dood paard moet je nietgaan zitten trekken. En zeker niet wanneer je, zoals Pastors, deuitstraling hebt van een dooie mus in de woestijn. Althans, zokomt die man op hem over. Een nieuwe Pim? Laat Ferry Hoogendijkniet lachen.

Maar de meeste observatoren zien dat toch anders, althanswaar het Marco Pastors betreft.

Fortuyn werd in februari 2002 weggestuurd als lijsttrekkervan Leefbaar Nederland, haalde een maand later eenderde van destemmen in Rotterdam, zette zijn vriend Pastors neer alsformateur en vervolgens wethouder, en had zich net zijnpremierspak laten aanmeten, toen hij aanliep tegen de kogel vaneen bleke man met een hoog voorhoofd en een wijkende haargrens.

Maar het kan dus zomaar; dat was de les die Nederland in diespectaculaire maanden leerde.

'Je mág hem niet vergelijken met Pim', zegt Peter Langendam.'Pastors vergelijken met Fortuyn is flauw. En ook niet eerlijk.Een vent als Pim komt maar één keer in de zoveel eeuwen voor.Dat is gewoon zo.'

Pastors is geen homoseksueel, mist het dramatische talent vanFortuyn en diens gut-feeling voor de lekkere soundbite op hetjuiste moment. Hij heeft ook geen twee schoothondjes en evenmineen Daimler met chauffeur. Je zult Marco Pastors niet snel bijJensen op de bank zien zitten en mocht het toch zover komen, danzal hij het niet over zijn schaamhaar hebben.

Pim was van de babyboomers en Pastors is geboren in 1965. Hijbehoort tot de rationele, analytische generatie die, nietgehinderd door zwaar-ideologische bagage, langzaam maar zeker deleiding in het land aan het overnemen is.

'Hij is de intellectueel met de ideeën van Fortuyn', zegtEerdmans. 'Hij is degene die heeft gezorgd voor de doorstart vanhet fortuynisme in Rotterdam. Terwijl wij er in Den Haag eenchaos van maakten, heeft hij de ideeën van Pim in de praktijkgebracht en laten zien dat ze werkten. Heel pragmatisch. Hij isbij uitstek de man van de nieuwe politiek.'

Pastors heeft van Fortuyn geleerd dat het helpt de dingenongeremd te benoemen. 'Ik zou ze het liefst het raam uitgooien',zei hij over de politieke opponenten die zijn val veroorzaakten.Monasch: 'Dat was duidelijk. Je zág ze vliegen.' Op sommigeterreinen overvleugelt Pastors zijn leermeester. Hij maakt dingenaf, heeft oog voor detail, uithoudingsvermogen en is minderwispelturig en labiel.

Aardige man ook, zeggen de mensen die veel met hem te makenhebben. Betrouwbaar, georganiseerd, realistisch, geen rarefratsen of streken, rechtdoorzee. Ten minste één medewerksterschreide deze week hete tranen om zijn vertrek.

In zijn jaren op het Rotterdamse stadhuis werd hij de heldvan het middenechelon: talentvolle ambtenaren, veelalgeneratiegenoten van Pastors, die eindelijk eens een wethouderkregen die dacht zoals zij. Iemand die dacht in oplossingen enniet in problemen. Die gemakkelijk langzittende chefjes enhoofden van dienst passeerde, om in brainstormgroepjes de ideeënvan de jonge ambtenaren ongefilterd door te krijgen. 'Wie gelijkhad, kon zijn gelijk bij Pastors halen', zegt een ambtenaar. 'Dieherkende een goed verhaal in een wipje.' Ook zonderadviescommissies, beleidsnota's, evaluaties en discussies.Probleem? Analyseren, oplossing verzinnen en uitvoeren maar. Zowerkt Marco Pastors. Zo voerde hij het pakket maatregelen uitwaarmee de problemen in de achterstandswijken op onorthodoxewijze werden aangepakt, hogere inkomens moesten wordenteruggelokt naar de stad en allochtonen en lagere inkomens beterover de stad moesten worden verspreid. Rotterdam zet door, heettehet plan, dat inmiddels als Rotterdamwet door de Tweede Kamer is.

Pastors en zijn zielsverwanten houden niet van dingendoordenken tot in hun uiterste ethische consequentie, problemenzoeken en 'moeilijk, moeilijk'. De gemakkelijkste problemeneerst, want zo haal je snel succes en daar krijg je zin van. 'Detrap van boven schoonvegen', noemde hij dat. Moet je altijd doen.Da's logisch. De jonge professionals om hem heen -bestuurskundigen, bedrijfseconomen, psychologen - herkennen daten kunnen er wat mee. Ook op de ministeries - daar is hij kindaan huis om weer ergens zijn licht over te laten schijnen of ietsuit te leggen.

Fortuynisme

Maar is Pastors, behalve een capabele wethouder, ook de reddervan het fortuynisme? Zijn aanhankelijkheid jegens hetgedachtegoed van Fortuyn kwam het scherpst naar voren in zijngepeperde uitspraken over allochtonen. 'Iemand moet toch eens hetwoord buitenlander gebruiken in plaats van kansarme', zei hij inseptember op de VPRO-radio. En: 'Als je een moslim vraagt of hijmet een niet-moslim zou willen trouwen, kijken ze je aan alsofje voorstelt varkensvlees te gaan eten.' Op het verwijt dat hijalle moslims regelmatig op een hoop gooide, in Metro: 'Dat doenze zelf ook, als het zo uitkomt.'

Zijn beleid rechts? 'De hele maatschappij wordt rechtser. Pimheeft dat niet gewild, en ik wil dat ook niet. Maar het oplossenvan de problemen lukt nu eenmaal niet met linkse maatregelen.'

Pastors is van rooms-katholieke komaf, maar hij heeft hetniet zo op het geloof - op geen enkel geloof. 'In dit deel vande wereld is de religie al zo'n tweehonderd jaar op z'n retour.Zijn we gewend. Wil ik graag zo houden.'

Dat zijn quotes waar de media wat mee kunnen. Maar kanPastors wat Fortuyn kon: in één of twee zinnen een tegenstanderin het debat wegzetten en en passant ook nog de televisiekijkersvoor zich winnen? Joost Eerdmans, die onlangs nog in de prijzenviel vanwege zijn heldere taalgebruik: 'Hij is aan hetdoorbreken. Zijn charisma groeit. Ik denk dat hij het in zichheeft om het electoraat op te zwepen. Ik krijg ook veel mails:Pastors is de juiste man. Toen ik hem de afgelopen week zo bezigzag, kreeg ik wel een beetje het Fortuyn-gevoel. Hij is prettigom naar te kijken, rustig. Maar hij zegt ondertussen ook devileine dingen die niemand anders durft te zeggen.'

Monasch: 'Fortuyn was een natural. Die had een groteovertuigingskracht, een grote verbale agressiviteit. Hij was eeninhoudelijke bulldozer. Ik weet dat zelfs Wim Kok daar diep vanonder de indruk was. En ik moet zeggen: ook Pastors kan dingenop authentieke wijze zeggen.'

De van nature wat verlegen Pastors zette de afgelopen jarengrote stappen op het terrein van media-techniek. Hij leerde wattics af, komt beter over, praat gemakkelijker, reageert snelleren is meer ontspannen. Maar zijn instinctieve reactie wanneer decamera's aangaan, is toch nog altijd die van een normaal mens:hij schrikt en vertoont zenuwen. Op zijn best lijkt hij de camerate tolereren en in elk geval heeft hij er niet de gepassioneerdeliefdesverhouding mee van Fortuyn: wanneer die de camera op zichgericht wist, leek hij op te leven, alle energie en opwindingrond hem heen op te zuigen.

Dat heeft Pastors niet. En dat kan punten kosten. Zelfs inRotterdam, waar hij toch de afgelopen jaren duchtig aan de wegtimmerde en bijna dagelijks de krant haalde, is hij een relatiefonbekende: zijn aanhang leest nauwelijks kranten. Wat Fortuynogenschijnlijk spelenderwijs lukte, het voordien amper inpolitiek geïnteresseerde deel van het electoraat naar zichtoetrekken, lijkt voor Pastors een mission impossible.

Wat moet Pastors doen, als hij de missie van Fortuynniettemin wil voortzetten?

Monasch: Eerst moet je de aandacht zien te veroveren, dan deinteresse in je ideeën, daarna moeten mensen besluiten op je testemmen en op de dag van de verkiezingen moeten ze het dan ooknog daadwerkelijk doen. Hij heeft nu enorm veel publiciteitgehad, dus de eerste A is verzorgd. Als hij zou besluiten delandelijke politiek in te gaan, heeft hij nu nog anderhalf jaarom een podium te vinden, waarop hij zijn ideeën kan latenhoren.'

'Ik wil een fortuynistische doorstart', zegt Joost Eerdmans.'En een doorstart met hem zou me welkom zijn. Hij zou eenuitstekende kandidaat-lijsttrekker zijn.' Maar dan moet Pastorswel besluiten na de gemeenteraadsverkiezingen een eventueelwethouderschap aan zich voorbij te laten gaan, en Eerdmansbetwijfelt of hij daartoe bereid zal blijken.

Mocht dat zo zijn, dan heeft Pastors, zegt Monasch, een grootvoordeel boven Fortuyn. Die had geen politiek track record.Pastors werd zelfs door de Rotterdamse CDA'er Leonard Geluk'misschien wel de beste wethouder van Volkshuisvesting van na deoorlog' genoemd. Marco Pastors heeft wél een track record.

Monasch: 'Als hij slim is, en de landelijke politiek in wil,hoeft hij maar één ding te doen. Hij moet zeggen: dit hebbenwe voor Rotterdam gedaan en dat willen we ook doen voorNederland, want wij willen Nederland beter maken. Daarmee zou hijde erfenis van Fortuyn en zijn eigen bestuurlijke erfenissamenvoegen in een positieve boodschap van hoop en perspectief:we gaan Nederland beter maken.'

Als hij dat doet, kan Pastors de aanvoerder van een tweedeFortuyn-revolutie worden. Mogelijk. Misschien. Onder voorbehoud.Je weet nooit. Het blijft afwachten.

Want er kan veel gebeuren in de politiek, in anderhalf jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden